Вопрос доказывания и доказательств по делам о взыскании морального вреда

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада маънавий зарарни ундириш бўйича аънавий зарар, ишлар доирасида исботлаш ва далилларнинг ўрни исботлаш, ҳамда аҳамияти таҳлил қилинади. Муаллиф исботлаш суд далиллари, предметини, суд жараёнида томонларнинг исботлаш фуқаро процессуал ҳуқуқи, суд амалиёти, мажбуриятларини ва маънавий зарар даъволарини исботлаш предметлари, тасдиқловчи далилларни кенг муҳокама қилади. маънавий зарар ундириш Шунингдек, мақолада Ўзбекистон қонунчилигида мезонлари.м маънавий зарар учун тўловни белгилаш мезонлари, суд амалиётидаги мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари кўриб чиқилади. Турли давлатларнинг суд 1 Doctor of Philosophy (PhD) in Legal Sciences, Senior Prosecutor of the Department at the General Prosecutor's Office, Justice Counselor Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 6 (2024) / ISSN 2181-1415 тажрибаси ўрганилиб, Ўзбекистон қонунчилигига таклифлар илгари сурилади. Вопрос доказывания и доказательств по делам о взыскании морального вреда АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются вопросы доказывания и моральный вред, доказательств в делах о взыскании морального вреда. доказывание, Автор анализирует предмет доказывания, бремя судебные доказательства, доказывания сторон в судебном процессе, а также виды гражданский процессуальный закон, доказательств, подтверждающих исковые требования о судебная практика, возмещении морального вреда. Особое внимание предмет доказывания, уделяется критериям определения компенсации за критерии взыскания моральный вред в законодательстве Узбекистана, морального вреда. проблемам судебной практики и путям их решения. Рассматривается опыт судов различных государств и предлагаются рекомендации по совершенствованию узбекского законодательства. Сўнгги йилларда мамлакатимизда фуқаролик судлари томонидан кўрилаётган маънавий зарарни ундириш тўғрисидаги ишлар ўз мазмун ва моҳияти билан бирмунча ўзгарганлигини кузатиш мумкин. Хусусан, ушбу тоифадаги ишларни ҳал этиш бўйича низоли юридик фактларнинг мавжуд бўлиш ёки бўлмаслигини исботлаш борасида янгича нуқтаи назар шаклланаётганлиги шулар жумласидандир. Бинобарин, маънавий зарар учун тўлов ундириш масалалари фақатгина битта қонунчилик билан эмас, балки бир неча ҳуқуқий муносабатларни тартибга соладиган турли қонун ҳужжатлари билан тартибга солиниши, субъектлар таркибининг турли-туманлиги юқоридаги нуқтаи назарни шаклланишига сабаб бўлмоқда. Шунингдек, фуқаролик қонунчилигида (ФКнинг 1022-моддаси) [1] маънавий зарар жабрланувчига етказилган жисмоний ва маънавий азоблардан иборат эканлигининг эътироф этилиши муносабати билан ҳуқуқни қўллаш амалиётида муайян ҳуқуқлари бузилган тақдирда фуқаролар асосий талаблар билан биргаликда ўзига нисбатан етказилган маънавий зарарни ҳам ундириш тўғрисидаги қўшимча талабни илгари суриш ҳолатлари ушбу тоифадаги ишлар бўйича исботлаш ва далиллар масаласини чуқур тадқиқ этишни тақозо этмоқда. Маълумки, маънавий зарар учун тўлов ундириш тўғрисидаги ишлар бўйича далиллар, яъни исботлаш воситаларидан иш юзасидан ҳақиқатни, фактик ҳолатларни аниқлаш мақсадида фойдаланилади. Суд ушбу тоифадаги ишларни ундаги мавжуд ҳолатларни аниқламасдан туриб ҳал этиши мумкин эмас. Зеро, профессор М.М.Мамасиддиқов таъкидлаганидек, қатъий процессуал шаклда амалга ошириладиган фаолият бўлмиш одил судловнинг зарурий шарти суд ҳал қилув қарорининг суд мажлисида исботлаш воситалари орқали аниқланган ҳолатларгагина асосланишидадир.[2] Бинобарин, суд ФПКнинг 2-моддасидан келиб чиқиб, фуқароларнинг шахсий, сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий ҳуқуқларини, эркинликлари ва 510 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 6 (2024) / ISSN 2181-1415 манфаатларини, шунингдек, корхоналар, муассасалар, ташкилотлар, жамоат бирлашмалари ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг ҳуқуқлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида фуқаролик ишларини тўғри, ўз вақтида кўриб чиқиш ва ҳал этиш вазифасини бажарар экан, [3] иштирок этувчи тарафларнинг ўзаро ҳуқуқий муносабатлари мазмунини белгилаши, даъвогарнинг талаблари, жавобгарнинг даъвога қарши эътирозлари асосли бўлишлигини текшириши, даъвогарнинг ҳуқуқи бузилган - бузилмаганлигини, даъвогарнинг бузилган ҳуқуқини жавобгар деб фараз қилинган шахс тиклашга мажбур бўлиш-бўлмаслигини аниқлаши лозим. Бу масалаларнинг ҳаммасини низоли ҳуқуқий муносабатга оид бўлган фактик ҳолатлар белгилангандан сўнггина ҳал қилиш мумкин бўлади. Фуқаролик процессида исботлаш ва далиллар масаласининг долзарблигини Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленуми томонидан 2020 йил 19 декабрда “Судлар томонидан фуқаролик ишлари бўйича далиллар ва исботлашга оид қонун нормаларини қўллаш амалиёти тўғрисида”ги қарорнинг қабул қилинганлигида ҳам кўриш мумкин. Мазкур Пленум қарорининг 1-бандида фуқаролик иши бўйича далиллар деганда, тарафлар ўз талаблари ва эътирозларини асослаётган ҳолатлар, шунингдек ишнинг тўғри ҳал қилиниши учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳар қандай ҳолатлар мавжудлиги ёки м