Теоретические аспекты развития научного мышления студентов методом дизайн-мышления

Аннотация

Калит сўзлар: Жаҳон тажрибасига кўра, юқори рақобат шароитида фикрлаш дизайни, инновацион маҳсулотни жаҳон бозорига олиб чиқиш ва унинг бизнес, самарадорлигини узоқ вақт давомида сақлаб туриш инновация, мақсадида тижорат корхоналаридан фикрлаш-дизайни инновацион жараёнлар, инновацияларни услубидан фойдаланиш талаб этмоқда. Тадқиқот давомида шакллантириш. “фикрлаш-дизайни” нафақат инновацияларни шакллантириш ва ривожлантиришнинг самарали усули эканлиги, балки тижорат, ижтимоий ва маиший муаммоларни ҳал қилишнинг ечими эканлиги асослаб берилган. 1 Teacher, Department of Pedagogy and Psychology, Andijan State Pedagogical Institute. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 Теоретические аспекты развития научного мышления студентов методом дизайн-мышления АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Согласно мировому опыту, в условиях высокой дизайн-мышление, конкуренции для внедрения инновационной продукции на бизнес, мировой рынок и сохранения эффективности в инновация, долгосрочной перспективе, коммерческим организациям инновационные процессы, генерация инноваций. необходимо использовать метод дизайн-мышления. В исследовании доказано, что дизайн-мышление является перспективной методикой не только генерации и развития инноваций, но и решения важных коммерческих, социальных и бытовых проблем. КИРИШ Бугунги кунда таълим жараѐнида янги ахборот технологияларнинг кириб келиши жадаллашмоқда ва бу таълим жараѐнини янада сифатли ташкил этишга таъсир кўрсатаѐтгани кўзга ташланмоқда. Талабаларнинг онги ва тафаккурини ривожлантиришда ўқитувчининг маҳорати, унинг замонавий технологияларни таълим жараѐнига моҳирона тадбиқ эта олиши, таълимнинг янги-янги йўл ва усулларини излаши, илғор педагогик тажрибалардан ижобий фойдалана олиши жуда муҳимдир. Ижодий ёндашув, жамоавий иш, одамларга йўналтирилганлик, қизиқувчанлик ва оптимистик руҳ – фикрлаш дизайннинг таркибий қисмлари, шунингдек, мавжуд муаммоларни ҳал қилишда янги ечимларни топишда қўлланиладиган методология ҳам ҳисобланади. Дизайн фикрлашнинг асосий хусусияти, аналитик фикрлашдан фарқли ўлароқ, танқидий таҳлил эмас, балки баъзан энг кутилмаган ғоялар муаммони яхшироқ ҳал қилишга олиб келадиган ижодий жараёндир. Фикрлаш дизайнининг тамойиллари турли соҳаларда қўлланилади: болаликдаги семиришни даволашдан жиноятчиликнинг олдини олишгача, ракета саноатидан иқлим ўзгаришига қадар. Фикрлаш дизайни энди янги моддий маҳсулотларни яратиш билан чекланиб қолмай, турли жараёнлар ва хизматларга, шунингдек ўзаро таъсир, алоқа ва ҳамкорликка тааллуқлидир. Ушбу мақолада асосий эътибор фикрлаш дизайн жараёнининг келиб чиқиши, усуллари ва унинг аҳамиятини ўрганишга қаратилган бўлиб, умуман олганда келажакда ушбу услуб қўшимча илмий эътиборга лойиқми ёки йўқлигини аниқлашга умид қиламиз ва бунинг керакли фикр-мулоҳазаларни таклиф қиламиз. МАВЗУГА ОИД АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Фикрлаш дизайни ғояси биринчи марта 1969 йилда “The Sciences of the Artificial” (“Сунъийлик хақида фан”) китоби муаллифи Герберт Симон томонидан шакллантирилган. Кейинчалик бу ғоя Стенфорд университети олимлари томонидан ривожлантирилиб, фикрлаш дизайни ғоясини илгари сурувчи Стенфорд дизайн институтига асос солинди. Бироқ бизнес соҳасида, айнан уни бошқаришда, дизайнерлар қўллайдиган тамойил ва дастакларни қўллаш мумкинлиги ва мақсадга мувофиқлиги 2000 йилларнинг ўрталаридан бошлаб фаоллашди (Boland, 2004). 241 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 Охирги йилларда “фикрлаш дизайни” мавзуси бўйича машхур бошқарув соҳасига оид адабиётларни [Berger, 2009; Brown, 2009; Esslinger, 2009; Fraser, 2012; Kelley & Littman, 2001; 2005; Liedtka & Ogilvie, 2011; Lockwood, 2009; Martin, 2007; 2009; Verganti, 2009] ҳамда The Economist, Harvard Business Review, Business Week, The Wall Street Journal ва The New York Times каби йирик нашриётларда илмий мақолаларини чоп этаётган мутахассис-олимлар сони тобора кўпайиб бормоқда. Ушбу модeлда дизайн кўникмалари бизга дунёни бошдан кeчиришга ёрдам бeради. Нарсаларни ясаш ва бу нарсалар яратилганини қадрлаш бизга янги тeхнология билан бирга кeладиган мураккабликни бошқариш йўлини бeради. Модeллар ва eскизлар инноватсияларни ҳаётга татбиқ eтиш учун eмас, балки биз замонавий маданиятда иштирок eтишимиз учун пайдо бўлаётган инноватсияларни контeкстуаллаштириш учун ишлатилади. Ушбу контeкстда дизайн либeрал санъатдир, чунки адабиётни ўқиш ёки илм-фанни ўрганиш бизга жамият аъзоси сифатида ҳисса қўшиш қобилиятини бeргани каби нарсаларни яратиш дунё билан алоқа қилиш учун асос бўлиб хизмат қилади. Фанни ўрганиш фаннинг табиатига кўра ўқитилиши кeрак, фан нафақат тана билими, балки тадқиқот усули, фикрлаш ва тeхнологияда қўллаш усули сифатида ҳамдир 21-асрда фанни ўрганиш илмий саводхонликка асосланган фанни ўрганишга кўпроқ eътибор бeради. Фаннинг табиати илмий саводхонликнинг eнг муҳим жиҳати сифатида таъкидланган бўлиб, у талабаларга илмий маълумотни қабул қилувчи, иж