Гендер в английском и узбекском фольклорном дискурсе: семиотический анализ

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается семиотика, фольклорный дискурс, представленная как наука об изучении знаков и их роли в семиотика, обществе. Знаки окружают нас повсеместно, и их функции символ, значительно шире, чем простое представление предметов. гендер, дискурс анализ. Например, цвета на национальном флаге несут глубокий символический смысл, выражая национальную идентичность и идеологию. Семиотика, возникшая в конце 19 века благодаря работам Фердинанда де Соссюра и Чарльза Сандерса Пирса, изучает, как знаки функционируют и взаимодействуют в различных культурных контекстах, играя ключевую роль в формировании нашего восприятия мира. КИРИШ F.Sossyur oʻzining belgilar va ularni tartibga soluvchi qonunlarni oʻrganish jarayoini yunoncha semeion ya’ni “semiologiya” deb atagan. Semiotika atamasini birinchi marta ingliz faylasufi Jon Lokk “Inson tushunchasi haqida ocherk” asarida kiritgan. Lokk o'z asarida fanni uch qismga bo'lish mumkinligini ta'kidlagan, bunda uchinchi qism narsalarning tabiati va odamlarning qanday qilib ma'lum bir maqsadga erishishi haqidagi bilimlarni yetkazish bilan bog'liq [8]. Uning fikricha, til odamlarga o'zlari uchun voqelikni qurishda yordam beradigan tizimdir, ya'ni til yoki tilda ishlatiladigan belgilar nafaqat odamlar yashayotgan haqiqatni tushuntirish bilan bog'liq, balki bu belgilar haqiqiy voqeliklarning qurilish materiali hisoblanadi. Masalan, odamlar tildan moddiy olamni tushuntirish uchungina foydalanmaydilar, balki mavjud bo‘lmagan yoki mavhum bo‘lgan narsalar haqidagi fikrlarni tushuntirish uchun ham foydalanadilar. Sossyur semiotikani ikkita asosiy komponentga ega bo'lgan diadik tizim sifatida tushuntirdi - moddiy shaklda mavjud bo'lgan va inson sezgilari tomonidan kuzatilishi va aniqlanishi mumkin bo'lgan narsa; va belgilovchining natijasi yoki talqini bo'lgan ishora. Mavjud bo'lmagan yoki mavhum tushuncha bo'lib, lekin belgilovchi yordamida tushuntirilishi mumkin bo’lgan belgilangan narsa. Sossyurning ta'kidlashicha, ishora qiluvchi va ishora qilingan narsa o'rtasida yaqin munosabat mavjud va ularning har ikkisi ma'no bilan mavjud bo'lish uchun bir-biriga muhtoj. Sossyurdan farqli o'laroq, Pirs mantiq va pragmatizm tushunchasi sifatida belgilarni o'rganishga e'tibor qaratdi. Saussurening diadik tizimidan farqli o'laroq, Pirs semiotikani triadik tizim sifatida tushuntirdi, jumladan - belgi, ob'ekt va sharhlovchi. Pirs bu uchlik o'rtasidagi munosabatni Semioz deb atagan. Asosan, Pirsning yondashuvi Sossyurning yondashuviga zid edi, chunki u odamlar belgilarda o'ylaydilar va boshqa narsa haqida ma'noni etkazish uchun belgi moddiy jihatdan mavjud bo'lishi shart emas. U inson aqli tomonidan idrok etilishi mumkin bo'lgan har qanday narsa inson tomonidan yaratilganmi yoki yo'qmi, ishora bo'lishi mumkinligiga ishongan. Pirs tomonidan taklif qilingan triadik tizimni icon, indeks va simvol tizimi sifatida ham tushunish mumkin. 116 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 2 № 4 (2024) / ISSN 2181-3701 MUHOKAMA. Gap shundaki, semiotika go‘yoki ma’no bilan bog‘liq bo‘lsa-da, o‘rganilayotgan ma’lumotlarning psixologik jihatlariga emas, balki mantiqiy jihatlariga urg‘u berishga intiladi. Semiotikaning yo'nalishlaridan biri sifatida tushunilgan strukturalizm, aslida, tavsif etnografiyasining qat'iy quroli sifatida qaralishi kerak. Aksincha, o'rganilayotgan ob'ektning mohiyatini bilish kerak. Fazo-vaqt uzluksizligini ta'riflash bilan bog'liq simvolizm alohida e'tiborga loyiqdir, chunki makon va vaqt tushunchalari folklorda bir xil kuchga ega. Folklor matnlarining o’ziga xos klishelari mavjud, xususan: zamon klishelari (once upon a time), there was once a king who is witty (The haughty princess); makon klishelari (in a house, in a forest, in a village…); holat klishelari (her daughter was married to a prince…, …and they lived happily…) (“KateCrackernuts”). Folkloristikaning semiotik imkoniyatlari chog‘ishtirilayotgan ikkala madaniyatda nihoyatda kengdir. Masalan, tug‘ilish simvolikasi. “Alp – qahramon tug‘ilishidan oldin ota- onasining farzandsizligi aslida ramziy ma'noga ega bo‘lib, gap bu yerda saltanatni mustahkamlaydigan, parokanda elni yana birlashtiradigan yangi avlod – Alpning tug‘ilishi haqidadir. “Alpomish” dostonida millatning bo‘linishi, parokandaligi Boysarining qalmoq eliga ko‘chishi orqali ifodalanadi. O‘zaro bo‘-linishlar, urushlar va boshqa sabablar tufayli bu buyuk saltanatga putur yetgan. So‘ngra xalqni, millatni birlashtira olgan Alpomishga o‘xshash yangi avlod – Alplar tug‘ilib, turkiy xalqlarning tarix sahnasidagi oldingi yuksak mavqeyi yana qo‘lga kiritilgan. Xuddi shu voqealarning badiiy ifodasi “Alpomish”ning asl mohiyatini tashkil etadi [17]. Tug‘ilish “Go‘ro‘g‘li” dostonida tabiat fasllarini anglatishi, xususan, shu nuqtai nazardan, Go‘ro‘g‘li obrazining mavsum marosim folkloriga taqalishi ma'lum bo‘ladi [12]. Tug‘ilishi simvolikasi ingliz folklor madaniyati