Методологический анализ преподавания истории Узбекистана в советский колониальный период

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматривается состояние исторической Советская власть, науки и уровень её изучения в Узбекистане в период история, советской власти. Особое внимание уделено коммунистическая партия, односторонней политике того времени и её последствиям односторонняя политика, классовая борьба, для развития исторической науки в Узбекистане. национально- освободительное движение, книгопечатание. Ta’lim tizimining barcha bosqichlarida ijtimoiy fanlarni qay tarzda taqsimlash, o‘qitish va amaliyot integratsiyasini tashkil etishga qaratilgan maxsus konsepsiya ishlab chiqish zarur ehtiyojga aylanib bormoqda. Yangi O‘zbekistonning asosiy strategiyalaridan biri sifatida “Uzluksiz ta’lim tizimida ijtimoiy fanlarni o‘qitish tartibi va tamoyillari to‘g‘risida” Qonun ishlab chiqish va uni amaliyotga joriy etish ehtiyoji ham mavjudligi ta’kidlab o‘tildi. Bu yo‘nalishda Prezident Sh.Mirziyoyev tomonidan “2022–2030-yillarda O‘zbekiston Respublikasining uzluksiz ta’lim va tarbiya sohasini gumanitarlashtirish strategiyasi” yaratilishi va amalga oshirilishi tavsiya etildi. Yangi O‘zbekistonning 2022–2026-yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi loyihasining “Ma’naviy taraqqiyotni ta’minlash, ushbu sohani tubdan isloh qilish va yangi bosqichga olib chiqish” yo‘nalishida “O‘zbekiston tarixini o‘rganish va targ‘ib qilishni rivojlantirish” vazifasi belgilangan. Bu tarix ta’limida ham integratsion sifatni ta’minlash, bo‘lajak pedagog-kadrlar kasbiy kompetentligini yanada rivojlantirish masalalariga jiddiy e’tibor qaratish lozimligini ko‘rsatadi. Ta’lim tizimidagi innovatsion va tajriba faoliyatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri ilmiy uslubiy va ijtimoiy-pedagogik umumiylikni yaratish orqali umumiy o‘rta ta’lim maktablarining o‘qituvchi va o‘quvchilarini rivojlantirish uchun yangi yo‘nalish va yangi mexanizmlarni ishlab chiqish deb hisoblash mumkin bo‘ladi. Ushbu vazifalar Oliy ta’lim muassasalarida innovatsion yondashuv asosida o‘tkaziladigan hamkorlikdagi amaliy faoliyat mexanizmlarini tanlashda ko‘rsatma bo‘lib xizmat qiladi. Oktyabr to‘ntarishi amalga oshishi bilan Sovet tuzumining mohiyatidan kelib chiqqan holda unga mos bo‘lgan ilmiy tadqiqotlar tashkil etishning shakl va usullari metodologiyasini ishlab chiqish ilgari surildi. Kommunistik partiya asosiy e’tiborni partiya tarixi yo‘nalishiga qaratdi. Tarixiy izlanish maktablari yo‘q qilindi. Tarix fanini jadallik bilan siyosiylashtirish va g‘oyalashtirish jarayoni yuz berdi. Metodikada sinfiylik bir xillik tamoyili yuzaga kelib tarixni sinfni o‘zi yaratadi degan qoida qaror topdi. Sobiq sovetlar tuzumi davrida Ijtimoiy fanlarga, shu jumladan, tarixshunoslikka e’tibor va munosabat bolshevistik tuzum talabi va manfaatlari nuqtai nazaridan qarab kelindi. Lekin shunga qaramasdan zamonaviy ilmiy tarixshunoslik shakllandi va rivoj topdi. Bu davrda bir qancha milliy tarixchilar yetishib chiqdi. 1918-yilda Toshkentda Turkiston Sharq instituti ochildi. Bu ilmgoh 1924-yilda O‘rta Osiyo universitetiga birlashtirildi. 1927-yilda Samarqandda Oliy pedagogika instituti ochildi. Bu oliy o‘quv yurtlarida ko‘plab qo‘lyozma kitoblar vaqfnomalar va vasiqalar yig‘ilib, ilmiy tadqiq etildi. 92 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 12 (2024) / ISSN 2181-1415 V. Bartold, V. Vyatkin va Zimin kabi sharqshunos va o‘lkashunos olimlar o‘rta asrlar tarixini hamda turli xildagi qadriyatlarni o‘rgandilar. Ammo mahalliy tarixshunoslikning shakllanishi va uning rivoji B. Soliyev, M. Saidjonov, S. Ayniy, A. Fitrat, T. Risqulov, F. Xo‘jayevlarning nomi bilan bog‘liq. O‘zbekistonda 1932-yilda Fanlar Komitetining tuzilishi tarixshunoslik rivojlanishida muhim rol o‘ynadi. 1940-yilda Fanlar Komiteti ittifoqining O‘zbekiston filialiga aylantirilib, uning qoshida Til adabiyot va tarix instituti ochildi. 1940-yilda O‘rta Osiyo davlat universitetida O‘rta Osiyo arxeologiyasi kafedrasi ochildi. O‘zbekistonda tarixshunoslikning taraqqiyotida Moskva va Leningrad olimlari – K.V. Trever, A.Y. Yakubovskiy, M. Nechkina, M. Drujinin, S. Tolstovlar bilan bo‘lgan hamkorlik ijobiy natijalar berdi. Bu davrda O‘zbekiston xalqlari tarixining davrlanish masalasi ishlab chiqilib eng qadimgi, shuningdek, o‘rta asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayotda sodir bo‘lgan tadrijiy o‘zgarishlar yozma manbalar hamda moddiy yodgorliklar asosida o‘rganildi va ilmiy tadqiq etildi. Natijada 1947–1950-yillarda ilk bor O‘zbekiston xalqlari tarixining ikki jildi yaratildi. Uni nashrga tayyorlashda Y. G‘ulomov, R. Nabiyev, V. Zohidov va boshqa olimlar ishtirok etishdi. Keyinchalik tarix va arxeologiya instituti tarixiy tadqiqotlar bo‘yicha ilmiy markazga aylandi. Turkistonda sovet hokimiyatiga qarshi olib borilgan kurash voqealari shu mustabid hukumat hukmronligi sharoitida o‘zining xolisona haqiqiy ilmiy talqinini ololmasligi muqarrar edi. Chunki bu kurash sovet hokimiyatining Turkistondagi hukmronligi va zulmiga qarshi qaratilgan edi. Uning sabablarining xolisona e’tirof etilishi