Явление архаизации и его влияние на язык

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада эскирган сўзлар қатламига мансуб эскирган қатлам, архаизмларнинг пайдо бўлиш масаласи, архаизация пассив луғат, жараёнининг босқичлари ва архаиклашишининг ўзига хос историзм, хусусиятлари ҳақида сўз боради. Шунингдек, сўзларнинг архаизм, архаиклашиш жараёни. архаизациялашувига таъсир қилувчи омиллар очиб берилади. Явление архаизации и его влияние на язык АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматривается вопрос возникновения устаревший слой, архаизмов, относящихся к слою устаревших слов, этапы пассивная лексика, процесса архаизации и особенности архаизации. Также историзм, выявляются факторы, влияющие на архаизацию слов. архаизм, процесс архаизации. 1 Doctoral student, National University of Uzbekistan, Tashkent, Uzbekistan. E-mail: validamadiyorova@gmail.com 2 Prоfessоr, Dоctоr оf Sciences in Philоlоgy, Nаtiоnаl University of Uzbekistаn nаmed аfter Mirzо Ulugbek. Tаshkent, Uzbekistаn. Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 2 (2023) / ISSN 2181-3701 SUMMARY Background and methods. This article highlights the emergence of outdated vocabulary and contributing factors to the archaization process. In order to research the archaization process in the language and its impact on the vocabulary, we used the methods of comparative analysis and diachronic analysis. The main results of the research appear to be as follows: – archaization of words is related to the existing territorial boundaries of the country, to which the language belongs; – archaization of words includes a 4-stage process, in the first stage, an equivalent variant of a certain word appears in the language, in the second stage, one of the existing variants expands its sphere of application, and the second one narrows its functional scope, in the third stage, the number of users of the second variant as a neutral variant decreases, more and more people believe that it contains old paint. at the fourth stage, this option becomes archaism, or remains in the limited periphery of the language as a concept expressing a certain meaning, or changes its categorical character; – during the archaization, semantic changes, such as dysphemization (or negatization), gradation, expansion and narrowing of meaning, abstraction, and divergence may occur. In conclusion, the archaization process is influenced by the emergence of new nameless concepts, structural change of the referent, growth of language status, and various social and demographic factors. КИРИШ Лингвистика соҳасида олиб борилаётган илмий тадқиқотларнинг аксарияти замонавий қатлам ва янги қатламга хос лисоний бирликлар доирасида амалга оширилаётган бир пайтда, муайян бир тилнинг асосий адабий бойликларидан жой олган эскирган сўзлар, жумладан, архаизмлар тадқиқига эътибор анчайин камайган. Ваҳоланки, архаизмлар ҳар бир тилга хос алоҳида аҳамиятга эга қатлам бўлиб, улар муайян халқнинг асрлар давомида битилган сиёсий, бадиий, илмий, тиббий, педагогик, тарихий, фалсафий, ҳуқуқий, дипломатик қарашларини сақлаб келувчи лисоний бирликларидир. Шунингдек, жамият аъзоларининг ижтимоий муносабатлари билан ҳам боғлиқ бўлган бу каби архаик бирликлар муайян тил эгаси бўлмиш мулоқот қилувчиларнинг кундалик нутқида адабий тилдагига қараганда кўпроқ даражада сақланиб келмоқда. Шу боис, бундай сўзларни тушуниш, англаш, шу ўринда таржима қилиш муаммолари эскирган қатламга хос сўзларнинг тадқиқига алоҳида эътибор қаратишга туртки беради. Ана шу масалалардан келиб чиққан ҳолда, эскирган қатламга хос сўзларни тадқиқ қилар эканмиз, бу тоифага мансуб сўзларнинг юзага келишига сабаб бўлувчи омилларга эътибор қаратиш зарур деб ўйлаймиз. МАТЕРИАЛЛАР ВА МЕТОДЛАР Бу борада олиб борилган аксарият ишларда, асосан, архаизм ва историзмларнинг ўзига хос хусусиятларига, шунингдек, эскирган сўзларнинг тилдаги ўрнига асосий эътибор қаратилган бўлса ҳам, архаизация жараёни, яъни архаик сўзларнинг юзага келишига таъсир қилувчи омиллар назардан четда қолган. Шу сабабли, ушбу мақолада архаизация ҳодисаси ва унинг тилга таъсирини тадқиқ қилиб, ушбу жараёнда қиёсий ва чоғиштирма таҳлил, диахрон таҳлил методларидан фаол фойдаланганмиз. 8 Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika – Зарубежная лингвистика и лингводидактика – Foreign Linguistics and Linguodidactics Issue – 1 № 2 (2023) / ISSN 2181-3701 Архаизмлар масаласи инглиз тилшунослигида кўп томонлама ўрганилган. Хусусан, Лайл Кемпбеллнинг фикрига кўра, “архаизм тарихий тилга мансуб қолдиқ бўлиб, фақатгина махсус ҳолатлардагина қўлланилиши билан тилда сақланиб қолади. Архаизмлар баъзан ноодатий, ёки ўзи хос, тилда кичик аҳамиятга эга сўзлардир. Улар, асосан, мақоллар, халқ оғзаки ижодига мансуб шеърлар, балладалар, ҳуқуқий ҳужжатлар, дуолар ва диний матнлар, формал жанрлар ёки стилистик вариантлар каби тил бирликлари таркибида сақланиб қолади [4, 248]. Инглиз тилшуносларидан Дон Ринж, Теодор Байнонлар ўз ишларида фонетик ва морфологик бирликларнинг, жумладан, товуш