Характеристика и развитие антропоцентрических соединений как основного фактора в лингвистике

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается эволюция терминов антропоцентризм, "антропоцентризм" и "антропоцентрические сочетания прагматика, языка" в лингвистике XX века, исследуя их развитие как социо-прагматика, прагматического явления. Авторы анализируют, как в антропоцентрическая среда, современной лингвистике язык начал рассматриваться не смысловые особенности. просто как средство коммуникации, но и как инструмент открытия новых принципов и подходов. Статья освещает, как эти научные концепции способствуют расширению функциональных возможностей языка, придавая ему более целенаправленное и практическое значение в изучении языковых явлений. Antroposentrizm yunoncha so‘zdan olingan bo‘lib, “antropos” – “inson”, “sentrum” esa “markaz” degan ma’noga egadir. Bu akademik yo‘nalish ilmiy tadqiqotlarda inson va ko‘plab fanlarda hamda shahs bilan bog’liq faoliyat negizidagi obyekt sifatida qarab kelinmoqda. Til bu insoniyat uchun berilgan ilohiy ne’matdir va buning ortida uning asosiy vazifasi etib muloqot belgilangan. Xar bir tilning o‘zini etnik yaralish, yaratilishi, mazmun- mohiyati va albatta tuzilmasi bo‘lganidek ma’lum bir davrlarda tarjima san’atidagi o‘zga tillararo mutanosibligi jihatidan ahamiyatga ega bo‘ladi. Til rivojlanish davomiyligiga ko‘ra chuqur tarihga ega bo‘lib, har bir mamlakatning tarihiy kelib chiqishi hamda zamonlar osha rivojlanish bosqichlari bilan uzviy bog’liqdir. Inson tili esa ijodiy xususiyatga ega bo‘lib, ilgari eshitilmagan va aytilamagan cheksiz miqdordagi yangi so‘zlarni ishlab chiqarish hamda uni aniq tushunish qobiliyatini o‘z ichiga oladi. Bundan ko‘rinib turibdiki insoniyat yangi so‘z yoki yaratish qobiliyatiga ega.Vaholanki, tilning davriy rivojlanishi barcha millatlarda bazan o‘hshash, bazan esa anchagina farqlanadi, shu nuqtai nazardan tarjimashunoslikda maqbul va ammo ilojsiz qiyinchiliklar paydo bo‘lishi mumkin. Agarda tilni sinchiklab o‘rganish ishtiyoqi bo‘lsa eng to‘g’ri yo‘l avvalambor grammatikaga murojat qilishdir. Grammatika ko‘p jihatdan tilning asosiy bo‘linmalari, turlari, xossalari va tarkiblari haqida kengroq malumot berishi mumkin. Grammatika, phrazaning tuzilishini va ularning mazmuni, ma'nosini tahlil qiladi. Masalan, phrazaning qanday tuzilganligi, so'zlar o'rtasidagi munosabatlar, qo'llanilgan shakllar va qoidalar kabi masalalar grammatikaning muammolari orasida bo'ladi. “Ibora”, demak, ma’noni ifodalovchi so‘z yoki so‘zlar to‘plami bo‘lib; gap, jumlalar, qo'shma gaplar yoki savollar shaklida bo'lishi mumkin. Shu o‘rinda, "Idioma" bir katta guruh yoki guruhdagi insonlar tomonidan o'ziga xos til yoki nutqdir. Bu, ma'naviy, ijtimoiy va geografik asoslar bo'yicha o'zgargan, o'ziga xos tilda gapirish va izoh qilish uslubini ifodalaydi. Har bir idioma, uning izohlashda va fikrlarni ifodalashda xos xususiyatlarga ega bo'lgan o'zgacha tilda ifoda qilinadi. Idomalar tarihiga nazar tashlasak, ular qadimdan tillarda asosiy o‘rinlarda foydalanilgan bo‘lib, insonlar o‘rtasida kommunikatsiyani kuchaytirishning eng mukammal vositasi sifatida shakllangan. Bundan tashqari ular o‘ziga xos na’nolarga ega bo‘lib, milliylik, madaniylik hamda zamoniaviylik jihatidan millatlararo aloqalarda rivojlanib kelgan. Shunisi qiziqki, bazi manbalarga ko‘ra iboralarning ayrimlari mazmun jiahatidan o‘zgargan va qo‘shma 858 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Special Issue – 1 (2024) / ISSN 2181-3701 ma’noga ega holda shakllangan. Til va inson o‘rtasida yaqin bo‘liqlik tushunchalarini nemis filosofi Vilgelm Gumboldt o‘z g‘oyalarida ilgari surgan. Uning fikricha, til insonni borliqqa bo‘gan ma’naviy munosabati bo‘lib, insonning rivojlanishi, ichki dunyosi lingvistik- falasafiy yondashuvdir deb hisoblaydi. Til millatning ruhi, kelib chiqishi, va ma’naviy kuchi deb tasvirlaydi. Antrposentrik frazeologik birliklar shahsning hususiyatlari, xulq-atvori va madaniyatiga bog’liq bo‘lgan g’oyalarni ilgari suradi. Aynan o‘zbek va ingliz tilidagi antroposentrik frazeologik birliklar turli hildagi farqli jihatlar, yani; tarihiy, ijtimoiy, va madaniy jihatdan bunday konseptlar til sistemasida alohida xususiyatlarga ega. Antproposentrizm XX asrda tilshunoslikka yangi paradigma sifatida kirib kelgan. Bu atama asosan insonga xos bo‘lgan akademik hodisa bo‘lib, buday birikmalarning asosida shahs mujassamlanadi. Insonga hos bunday birikmalar lingvokultura tamoyillariga ham aloqadordir. Demak, bunday birikmalar insoniyatning kelib chiqishiga ham bog’liq bo‘lib, tarjimada hozirgi kunda keng ommaviy tarzda qo‘llanilmoqda. Eng muhimi shuki, dunyoning barcha nuqtalarida bu jarayon sezilarli darajada foydalanib kelinmoqda. Masalan: A busybody iborasi ingiz tilida insonga hos bo‘lgan birikma bo‘lib, uning negizida shahs yotadi. Shahsning harakteri yoki holatini bir so‘z bilan tasviralash uchun ishlatilgan. Bu iboraning tarjimasi har bir narsaga yoki voqelikka o‘ta qiziquvchan va o‘ziga tegishli bo‘lmagan tafsilotlarga