Конституционные реформы в Узбекистане: значение и перспективы

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада Ўзбекистонда амалга оширилаётган Конституция, конституциявий ислоҳотлар, уларнинг аҳамияти ва Ислоҳот, демократия жараёнига таъсири муҳокама қилинган. Ҳуқуқий давлат, Конституция давлат, жамият ва фуқаролар ўртасида ҳуқуқ Инсон ҳуқуқлари, Демократия, ва мажбуриятлар мувозанатини таъминлашдаги ўрни Қонун устуворлиги. таъкидланган. Конституцияни замонавий талабларга мувофиқ равишда мунтазам янгилаб бориш зарурлигига эътибор қаратилган. Янгиланган Конституциянинг референдум орқали қабул қилингани алоҳида қайд этилган. Мақолада инсон ҳуқуқ ва эркинликларини муҳофаза қилиш ва ҳуқуқий давлат принципларини мустаҳкамлашга қаратилган янгиликлар таҳлил қилинган. 1 DSc., professor, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 6 (2024) / ISSN 2181-1415 Конституционные реформы в Узбекистане: значение и перспективы АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются конституционные реформы в Конституция, Узбекистане, их значение и влияние на развитие Реформа, демократических процессов. Подчёркивается роль Правовое государство, Конституции в обеспечении баланса прав и обязанностей Права человека, Демократия, между государством, обществом и гражданами. Отмечается Верховенство закона. необходимость регулярного обновления Конституции для её соответствия современным вызовам. Особое внимание уделено факту принятия новой редакции Конституции посредством всенародного референдума. В статье анализируются нововведения, направленные на усиление защиты прав и свобод человека, а также укрепление принципов правового государства и верховенства закона. Мамлакатда фуқаролар олиб борилаётган ислоҳотларга ўз қарашларини, фикр ва мулоҳазаларини эркин билдиришлари табиий. Қайд этиш лозимки, Конституциявий янгиланишларга ҳамма ҳам бирдайин муносабатда бўлишмайди, баъзилар хайрихоҳ, баъзилар эса эътирозли фикрларини илгари суришмоқчи бўлишади. Дарҳақиқат, ҳар кимнинг зикри, фикри ўзгача. Ҳозирги куннинг долзарб масаласи ҳам янги таҳрирдаги конституциянинг келгусидаги амалда ижроси қандай бўлар экан, деган турли фикрлар майдони билан бойиган десак янгилишмаган бўламиз. Конституция нима учун керак, табиий савол?- Конституция орқали давлат ўз бошқарувини енгиллаштиради, яъниким инсон, жамият, давлат ўртасидаги ўзаро ҳуқуқ ва мажбуриятлар умумлашади ҳамда ҳуқуқий тартибга солинади. Назаримизда, Конституция доимий ўзгаришда, янгиланишда бўлиши лозим. Агарда у ҳаётий муносабатлардан ортда қоладиган бўлса, ўзининг юридик кучи ва таъсирини ҳам йўқотади. Дарҳақиқат, ҳар бир фуқаромиз билиши лозимки конституция унинг ҳаётида тўсиқ бўладиган муаммоларни тўғридан – тўғри ҳал қиладиган, унинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаб берадиган, унинг ҳақиқий маънода ҳуқуқий ҳимоячиси бўладиган Асосий қонун эканлигини англашлари лозим. Конституциядан энг аввало, ҳар бир фуқаронинг ўзи бевосита манфаатдор эканлиги, унинг ҳар бир қоидасини билиши ва тушуниши келажакда ҳар қандай юзага келиши мумкин бўлган тўсиқларни енгиб чиқишида асосий кўмакчи бўлишини ҳис қилишлари лозим. Таҳлиллар шуни кўрсатияптики 10 дан ортиқ давлатларда доимий тарзда конституциясига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиб борилмоқда. Буларга: Мексика, Янги Зеландия, Бразилия, Швейцария, Австрия, Чили, Колумбия, Грузия, Ҳиндистон каби давлатларни мисол келтириб ўтишимиз мумкин. Деярли, ҳозирги кунда конституцияси ўзгармай қолган давлатлар деярли учрамайди. Таъкидлаш жоизки, Конституция 1992 йилда қабул қилинганидан буён унга киритилган ўзгартиш ва қўшимчаларнинг қарийб барчаси асосан давлат ва жамият қурилиши, жумладан Парламент, Президент, Ҳукумат фаолияти, сайлов тизими, маҳаллий бошқарув, суд ва бошқа органлар фаолиятига тааллуқли бўлган. 472 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 6 (2024) / ISSN 2181-1415 Қайд этиш лозимки, янги таҳрирдаги конституциямиз Ўзбекистон тарихида илк бора референдум йўли билан қабул қилинди. Яъни, демократиянинг энг юқори кўриниши бўлмиш халқнинг давлат ва жамият бошқарувида иштирок этиши, фуқароларнинг ўз овозини эркин билдириш орқали амалга оширилади. Дарҳақиқат, Конституциянинг моддалари илгариги 128 тадан 155 тага кўпайиб, нормалари 275 тадан 434 тага ошгани, қолаверса, Асосий қонунимизнинг 65 фоиз матни халқимиз таклифлари асосида янгилангани, конституциямизнинг халқчиллиги принципини амалда ифодасини намоён этди, десак ҳеч ҳам муболаға бўлмайди. Ўз навбатида, янги таҳрирдаги Конституциямизга киритилган нормаларнинг ярмидан кўпи инсоннинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилишнинг кафолатларини кучайтириш ва механизмларини мустаҳкамлашга қаратилган. Таъкидлаш лозимки, янги таҳрирдаги конституция матнида белгиланган нормаларнинг юридик жиҳатларига эътиборимизни қаратадиган бўлсак, бу кўплаб ҳуқуқий асослар билан бойитилганлигининг гувоҳи бўламиз. Конституция матнининг Муқаддима қисмида, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, демократия, эркинлик ва тенглик, ижтимоий адолат, адо