Традиционные виды краудфандинга и краудфандинг на основе пожертвований в исламском праве

Аннотация

Ключевые слова: Появление инновационных цифровых финансовых краудфандинг, технологий превратило благотворительный краудфандинг исламский краудфандинг, в эффективный инструмент, дополняющий традиционные краудфандинг на механизмы сбора средств. В последние годы краудфандинг благотворительной основе, привлек внимание во всем мире как альтернативный способ беспроцентное финансирования бизнес-инициатив и социальных финансирование. проектов. Несмотря на перспективный рост благотворительных проектов, реализуемых через краудфандинговые платформы, для исламского благотворительного краудфандинга все еще отсутствует четкая правовая база, регулирующая его деятельность. В данной статье рассматриваются правовые аспекты управления традиционными формами краудфандинга, а также особенности регулирования исламского благотворительного краудфандинга. Kraudfanding bugungi kunda biznes tashabbuslari yoki ijtimoiy loyihalar uchun an’anaviy mablag‘ yig‘ish usullariga alternativ moliyalashtirish mexanizmi sifatida dunyo bo‘ylab e’tiborni tortdi. G‘arb iqtisodiyotlarida kraudfanding global kapital bozorlarida yangilik emas. Uning ildizlari 1700-yillarga borib taqaladi, o‘shanda Irlandiyalik yozuvchi Jonatan Svift Dublinda kambag‘al, lekin kreditga layoqatli odamlarga kredit berish maqsadida Irlandiya Kredit Fondini tashkil qilgan edi. 2022-yilda global kraudfanding bozori hajmi 1,67 milliard AQSh dollariga baholangan bo‘lib, 2023-yildan 2030-yilgacha yillik o‘rtacha o‘sish sur’ati (CAGR) 16,7% bo‘lishi kutilmoqda [1]. Facebook, Twitter, Reddit, Instagram va LinkedIn kabi ijtimoiy media platformalari orqali raqamlashtirishning rivojlanishi kraudfanding faoliyatini sezilarli darajada kengaytirmoqda va ular bozor o‘sishini harakatga keltiruvchi muhim omillar sifatida e’tirof etilmoqda [2]. Raqamli texnologiyalardan foydalanib, kraudfanding platformalari mablag‘ yig‘ilishining ochiqligi haqida ma’lumot taqdim etishi mumkin, bu esa ishtirokchilarga yig‘ilgan mablag‘larni bir vaqtda kuzatib borish imkonini beradi. Ushbu xususiyat axborotning oshkoraligi va shaffofligini talab qiluvchi foydalanuvchilarni o‘ziga jalb qiladi. Kraudfanding har qanday biznes uchun banklar orqali o‘tmasdan kapitalga kirish imkonini beradi. Kapitalga kirish uchun bir nechta shartlar talab qilinadi, ulardan biri garov sifatida foydalanish mumkin bo‘lgan aktivlarga ega bo‘lishdir. Barcha biznes vakillarida bunday aktivlar bo‘lmasligi yoki ular garov yoki kafolat sifatida banklar tomonidan qabul qilinmasligi mumkin, masalan, startap kompaniyalarda bo‘lgani kabi. Kraudfanding orqali kompaniyalar yoki tadbirkorlar kraudfanding platformasi a’zolari 454 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2024) / ISSN 2181-1415 yordamida kapitalga kirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Kraudfanding tizimi bu turli tomonlar o‘rtasidagi hamkorlik tushunchasi asosida amalga oshiriladi. Shu bilan birga, bu holatda so‘z kraudfanding orqali hamkorlik haqida ketadi. Kraudfanding munosabatlarida ishtirok etuvchi subyektlar loyiha taashabbuskori, kraudfanding platformasi operatori va loyihani moliyalashtiruvchi investorlar hisoblanadi. N.V.Alekseyevning ta’kidlashicha, kraudfanding ishtirokchilari (tomonlari) mablag‘ oluvchi (tashabbuskor/loyiha muallifi) va sarmoya kirituvchi — investor hisoblanadi, agar moliyalashtirish beg‘araz amalga oshirilsa, sarmoya kirituvchi donor deb ataladi [3]. E.Arxipovning fikriga ko‘ra, kraudfanding munosabatlarining ishtirokchilari mablag‘ oluvchi – bu moliyaviy mablag‘larni qabul qiluvchi shaxs va donor – moliyalashtirish oluvchiga mablag‘ beruvchi shaxs, ya’ni moliyalashtirishni amalga oshiruvchi tomondir [4]. A.O. Klinovning nuqtai nazariga ko‘ra, mablag‘ oluvchi va investor bilan bir qatorda vositachini ham ajratib ko‘rsatish lozim, u moliyaviy platforma operatori bo‘lib, aynan shu vositachi orqali investor tashabbuskorning loyiha uchun moliyaviy yordamga muhtoj ekanligini bilib oladi [5]. Loyiha muallifi (tashabbuskori) kraudfanding platformasi orqali moliyalashtirish uchun loyiha yaratuvchi va taklif etuvchi jismoniy yoki yuridik shaxs hisoblanadi. Muallifning huquqiy maqomi platforma bilan tuzilgan shartnoma munosabatlari va loyiha haqida ishonchli ma’lumotlarni taqdim etish majburiyatlari, shuningdek investorlar oldidagi majburiyatlarni bajarish majburiyatlari bilan tartibga solinadi. Investorlar (qo‘llab-quvvatlovchilar) - loyihani qo‘llab-quvvatlash uchun moliyaviy mablag‘lar qo‘shadigan jismoniy yoki yuridik shaxslar. Investorlar ham qaytariladigan asosda (kraudfanding turiga qarab) ham, bepul asosda ham (masalan, xayriya shaklida) harakat qilishlari mumkin. Ularning huquqiy maqomi iste’molchilar huquqlarini himoya qilish to‘g‘risidagi qonun hujjatlari, shuningdek, platforma bilan tuzilgan shartnoma shartlari bilan belgilanadi. Kraudfanding platformasi operatori – bu loyiha mualliflari va investorlar o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlik uchun kraudfanding platformasida xizmatlar ko‘rsatuvchi yuridik shaxs. Plat