Особенности возбуждения в суде дел о взыскании морального ущерба

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада судда маънавий зарар ундириш бўйича маънавий зарар, ишларни қўзғатишнинг процессуал хусусиятлари ёритилган. даъво, Муаллиф даъво тушунчасини, унинг ҳуқуқий моҳиятини ва суд процесси, турли талқинларини таҳлил қилади. Мақолада маънавий ҳуқуқий муносабатлар, фуқаро процессуал ҳуқуқи, зарар ундириш бўйича даъво турлари ва уларнинг суд давлат божи, амалиётидаги аҳамияти кўриб чиқилади. Шунингдек, даъво суд амалиёти, аризасининг мазмуни, унга қўйиладиган талаблар, давлат даъво турлари. божи миқдори ва бошқа процессуал жиҳатлар ҳам муҳокама қилинади. Муаллиф суд амалиётида учрайдиган муаммолар ва уларни ҳал қилиш бўйича таклифларни илгари суради. 1 Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences, Senior Prosecutor of the Department at the General Prosecutor's Office, Justice Counselor. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 Особенности возбуждения в суде дел о взыскании морального ущерба АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются процессуальные особенности моральный вред, возбуждения дел о взыскании морального вреда в суде. иск, Автор анализирует понятие и правовую природу иска, а судебный процесс, также различные подходы к его толкованию. Особое правовые отношения, гражданское внимание уделено видам исков о взыскании морального процессуальное право, вреда и их значению в судебной практике. Также государственная пошлина, обсуждаются требования к содержанию искового судебная практика, заявления, размер государственной пошлины и другие виды исков. процессуальные аспекты. Автор предлагает решения проблем, возникающих в судебной практике, и пути их устранения. Маълумки, суддаги фуқаролик ишларининг асосий қисми даъво ишларини юритиш тартибида кўрилади. Суд томонидан даъво ишини юритиш тартибида кўриладиган ишларга, агар қонун хужжатларида уларни кўришнинг бошқача тартиби назарда тутилмаган бўлса, фуқаролик, меҳнат, оилавий, уй-жой ва бошқа ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган даъволар бўйича ишлар киради (ФПКнинг 182-моддаси).[1] Маънавий зарарни ундириш тўғрисидаги ишлар ҳам даъво тартибида кўриладиган ишлар сирасига киради. Шу сабабли, юридик адабиётларда даъво тушунчасига берилган таърифларга тўхталиб ўтиш мақсадга мувофиқ бўлади. Даъвони кўпчилик олимлар бузилган ёки низоли ҳуқуқни судда ҳимоя қилиш ва судда иш қўзғатишнинг процессуал воситаси эканлигини эътироф этади. Бироқ, юридик адабиётларда даъво тушунчаси борасида кўплаб баҳс- мунозаралар илгари сурилади. Бу борадаги айрим масалаларга тўхталишдан аввал “даъво” сўзининг луғавий маъносини англаб олишимизга тўғри келади. “Даъво” асли арабча сўз бўлиб, у ўз ҳақ-ҳуқуқини ҳимоя қилиш ҳақида суд орқали ёки бошқа йўллар билан қўйилган талабни англатади.[2] “Мухтасар” асарида эса, даъво сўзининг луғавий маъноси “талаб қилмоқ“, деб талқин қилинади. Шариатда даъво бировнинг устида ҳақи борлигини қози ҳузурида ёки ҳукм арафасида хабар беришдир. Даъвогар шундай бир шахски, даъво қилиш учун мажбур қилинмайди. Жавобгар шундай бир шахски, у жавоб бериш учун мажбур қилинади.[3] Юридик адабиётларда айрим муаллифлар даъвони бир вақтда ҳам моддий ҳуқуқий, ҳам процессуал ҳуқуқий бўлган ягона тушунча деб таъкидлайдилар.[4] Бироқ, бир вақтнинг ўзида ҳам моддий, ҳам процессуал ҳуқуқнинг институти бўла олмайди ва даъво фуқаролик процессуал ҳуқуқига оид тушунча ва институтдир. Бу борада Э.Эгамбердиевнинг фикри эътиборга лойиқ. Унинг фикрича, даъво - бу судда фуқаролик ишини қўзғатиш асоси ва бузилган ҳуқуқни ҳамда қонуний манфаатни ҳимоя қилишнинг асосий процессуал воситаси ҳисобланади.[5] Шунга ўхшаш фикр В.М.Семенов томонидан ҳам илгари сурилган. Унинг фикрича, даъвога даъвогарнинг ўзи ёки у ваколат берган шахсларнинг судга қилган мурожаати ҳисобланади.[6] 310 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 Бироқ, В.М.Семенов юқоридаги таърифда даъво нафақат даъвогарнинг жавобгарга нисбатан, балки жавобгарнинг ҳам даъвогарга нисбатан ўзининг бузилган ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида биринчи инстанция судига қилган мурожаати (қарши даъво назарда тутилмоқда) ҳисобланишини эътибордан қочирган кўринади. Шунинг учун даъво нафақат даъвогарнинг, балки қарши даъво тақдим этилган ҳолларда жавобгарнинг ҳам қонуний манфаатларини ҳимоя қилишнинг процессуал воситаси ҳисобланади ва даъво ўз навбатида, судда даъво тартибида иш юритишни бошлаб беришдан ташқари, қўзғатилган фуқаролик ишида қарши даъво талабини илгари суриш орқали бошланган ишда бошқа бир низоли ишнинг судда кўрилишини таъминлашга ҳам хизмат қилади. Юридик энциклопедияларда даъвога нисбатан қуйидагича таъриф берилади: даъво – бузилган ёки чекланган ҳуқуқни ёки қонун томонидан муҳофаза қилинадиган манфаатни суд (иқтисодий суди) орқали ҳимоя қилиш воситаси. Даъвонинг икки томони фарқланади: моддий ҳуқуқий ва процессуал ҳуқуқий. Биринчи ҳолатда сўз талабнинг мазмуни бўйича аниқланган фактлар ва фуқаролик, меҳнат, оила ҳуқуқининг юридик н