IBN BATTUTANING “SAYOHATNOMA” ASARI MUHIM MANBA SIFATIDA.

Аннотация

The article "Ibn Battuta's Travelogue as an Important Source" analyzes the historical and cultural significance of the work of the famous Arab traveler Ibn Battuta. The author argues that the Travelogue, created as a result of Ibn Battuta's travels in the 14th century, provides valuable information about trade, culture, politics, and everyday life between the East and the West. The article also examines the comparison of this work with other historical sources and its role in scientific research. The article sheds light on the reliability of the Travelogue and its role in the study of historical facts. Keywords: Travelogue, traveler, Silk Road, Islam, travel. «ПУТЕШЕСТВИЕ» ИБН БАТТУТЫ КАК ВАЖНЫЙ ИСТОЧНИК. Аннотация. В статье «Путешествия Ибн Баттуты как важный источник» анализируется историческое и культурное значение творчества известного арабского путешественника Ибн Баттуты. Автор утверждает, что «Путешествия», созданные в результате путешествий Ибн Баттуты в XIV веке, содержат ценную информацию о торговле, культуре, политике и повседневной жизни между Востоком и Западом. В статье также рассматривается сравнение данного произведения с другими историческими источниками и его роль в научных исследованиях. В статье рассматривается достоверность «Травелога» и его место в изучении исторических фактов. Ключевые слова: путевые заметки, путешественник, Шелковый путь, Ислам, путешествие. 573 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Ibn Battuta (1304–1369) – mashhur arab sayyohi, geograf va yozuvchi bo‘lib, u o‘zining dunyo bo‘ylab qilgan uzoq safarlari bilan mashhurdir. Uning "Sayohatnoma" (arabcha: ةفحت راظنلا يف بئارغ راصملأا بئاجعو رافسلأا – "Tuhfat an-nuzzor fi g‘aroib al-amsor va ajaib as-safar") asari Sharq va G‘arb olimlari tomonidan qimmatli tarixiy va geografik manba sifatida e’tirof etiladi. Bu asar XIV asr dunyosining madaniy, iqtisodiy va siyosiy hayotini o‘rganish uchun bebaho manbalardan biridir. Ibn Battuta 1325-yilda o‘zining ilk safarini Makkaga haj ziyorati uchun boshlagan. Biroq bu safar faqatgina haj bilan chegaralanib qolmay, u qariyb 30 yil davomida dunyoning turli mamlakatlariga sayohat qilgan. Shimoliy Afrika, Yaqin Sharq, Markaziy Osiyo, Hindiston, Xitoy va Malayziya kabi hududlarni kezib chiqqan. "Sayohatnoma"da u safarlari davomida duch kelgan shaharlar, odatlar, hukmdorlar va xalq hayoti haqida batafsil tasvir bergan. Ayniqsa, o‘sha davrning siyosiy holati, iqtisodiy munosabatlari, savdo yo‘llari va madaniy aloqalari haqida qimmatli ma’lumotlar keltirilgan. Ibn Battutaning yozishicha, u Movarounnahr, jumladan, Buxoro va Samarqand shaharlariga ham tashrif buyurgan. Asarning ahamiyati "Sayohatnoma" o‘z davrida ham, hozirgi kunda ham geografiya, tarix, etnografiya va madaniyatshunoslik sohalari uchun muhim manba hisoblanadi. Asar quyidagi jihatlari bilan qimmatlidir: Tarixiy manba sifatida – XIV asrdagi turli mamlakatlarning siyosiy va ijtimoiy hayoti haqida ma’lumot beradi. Geografik ahamiyati – O‘sha davrdagi savdo yo‘llari, shaharlari va tabiiy muhit haqida aniq tasvirlar keltirilgan. Madaniy xususiyatlari – Turli xalqlarning urf-odatlari, diniy e’tiqodlari va kundalik turmush tarzini tasvirlaydi. Ibn Battutaning "Sayohatnoma" asari o‘zining mazmuni jihatidan juda keng qamrovli bo‘lib, XIV asr dunyosining ijtimoiy, siyosiy va madaniy hayotini tasvirlab beradi. Quyida asarda keltirilgan asosiy mavzularni aniqroq ko‘rib chiqamiz: Ibn Battuta o‘z safarlari davomida ko‘plab mamlakatlarga tashrif buyurgan va ularning holati haqida batafsil ma’lumot bergan. Jumladan, quyidagi hududlar tasvirlangan: Shimoliy Afrika – Tunis, Marokash, Misr Yaqin Sharq – Suriya, Iroq, Arabiston yarim oroli Markaziy Osiyo – Xuroson, Buxoro, Samarqand Hindiston – Dehli sultoni Muhammad Tug‘luq saroyi Janubi-Sharqiy Osiyo – Malayziya, Indoneziya Xitoy – Yuan sulolasi davridagi shaharlar G‘arbiy Afrika – Mali imperiyasi, Timbuktu 574 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 U har bir joyning tabiati, iqlimi, aholisi va infratuzilmasi haqida qimmatli ma’lumotlar bergan. Siyosiy va davlat boshqaruvi haqida ham fiklar bayon etilgan. Ibn Battuta o‘zi tashrif buyurgan davlatlarning siyosiy tuzilishini tasvirlab, ularning hukmdorlari, sud tizimi va boshqaruv shakli haqida yozgan. Masalan: Misr va Suriyada Mamluklar davlati boshqaruvi, Dehli sultonligida Muhammad Tug‘luqning zolimona siyosati, Xitoyda Yuan sulolasining markazlashgan boshqaruvi, Mali imperiyasida Mansa Musaning adolatli hukmronligi Bu tasvirlar XIV asrning siyosiy manzarasini o‘rganish uchun muhim tarixiy manba bo‘lib xizmat qiladi. Savdo yo‘llari va iqtisodiyot Asarda o‘sha davrning iqtisodiy hayoti, savdo-sotiq va bozorlar haqida batafsil ma’lumot berilgan: Ipak yo‘li va uning Samarqand, Buxoro kabi markazlari,Hind okeani savdo tizimi va dengiz savdogarlari, Mali imperiyasidagi oltin savdosi va Timbuktu bozorlari, Dehli sultonligida soliq tizimi va pul muomalasi.Bu ma’lumotlar XIV asrda xalqaro savdo qanday ishlaganini t