Учет возрастного фактора при изучении иностранных языков

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада хорижий тилларни ўрганишда ёш хорижий, омилини эътиборга олиш масалалари таҳлил этилган. социологик, Шунингдек, мақолада хорижий тилларни ўрганишда биологик, ўрганувчининг ёши, психофизиологик ҳолати, жинси ва тадқиқот, тил, феъл-атворидан ташқари касбий эҳтиёжлари, айниқса, ёш, иерархик даражаси ҳам ўқув жараёнига таъсир қилувчи омил, омил сифатида баҳоланиш билан боғлиқлиги ўрганилган. ўрганувчи, ўргатиш, манбалар. 1 National University of Uzbekistan. E-mail: dilsuz@nuu.uz Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika– Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 5 (2023) / ISSN 2181-3701 Учет возрастного фактора при изучении иностранных языков АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются вопросы, связанные с зарубежные, учетом возрастного фактора при изучении иностранных социологические, языков. Особое внимание уделяется оценке возраста, биологические, психофизиологического состояния, пола и характера исследования, язык, обучающегося, а также роли иерархического уровня как возраст, важного фактора, влияющего на эффективность процесса фактор, обучения. учащийся, обучение, ресурсы. Бизга маълумки, хорижий тилларни ўрганиш ва тадқиқ этишга бўлган эҳтиёж инсон умрининг сўнгги давригача давом этадиган жараёндир. Мазкур хусусият тирикликнинг асосий жиҳатларидан бири ҳисобланади. Хусусан, бугунги кунда илм-фандаги ўзгаришларнинг тезлик даражаси касбий кўникмаларни янгилаб ва ривожлантириб боришга бўлган талабни ошириб бормоқда. Жумладан, чет тилларни ўрганиш меҳнат бозоридаги асосий талаблардан бирига айланиб улгурди. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021-йил 19-майдаги “Ўзбекистон Республикасида хорижий тилларни ўрганишни оммалаштириш фаолиятини сифат жиҳатидан янги босқичга олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ–5117-сонли қарорига мувофиқ, давлат органларига ишга қабул қилиш ва юқори лавозимга тайинлаш учун хорижий тилни билиш талабгорга қўйиладиган мажбурий малакавий кўникма сифатида белгиланди [1]. Хорижий тилларни ўрганиш ва ўргатишга оид тадқиқотлар шуни кўрсатадики [2], услубий қўлланма ҳамда манбалар умумий ёндашувга асосланади. Бироқ ўрганувчилар турли тоифадаги шахслар бўлиши мумкин. Ўрганувчининг ёши, психофизиологик ҳолати, жинси ва феъл-атворидан ташқари касбий эҳтиёжлари, айниқса, иерархик даражаси ҳам ўқув жараёнига таъсир қилувчи омил сифатида баҳоланади. Шу жиҳатдан олиб қарайдиган бўлсак, бугунги кунда раҳбар ходимлар учун ҳам чет тилларни ўрганишга бўлган эҳтиёж мавжудлиги ва бу турли саволларни келтириб чиқаришининг гувоҳи бўламиз. Масалан, қайси фактор раҳбар ходимлар учун тил ўрганишдаги асосий тўсиқ бўлиши мумкин? Хорижий тилларни ўрганишнинг когнитив жиҳатларига қаратилган Эдвард Вен (Zhisheng (Edward) Wen), Ричард Спаркс (Richard L. Sparks), Адриана Биедрон (Adriana Biedroń) ва Марк Фенг Тенг (Mark Feng Teng) ҳаммуаллифлигидаги “Cognitive Individual Differences in Second Language Acquisition (Иккинчи тилни ўзлаштиришда когнитив индивидуал фарқлар)” номли илмий тадқиқот ишида тил ўрганишда ёш фактори бош омил сифатида кўрсатилган [3]. Ёш фактори ҳам турли даражада бўлиши мумкин: кичик ёш, ўрта ёш ва катта ёшдаги аудитория (кексалик даври ҳам баъзи манбаларда алоҳида категорияда кўрсатилади) [4]. Демак навбатдаги вазифа тадқиқотнинг марказида турувчи раҳбар ходимлар қайси ёш тоифасига тааллуқли эканлигини аниқлашдан иборат бўлади. Мамлакатимиздаги раҳбарларнинг ўртача ёши тўғрисидаги маълумотлар тадқиқот учун белгиланадиган ёш тоифасини аниқлашда асосий манбадир. 53 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika– Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 5 (2023) / ISSN 2181-3701 Умуман олганда, бугунги кунда 21 нафар вазирдан 8 нафари (38 %) – 35 ёшдан 45 ёшгача, 5 нафари (24 %) – 46 ёшдан 50 ёшгача, 3 нафари (14%) – 51 ёшдан 55 ёшгачадир. Маҳаллий ҳокимият органларининг таркиби ҳам сезиларли даражада янгиланди. Яқинда ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, Ўзбекистонда ҳокимларнинг ўртача ёши 46 ёшни ташкил этади [5]. Ёш тоифасига оид социологик ва биологик тадқиқотлардаги асосий статистик маълумотларга кўра, инсонлар 25 ёшдан кейин ўзларини катта шахс ҳисоблашни ақлан тан ола бошлайдилар [6]. Стефан Муленнинг тадқиқот ишларида катта ёшда бўлишни фақатгина биологик жараён аниқлаб бермаслиги таъкидланган бўлиб, бунда психофизиологик ва ижтимоий ўринга эга бўлиш каби асослар ҳам келтириб ўтилган. Демак, тадқиқотларга таянган ҳолда айтиш мумкинки, 25 ва 30 ёшдан ошган шахслар катта ёшдагилар тоифасига киритилади. Уларга қўшимча ўқув амалиётларини юклашда ушбу хусусият инобатга олиниши керак бўлади. Одатда катта ёшда бўлиб, таълим босқичларининг асосий қисмини ўтаган шахслар учун қайта ўқиш зарурияти ўринли эканлиги тўғрисида саволлар туғилиши мумкин. Мазкур вазиятга бўлган талаб узоқ йиллар давомида турли сабабларга кўра шаклланиб келган. Катта ёшли шахс навбатдаги янги билим ва кўникмаларни ўзлаштира оладими ва мазкур ҳолатга етакловчи асосий омиллар