IQTISODIY SAVODXONLIK TA’LIMI BO’YICHA XALQARO TAJRIBALAR

Аннотация

The unique age and psychological characteristics of primary school students necessitate a heightened sense of responsibility from educators. This article delves into the views of international scholars on the importance of economic literacy education and reviews the educational programs advocated by global organizations. The study also highlights the critical role of teachers in promoting economic awareness and advocates for innovative methodologies in teaching economic concepts at the primary level. Keywords: economic literacy, economic competence, economic education, primary education, international programs. Аннотация: Возрастные и психологические особенности учащихся начальной школы требуют от учителя особой ответственности. В статье рассматриваются взгляды мировых ученых на экономическое образование и образовательные программы, продвигаемые международными организациями. Ключевые слова: экономическая грамотность, экономическая компетентность, экономическое образование. Zamonaviy jamiyatda iqtisodiy savodxonlik har bir fuqaro uchun muhim ko‘nikma hisoblanadi. Shuning uchun bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining o‘quvchilarni iqtisodiy savodxonlikka o‘rgatish metodikasi bo‘yicha tayyorgarligi katta ahamiyatga ega. Ilmiy adabiyotlarda iqtisodiy savodxonlikni shakllantirishning pedagogik asoslari ko‘rib chiqilgan. Masalan, R.Xolboyev “Iqtisodiy savodxonlikni rivojlantirishning pedagogik shart- sharoitlari” [1] asarida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining iqtisodiy tafakkurini rivojlantirishning o‘ziha xos jihatlari yoritilgan. Muallifning fikricha, o‘qituvchilar o‘quvchilarga moliyaviy resurslarni boshqarish, byudjet tuzish va xarajatlarni rejalashtirish kabi ko‘nikmalarni o‘rgatishi lozim. 61 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference VISA tomonidan 2012-yil o‘tkazilgan tadqiqotga asosan dunyo bo‘yicha iqtisodiy ta’lim turli darajalarda bo‘lib, tadqiqot natijalariga ko‘ra xitoylik respondentlar o‘rtacha 3,9 oylik xarajatlarini tejab qola oladi va bu dunyo bo‘yicha eng yaxshi ko‘rsatkich; kuchli beshlik davlatlari Tayvan, Gongkong, Yaponiya va Kanada bo‘lib, o‘rtacha 3 oy davomida xarajatlar tejalgani aniqlangan. Farzandlari bilan pul haqida gaplashadigan ota-onalar darajasi bo‘yicha birinchi o‘rin Meksika va Braziliya, bunda meksikaliklar yiliga kamida 41,7 kun, braziliyaliklar esa 38,1 kun o‘z farzandlari bilan iqtisodiy mavzuda suhbatlashadi. Braziliyalik respondentlar moliyaviy ta’lim eng erta boshlanishi kerak deb hisoblashadi, aksariyat hukumat maktablarida bolalar 9 yoshga to‘lganda moliyaviy ta’lim berishni boshlashni talab qilish lozim deb hisoblashadi. Vetnamda bu 14 yoshda bo‘lishi lozim deya ta’kidlanadi [2]. Iqtisodiy ta’lim bo‘yicha xalqaro tajribalarni tatqiq etar ekanmiz, Yevropa ittifoqi maktablarida iqtisodiy ta’limga katta e’tibor berilishi aniqlandi. Xususan, Niderlandiyada bolalarda moliyaviy bilimlarni rivojlantirishga qaratilgan “Aflatoun” xalqaro dasturi muvaffaqiyatli ishga tushirilgan. “Aflatoun” so‘zi arabcha tadqiqotchi degan ma’noni anglatadi [3]. Ushbu dastur orqali bolalarga asosiy moliyaviy tushunchalar, masalan, tejash, investitsiya, byudjet, moliyaviy xavflarni boshqarish va aqlli iste’molchi bo‘lish kabi ko‘nikmalar o‘rgatiladi. Bu mavzular OECD, Yevropa Komissiyasi va boshqa xalqaro tashkilotlar tavsiyalariga asosan ispaniya kabi davlatlarning boshlang‘ich va o‘rta ta’lim maktablarining o‘quv dasturlariga kiritilgan. Ispaniyada iqtisodiy savodxonlikni o‘rgatishni yanada samarali qilish maqsadida “Aula virtual” [4] kabi maxsus kurslar ishlab chiqilgan. Ushbu kurslar boshlang‘ich sinf o‘qituvchilariga iqtisodiy savodxonlikni o‘rgatish bo‘yicha zarur bilim, ko‘nikma va malakalarni berishga qaratilgan. Kurslar o‘qituvchilarning oldingi tajribasidan qat’iy nazar ularga o‘z sinfida iqtisodiy savodxonlikni samarali o‘rgatish uchun ishonch va qobiliyatni shakllantirishga yordam beradi. Moliyaviy ta’limning samaradorligi masalasiga polshalik olim Swiecka o‘z tadqiqotida alohida e’tibor qaratgan. Tadqiqotda moliyaviy ta’limning samaradorligi uchun uning uzluksizligi va tizimliligi shart ekanini ta’kidlagan. Shuningdek, ushbu sohada samarali natijalarga erishish uchun o‘qituvchilar malakasini oshirish va darsliklarning yuqori sifatini ta’minlash zarurati alohida ta’kidlangan [5]. Tezel o‘z ishida iqtisodiy ta’limni tashkil etish va tizimlashtirish zaruriyatini ta’kidlab, bu jarayonning faqat maktab dasturlari bilan chegaralanmasligi, balki 62 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference umrbod ta’lim tizimini qamrab olishi kerakligini ta’kidlaydi [6]. Bu fikr zamonaviy sharoitlarda yanada dolzarb hisoblanadi, chunki yosh avlod o‘z ota- onalariga nisbatan katta moliyaviy risklar (masalan, kredit qarzlari, kriptovalyuta) va murakkabroq moliyaviy mahsulotlar (mobil bank xizmatlari, elektron pul o‘tkazmalari) bilan yuzma-yuz kelmoqda. Bundan tashqari, zamonaviy yoshlar mobil telefonlar orqali allaqachon erta yosh