Методы психологического анализа в художественных произведениях

Аннотация

Калит сўзлар: ХХ аср ўзбек романларида руҳият тасвирига объект руҳият, бўлган асарларда эслаш, хотирлаш, ички монолог орқали эслаш, қаҳрамон руҳиятини очиб бериш усуллари қизиқарли хотира, бўлиши билан бирга, бирмунча мунозарали мавзудир. туш кўриш, модернизм, Мазкур мақолада модернизм адабиётидаги онг оқими, онг, онгости оқим масалаларига тўхталиб ўтилган. ХХ аср ўзбек онгости оқими. адабиётида модернизм ва психологизмнинг қай даражада тасвир объектига айланганлиги кўриб чиқилган. Жаҳон ва ўзбек адабиётшунос олимларининг бадиий адабиётда модернизм ва психологик таҳлил ҳамда руҳият тасвири усулларининг қўлланилиш масалалари ҳақидаги фикр- мулоҳазалар таҳлилга тортилган. 1 Senior Lecturer, Department of World Literature, Uzbek State University of World Languages. Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue –1 № 3 (2023) / ISSN 2181-3701 Методы психологического анализа в художественных произведениях АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье исследуются приемы запоминания, духовность, припоминания, раскрытия духа героя через внутренний воспоминание, монолог, являющийся объектом изображения духа в память, узбекских романах XX века. В статье рассматриваются разум, сновидение, вопросы течения сознания, связанные с литературой модернизм, модернизма. В какой мере модернизм и психология стали сознание, объектом образов в узбекской литературе XX века? Были поток сознания. также проанализированы взгляды на течение модернизма и применение психологического анализа и духовных методов в художественной литературе мира и узбекских литературоведов. КИРИШ Жаҳон адабиётшунослигида инсон шахсини ўрганишнинг ўзига хос бўлган жиҳатларидан бири унинг ботиний оламига эътибор қаратишдир. Тадқиқот этиш ўтган асрнинг бошларида бошланган, кейинроқ эса дунё адабиётига анъана сифатида кириб келган модернизм ва психологизм атамаларининг қўлланилиши бадиий адабиёт учун тасвир объектининг кўламига айланди. ХХ асрнинг 40 йилларида бошланган руҳият талқини 70-80-йилларга келиб ўзининг бор бўйини тарихий асарларда кўрсата бошлади. Ўтган асрнинг сўнгги йилларига келиб эса, роман жанрини тўла қамраб олди. Бу янги аср тур ва жанрлар тасвир объекти ва усулларининг ранг-баранглигига олиб келди. ТАДҚИҚОТНИНГ МАҚСАДИ Модернизм ва психологизмнинг бадиий адабиётдаги ўрни ва ролини аниқлаш. Ўзбек адабиётида онг оқими ва онг ости оқими, руҳият талқинининг намоён бўлиш усулларини кўрсатиб бериш. ТАДҚИҚОТНИНГ ВАЗИФАЛАРИ Бадиий адабиётда психологизмнинг ўрни ва тасвир объектидаги имкониятларини эслаш, хотирлаш, онг оқими орқали қаҳрамон руҳий ҳолатини аниқлаш. XX ва XXI аср адабиётшунослигига оид бўлган адабий асарларда модернизм оқимининг шаклланиши, онг оқими ва руҳият талқинини ифода этишдаги ўзига хос бўлган усулларни таҳлил этиш. НАТИЖА ВА МУЛОҲАЗАЛАР Бадиий адабиёт ва психология фани инсоннинг ички ва ташқи оламини ўрганадиган икки фан соҳасидир. Шу тарзда психология фани одамларнинг хулқ- атворини ва унинг келиб чиқиш сабабларини ўрганади, адабиёт эса бадиий адабиётда инсоний хатти-ҳаракатларни тасвирлашдан иборат. Шахснинг хулқ- атвори ва хатти-ҳаракатларини ўрганадиган ижтимоий соҳанинг бу икки фани бир-бири билан ўзаро боғлиқдир. Адабиёт ва психология фанининг ўзаро муносабатлари асосий объекти бу адабий асардир. Адабий асарлар инсонни ўрганади ва уларнинг ички оламини батафсил таърифлашга интилади. Шу сабабдан ҳам адабий асар маълум пайтда, 24 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue –1 № 3 (2023) / ISSN 2181-3701 маълум бир психологик ҳолатнинг иньикосига айланиб боради. Шу боисдан ҳам адабий турнинг роман жанрида қаҳрамон характерида рўй бериши психологик ҳолатларни тасвирлашда психологик усуллардан кенг фойдаланганлигини кўрсатади. ХХ асрнинг 70-80 йилларида ўзбек адабиётида яратилган реалистик романчиликда объект ва субъектнинг руҳий характерда уйғунлашган ҳолда келиши, руҳият тасвирининг ҳар хил кўришларда намоён бўлиши, майда деталларига эътибор берилишига сабаб бўлади. Бу каби характерлар руҳий ҳолатнинг ижтимоий ҳодисалар билан шартланганлигини кузатиш бу давр ўзбек романчилиги учун янги поғонага кўтарилганининг исботидир. Инсон онгида жамланган маълумотлар бирон-бир воқеликка дахлдор бўлган вақтдагина фаоллаша бошлайди. Дахлдорлик сезилмаган ҳолларда пассив ёки ўчиб кетиши мумкин. Бадиий асарларда руҳият тасвири икки хил характерга эга бўлиб, биринчиси изоҳловчи вазифани ўтаса, иккинчиси асослайди. Муаллиф асар қаҳрамонининг онгли ва онгсиз ҳолатлари чегарасига ҳам алоҳида эътибор қаратиши лозим. Чунки инсонда билиш ва эришиш истаги уйғонса у албатта бунга эришади. Бундай эришувчанлик унга баъзан чексиз руҳий азоб ва изтироб исканжасида қолишга олиб келса, баъзан эса кўтаринки кайфият ва шоду-хуррамликка эришади. З. Фрейд таълимоти нуқтаи назаридан қарасак, психоанализ онглиликни онгсизликдан, ижтимоийликни идивидуалликдан қидириш орқали тасвир воқелигининг мазмун м