Микропространство в сравнительном литературоведении и концепция литературных связей (на примере произведений Алп Джамала "Милосердные" и Ахмада Лутфи Казанчи "Совесть пробуждается")

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада ҳозирги кундаги адабиётшунослик қиёсий, назариясида муҳим мавзулардан бири бўлган қиёсий контраст, адабиётшунослик масаласи ўрганиб чиқилган. Қиёсий микро ва макро макон, адабиётшуносликдаги таҳлил тамойилларига асосланган замонавий, компаративистик, ҳолда ўзбек адиби Алп Жамолнинг “Меҳрибонлар” асари ва 1 Senior teacher, Department of World Literature, Uzbek State World Languages University Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 2 (2023) / ISSN 2181-3701 “Меҳрибонлар” асари, турк ёзувчиси Aҳмад Лутфий Қозончининг “Бир виждон “Бир виждон уйғонур” уйғонур” асарлари таҳлили орқали қиёсий таҳлил ва унинг романи, талқини масаласи ўрганилган. қаҳрамон, т арихийлик ва замонавийлик. Микропространство в сравнительном литературоведении и концепция литературных связей (на примере произведений Алп Джамала «Милосердные» и Ахмада Лутфи Казанчи «Совесть пробуждается») АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматривается проблема сравнительного сравнительный, литературоведения, которая на сегодняшний день является контраст, микро- и одной из важных тем в теории современной литературы. макропространство, Вопрос о сравнительном литературоведческом анализе и его прогрессивный, компаративизм, интерпретации был изучен посредством анализа произведение произведения узбекского писателя Алп Джамала «Милосердные», «Милосердные» и произведения турецкого писателя Ахмада роман «Совесть Лутфи Казанчи «Совесть пробуждается». пробуждается», герой, историзм и современность. КИРИШ Қиёслаш адабий таҳлилнинг самарали усулларидан бири бўлиб, қиёсий адабиётшунослик фанининг илдизлари узоқ ўтмишга бориб тақалади. Қиёсий адабиётшуносликнинг қўлланиш доираси жуда ҳам кенг.Жумладан ҳозирги кун адабиётшунослигига назар солар экансиз, қиёсий адабиётшунослик тушунчаси қисман янги тушунча сифатида тушунлиб, ундаги ўзига хос жиҳатлари турли аспектларда тадқиқот объектига айланмоқда. Чунончи, ўзбек ва инглиз, ўзбек ва рус, ўзбек ва француз, ўзбек ва немис адабиётидаги асарлар қиёсий аспектда кенг миқёсда ўрганилмоқда ва тадқиқот объектига айланиб улгурган. Жумладан, қиёсий адабиётшунослик бўйича ҳам, ўзбек адабиётшунослигида жуда кўплаб мутахассислар жамоааси шаклланиб улгурди. Шунинг учун ҳам қиёсий адабиётшуносликнинг асосий объекти ўзаро адабий алоқаларга боғланади. Адабиётлараро алоқалар, аввало, тарихий ҳодиса саналади. Н.И. Конрад алоқаларнинг бир бутун адабий жараёндаги кўлами, роли, шунингдек, айрим халқларнинг адабиётлари тарихидаги моҳияти турли даврларда ва ҳар хил тарихий шароитларда турлича эканлигини таъкидлайди [1]. Турли шаклдаги адабий алоқаларни ўрганиш тажрибаси дунё бадиий жараёнининг бирлиги ҳақидаги концепцияни ишлаб чиқиш, “жаҳон адабиёти” тушунчасига аниқлик киритиш масалалари билан ўзвий боғлиқдир. Адабиётшуносликда янги соҳа – қиёсий адабиётшуносликнинг таркиб топганлигини мана шу жараённинг мантиқий якуни дейиш мумкин. 92 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 2 (2023) / ISSN 2181-3701 Шу билан бирга ўзбек адабиётшунослигида мустақиллик йилларида ва ундан аввалги адабий жараёнда ҳам адабий алоқалар ўз мукаммалигига эга бўлган. Бунда Ғарб, Шарқ, Осиё ва Лотин Америкаси адабиётида пайдо бўлган энг сара асарлар мунтазам равишда моҳир таржимонлар тамонидан ўзбек тилига маҳорат билан ўгирилиб (асосан рус тили орқали), турилган. Бу ҳолат ўзбек китобхонини янги адабий алоқа қобиғида ушлаб тура олган десак хато бўлмайди. Жумладан, таржимонлар Чўлпон, Усмон Носир, Ойбек, Абдулла Қаҳҳор, Мирмуҳсин, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов, Озод Шарафуддинов, Иброҳим Ғафуров, Йўлдош Шамшаров, Янглиш Эгамова ва бошқа таржимонларнинг маҳорат билан қилган таржималарини эътироф этиш керак. Аммо мустақиллик йилларида эса жаҳон адабиёти ва унга бўлган муносабат тубдан ўзгарди дейиш мумкин. Сабаби, бу даврда аслиятдан ўзбек тилига ўгирувчи таржимон ижодкорлар гуруҳининг пайдо бўлганлиги – ўзбек таржимашунослиги ва ҳозирги адабий жараённинг энг катта ютуқларидан десак хато бўлмайди. ТАДҚИҚОТНИНГ МАҚСАДЛАРИ Бадиий абиётларни қиёсий ва контрастли ўрганиш замонавий филологиянинг энг муҳим йўналишлари ҳисобланади. Қиёсий адабиёт ва қиёсий адабиётшунослик соҳалари бадиий адабиётни чуқурлаштириб таҳлил қилишга қаратилган филологиянинг энг муҳим соҳаси саналади [2]. Шу аснода, қиёсий адабиётшунослик соҳасида ушбу таржима асарларнинг аҳамияти жуда катта. Қиёслаш учун объектларнинг мунтаносиблиги ва мослигини таъминлайдиган асосий ҳолатлардан бири таржима қилинган манбааларнинг мавжудлигидир. Бунга объектимизда машҳур икки ижодкор: ўзбек ва турк адабиётида ўзига хос ўринга эга бўлган адиблар ижоди қиёсий таҳлил қилинади. Булар ўзбек адабиётида ўз ўрнига эга ижодкорлардан бири бўлган Алп Жамол ижоди ва турк адабиётининг етук намоёндаларидан бири ҳисобланган адиб Аҳмад Лутфий Қозончи ижодини қиёслаб кўришимиз мумкин. Қиёслаш йўли билан таҳлил этилаётган Aҳ