MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING MATEMATIK TASAVVURLARINI SHAKLLANTIRISH YO‘LLARI

Аннотация

The issue of forming mathematical imaginations in preschool children is of urgent importance, which has a great impact on the intellectual and cognitive development of children. This article describes effective methods, methodological approaches and innovative pedagogical technologies for forming mathematical concepts in the preschool education system. The study provides important information about the role of games in the formation of mathematical imagination, lessons and practices by age groups. In the experience of Uzbekistan, a detailed understanding of the importance of preschool education and its new approaches is given. Keywords: Preschool education, mathematical imagination, innovative pedagogical technologies, didactic games, child development, teaching methodology, mathematical concepts, Uzbekistan, pedagogical approaches. МАТЕМАТИЧЕСКОЕ ИЗОБРАЖЕНИЕ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА СПОСОБЫ ФОРМИРОВАНИЯ 6 56 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Аннотация. Проблема формирования математических представлений у детей дошкольного возраста имеет актуальное значение, так как оказывает большое влияние на интеллектуальное и познавательное развитие детей. В статье описаны эффективные методы, методические подходы и инновационные педагогические технологии формирования математических представлений в системе дошкольного образования. Исследование предоставляет важную информацию о роли игр в формировании математических идей, уроков и практик в разных возрастных группах. Опыт Узбекистана дает детальное понимание важности дошкольного образования и его новых подходов. Ключевые слова: Дошкольное образование, математическое воображение, инновационные педагогические технологии, дидактические игры, развитие ребенка, методика обучения, математические концепции, Узбекистан, педагогические подходы. Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik tasavvurlarni shakllantirish masalasi bugungi kunda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolaning maktabga kirish oldi matematik bilim va ko‘nikmalari keyingi akademik yutuqlarining eng kuchli bashoratchisi bo‘lib, hatto savodxonlik ko‘nikmalaridan ham ko‘ra muhimroq ekanligi aniqlangan . Ya’ni, erta yoshdan boshlab sonlar, miqdorlar va ular orasidagi munosabatlarni tushunib borish bolalarning nafaqat matematik, balki umumiy intellektual salohiyatini oshiradi. Matematik tasavvurlar bolaning mantiqiy fikrlashi, atrof-muhitni idrok etishi hamda muammolarni hal etish qobiliyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston misolida maktabgacha ta’lim sohasiga e’tibor so‘nggi yillarda sezilarli darajada oshdi. Maktabgacha ta’limning ahamiyati davlat siyosati darajasida e’tirof etilib, 2017- yilda alohida Maktabgacha ta’lim vazirligining tashkil etilishi va sohani rivojlantirishga qaratilgan konseptual hujjatlar qabul qilindi. Jumladan, “Maktabgacha ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi”da bolalarning erta rivojlanishiga oid aniq maqsad va vazifalar belgilandi. Ushbu islohotlar natijasida maktabgacha ta’lim muassasalariga qamrov sezilarli oshdi: agar 2017-yilda 3–7 yoshli bolalarning atigi 27% bog‘chalarga borgan bo‘lsa, 2024-yilga kelib bu ko‘rsatkich 74% ga yetdi. Maktabgacha ta’limning mazmunini boyitish va ta’lim sifatini oshirish borasida ko‘plab ishlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, bolalarga erta yoshdanoq matematik tasavvurlarni singdirish ularning intellektual jihatdan yetuk inson bo‘lib ulg‘ayishida muhim o‘rin tutadi. Shu bois, maktabgacha ta’lim dasturlarida matematika elementlarini o‘rgatish masalasi eng asosiy yo‘nalishlardan biri sifatida qaralmoqda. 6 57 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Yosh bolalarda matematik tasavvurlarni shakllantirish metodikasi – bu ularga miqdor, shakl, fazo, vaqt kabi elementar matematik tushunchalarni singdirish jarayonidir. Maktabgacha ta’lim muassasalarida bu jarayon maxsus mashg‘ulotlar hamda kun davomida turli o‘yinlar va faoliyatlar orqali amalga oshiriladi. Pedagog-tarbiyachilar bolalarda matematik bilim va ko‘nikmalarni hosil qilish uchun turli usul va vositalardan foydalanadilar. Xususan, amaliy (prakrik) usullar, ko‘rsatmali (vizual) usullar, og‘zaki tushuntirish usullari hamda didaktik o‘yin usullari birgalikda qo‘llaniladi. Metodik yondashuvni tanlashda bolalarning yoshi, individual xususiyatlari, dars mazmuni va mavjud didaktik materiallar kabi omillar inobatga olinadi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida matematik tasavvurlarni shakllantirish bosqichma-bosqich, bola yoshi kattalashgan sari murakkablashib boruvchi dastur asosida olib boriladi. Maktabgacha ta’lim tizimida har bir yosh guruhi uchun davlat dasturi yoki o‘quv rejasida mos mavzular belgilangan. Quyida O‘zbekiston tajribasida mavjud guruhlarda o‘quv mazmuni misol tariqasida keltiramiz:  Kichik guruh (3–4 yosh): Bu bosqichda bolalarni sonlar tushun