Ономасиологическое изучение терминологии дипломатии в разных системных языках

Аннотация

Ключевые слова: В состав дипломатического термина как термина по терминология, структурно-семантическому аспекту входят термины, синтаксический анализ, возникающие на основе входящих в его состав способов структурно- передачи значения, таких как метафора и метонимия, семантический аспект, метафора и метонимия. например, выдача паспортов или подтверждение власти. В настоящее время в области терминологии выделяют ряд аспектов, среди которых особое место в терминологии занимает ономасиологический аспект. Наиболее эффективные методы изучения английской и узбекской терминологии, связанной со сферой дипломатии, позволяют систематизировать терминологию данной сферы посредством семантического, морфологического и синтаксического анализа, включая терминологическое моделирование. Terminshunoslik sohasida hozirgi vaqtda bir qator jihatlar ajralib turadi, onomasiologik jihat terminologiyada ular orasida alohida o‘rin tutadi. Ingliz va o‘zbek tillari diplomatiya sohasiga oid terminologiyani o‘rganishning eng samarali usullari terminlarni modellashtirish shu jumladan, semantik, morfologik va sintaktik tahlillar orqali soha terminologiyasini tartibga solish imkonini beradi. Diplomatiyaga oid terminlarning struktur-semantik jihatiga ko‘ra termin sifatida shakllanishi, uning tarkibiy qismi bo‘lmish metafora va metonimiya kabi ma’no ko‘chish usullari asosida paydo bo‘lgan atamalarni o‘z ichiga oladi, masalan, pasportlarini berish, yoki tasdiqlash vakolatiga ega Persona non grata -Persona non grata. A Latin phrase meaning “unwelcome person”. As a legal term, it refers to the practice of a state prohibiting a diplomat from entering the country as a diplomat, or censuring a diplomat already resident in the country for conduct unbecoming of the status of a diplomat. (Lotincha ibora “nomaqbul odam” degan ma’noni anglatadi. Yuridik atama sifatida bu davlatdagi diplomatning diplomat sifatida mamlakatga kirishini taqiqlash yoki mamlakatda yashovchi diplomatni diplomat maqomiga to‘g‘ri kelmaydigan xatti-harakatlari uchun qo‘llash amaliyotini anglatadi. Tadqiqot tahlillarimiz natijasi shuni ko‘rsatadiki, diplomatiya sohasiga oid terminlarining metafora usuli asosida shakllanishi quyidagilarni nazarda tutadi: 1) maxsus tushuncha va umumiy ma’lum tushunchani taqqoslanishi; 2) ushbu ma’lum tushunchani ifodalaydigan so‘z bilan maxsus tushunchani belgisi ko‘zda tutilishi. Terminlarni chog‘ishtirish yagona belgiga ko‘ra va bir nechta tushunchalarning o‘xshash tomonlari yoki jihatlari bo‘yicha amalga oshirilishi mumkin[3.1]. Darhaqiqat terminlarni chog‘ishtirishda ham albatta bitta asosiy belgi muhim o‘rin tutadi, bu belgiga ko‘ra bu tovushlarni o‘xshash yoki farqli 245 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 2 (2024) / ISSN 2181-3701 jihatlari ko‘rsatib beriladi. Ularning asosiy jihatlarini ochib berishda bu tomonlar o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi. Izlanishlarimiz asosida, soha terminologiyasida ma’no ko‘chishini asosan uch tasnifga ajratdik. Jumladan: a) nomning shakli va funksiyasining o‘xshashligi bilan uzviy bog‘liq ma’no ko‘chishi. Masalan: Smart power-aqlli kuch, The flexible and combined use of hard power – military force or economic sanctions – and soft power – diplomatic and cultural influence – to overcome a foreign policy challenge (tashqi siyosat muammosini yengish uchun qattiq kuch – harbiy kuch yoki iqtisodiy sanksiyalar va yumshoq kuch-diplomatik va madaniy ta’sirdan moslashuvchan va birgalikda foydalanish. M.T) Metonimiya asosida “tildan tashqari voqelik obyektlarining nolisoniy xarakteristikalari va ular o‘rtasidagi paradigmatik munosabatlarning ayrim tiplarini aks ettirish sababli paydo bo‘lgan doimiy umum ma’lumotlar yotadi[5.100]. b) nomning xususiyatlari va sifati bilan bog‘liq ma’no ko‘chishi: AKKLAM ATSI YA. (lot. acclamatio - qichqiriq, hayqiriq) akklamatsiya diplomatik amaliyotda, shuningdek, ba’zi parlamentlar, konferensiya, syezd, forum va boshqalarda reglament bo‘yicha ovoz berishni o‘tkazmasdan qaror qabul qilish usulini anglatadi. Qaror ishtirokchilar reaksiyasi, ya’ni masalaga munosabatlari: xitoblar, qarsaklar, joylaridan aytilgan luqma va mulohazalardan kelib chiqqan holda qabul qilinadi. O‘tkazilayotgan tadbirlarning rasmiy bayonnoma (protokol)larida, odatda, “qaror akklamatsiya yo‘li bilan qabul qilinadi”, degan belgi qo‘yiladi. A.F.Juravlev terminlarga xos bo‘lgan muntazam metonimik ko‘chimlarni mutatsiyalarga, ya’ni muntazamligi, standartligi bilan xarakterlanadigan, ammo tilda uning sohibiga sezilmasdan yuzaga keladigan nominatsiyalarga ajratadi.[2.47] c) nomning xususiyati bilan bog‘liq ma’no ko‘chishi: diplomatik audiyensiya. (lot. audientia - eshitish). Davlat rahbari, hukumat rahbari, tashqi ishlar vaziri yoki boshqa hukumat a’zosi tomonidan diplomatik vakilni qabul qilish. Mahalliy protokol qoidalari, diplomatik vakilning klassi (q.: Diplomatik klasslar va ranglar) va audiyensiya xarakteridan kelib chiqi