Общие теоретические основы юридической речи

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается значение речь, профессиональной речи для юридической практики, которая разговор, является ключевым элементом деловой компетенции квалификация, юриста. Юридическая деятельность создаёт условия, профессионализм, грамотность. требующие продуманного решения в процессе межличностного общения, что делает развитие речевых навыков неотъемлемой частью профессионального роста юристов. В статье анализируются особенности профессиональной речи юристов, включая необходимость усовершенствования речевых навыков, редактирования диалогов и организации бесед, с точки зрения лингвистики. Qonunlar, protsessual hujjatlar va sud nutqlari tilini o‘rganish ikki fan: huquqshunoslik va tilshunoslik tomonidan amalga oshiriladi. Biroq, normativ yoki protsessual hujjatning, sud nutqining tili haqida gapirganda, mualliflar birinchi navbatda huquqshunos sifatida harakat qilishadi, chunki ularni hujjatda ifodalangan huquqiy mazmun qiziqtiradi, til tahlili, qoida tariqasida, hech qanday muammosiz tegishli lingvistik asos, mohiyatan aniqlik, ravshanlik, ifodalilik haqida umumiy munozaralarga qisqartiriladi. A.F. Kony, yuridik nutq va uning turlari me’yorlarini mukammal biladigan, umumiy ma’lumoti maxsus ta’limdan oldin bo‘lgan shaxs bo‘lishi kerak, deya ta’kidlagan [4]. Нuquqshunos har kuni hayotning turli xil hodisalari bilan shug‘ullanadi va u bu hodisalarni to‘g‘ri baholashi, ular bo‘yicha to‘g‘ri qaror qabul qilishi va unga murojaat qilgan odamlarni o‘z nuqtai nazarining to‘g‘riligiga ishontirishi kerak. Ular tomonidan nutq normalarining buzilishi suhbatdoshlarning salbiy munosabatiga sabab bo‘lishi mumkin. Demak, yuristning professional quroli bu nutqdir. Нuquqshunos faoliyatida nutq axborot tashuvchisi va ta’sir qilish vositasi sifatida ishlaydi. Nutq orqali ta’sir qilish har xil ko‘rinishda bo‘lishi mumkin: shaxsning shaxsga ta’siri, shaxsning bir guruh odamlarga, shaxsning auditoriyaga ta’siri va boshqalar. shaxsning shaxsga Yuridik xodimning nutq faoliyati shaxsning guruhga 225 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 2 № 2 (2024) / ISSN 2181-3701 Hozirgi vaqtda so‘zning tuzilishi va uning ma’nosiga hurmat sezilarli darajada zaiflashdi. Ayrim jinoyat-protsessual hujjatlarni ko‘rib chiqsak, nutqiy va uslubiy xatolarga duch kelishimiz mumkin. Bugungi kunda huquqshunosning professional nutqini qanday yaxshilash mumkin? Ehtimol, bu holatda mutaxassis filologlarning yordami kerak bo‘ladi. So‘z hurmatga loyiq, til esa san’at ekanligini unutmasligimiz lozim. A.A. Ushakov, huquqshunos, yuridik tilshunosligining asoschisi shunday deb yozgan edi: “...Qonunlar tili... yuridik maktablarda deyarli oʻrganilmaydi. Huquqning umumiy nazariyasida va ayrim ixtisoslashgan ilmiy fanlarda juda qisqacha muhokama qilinadi. Huquqshunoslik fakulteti talabalari huquq tili haqida kerakli bilimlarni olmaydilar” [5]. Нuquqshunos nutqi, boshqa ixtisoslashtirilgan nutq kabi, ma’ruzachida advokatni tanib olish imkonini beradigan bir qator xususiyatlarga ega bo‘lishi kerak va amalda mavjud. Ammo shuni ta’kidlash joizki, huquqshunoslik sohasida ham, jamiyat hayotining boshqa sohalarida ham yetarli bilimga ega bo‘lgan tajribali va malakali huquqshunosgina huquqiy nutqni samarali boshqarishi mumkin [3]. Bizning fikrimizcha, huquqiy nutqning asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: Huquqiy nutq tinglovchilarga, ularning fikriga, qiziqishlariga, kayfiyatiga, his-tuyg‘ulariga, xatti-harakatlariga ta’sir qilish maqsadida o‘rgatadi, tarbiyalaydi va talaffuz qilinadi. Huquqshunos o‘z nutqidan ko‘zlangan maqsadni amalga oshirish uchun yuksak nutq va aqliy madaniyatga ega bo‘lishi kerak. Huquqiy nutq ilmiy mazmunga ega bo‘lishi va huquqiy normalarga mos kelishi kerak. Нuquqshunos nutqining mazmunini hayot bilan mohirlik bilan bog‘lash, tinglovchilarning talab va holatini hisobga olish, lingvistik ifoda vositalaridan (intonatsiya, urg‘u, pauza va hokazo) unumli foydalanish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Нuquqshunosning nutqining yakuniy muvaffaqiyati uning kasbiy tajribasi, bilimi, materialni o‘zlashtirganligi, samimiyligi, chidamliligi, o‘zini tuta bilishi, o‘z his- tuyg‘ularini tashqi tomondan to‘g‘ri ifodalash qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi. Bizningcha, 226 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 2 № 2 (2024) / ISSN 2181-3701 advokat adabiy til me’yorlarini mukammal egallagan va mashhur notiq-huquqshunosi A.F. Koni, “umumiy ta’lim maxsus ta’limdan oldinroq bo‘lishi kerak”. Va bu adolatli! Advokatga ishoniladi, chunki u har kuni hayotning turli xil hodisalari bilan shug‘ullanadi va u bu hodisalarni to‘g‘ri baholashi, ular bo‘yicha to‘g‘ri qaror qabul qilishi va unga murojaat qilgan odamlarni o‘z nuqtai nazarining to‘g‘riligiga ishontirishi kerak. Huquqshunos tomonidan til normalarining buzilishi suhbatdoshlarning salbiy munosabatiga sabab bo‘lish