Основа и значение финансово-правовых отношений в Узбекистане

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается процесс финансы, трансформации финансового права в самостоятельную право, отрасль юридической науки путем его интеграции с регулирование, правовыми основами в Узбекистане. Основу финансового отношения, экономика, права составляет политика регулирования, финансово-правовые сформированная на базе обязательных правовых нормы, документов. Эта политика адаптируется к требованиям налог, рыночной экономики через проведение исследований, бюджет, разработку предложений и выработку рекомендаций. стандарты, критерии. “Ba’zi hollarda, moliya huquqi bir tomonlama hujjat qabul qilishdan avval, qoʻshma muhokamalarni eʼtiborga oladi,” hujjatda keltirilgan boshqa muhim jihat, moliyaviy qaror qabul qilish jarayonida hamkorlikning muhimligini ta’kidlaydi. Ushbu yondashuv davlat ko‘rsatmalari moliyaviy-huquqiy tartibga solishni kuchaytirish uchun takliflar va tavsiyalar bilan toʻldirilishi mumkinligini namoyish etadi. “Moliya huquqining manbalari moliyaviy-huquqiy munosabatlarni tartibga solishga qaratilgan normativ qonunchilik aktlariga asoslanadi,” moliya huquqi nafaqat moliyaviy munosabatlarni tartibga solishda barcha davlat va huquqiy vositalar va choralarni qo‘llaydi, balki turli manbalardan foydalanib, keng qamrovli tizim yaratadi. Masalan, “Konstitutsiya oliy huquq manbai bo‘lib, O‘zbekistonda moliya huquqining asosiy tamoyillarini belgilanishiga” asoslanadigan muhim nuqta sifatida, Oʻzbekistondagi barcha qonunchilik asoslarini, jumladan moliya huquqini belgilaydi [1]. Oʻzbekiston Konstitutsiyasi oʻz moliyaviy va pul-kredit tizimlarini aniq belgilab bergan, moliya huquqini alohida soha sifatida mustahkamlagan. Konstitutsiyaning 122-moddasida “Oʻzbekiston oʻzining moliyaviy va pulga oid kredit tizimiga ega”ligi asosiy qonun hujjatlari matnida ochiq aytilgan, bu davlat uchun tartibga solingan byudjet tizimini taʼminlaydi. Bundan tashqari, 123-modda yagona soliq tizimini joriy etishni nazarda tutadi va bu tizim Oʻzbekiston Oliy Majlisi tomonidan boshqariladi, bu markazlashtirilgan soliq qonunchiligini mustahkamlaydi. Mamlakatning bank tuzilishi 124-moddada muhokama qilinib, bank tizimi boshqaruvi taʼkidlangan. Moliyaviy-huquqiy normalar: Moliyaviy-huquqiy normalar tashkilotlar, shaxslar va davlat o‘rtasidagi pul munosabatlarini boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu normalar turli shakllarda tasniflanib, har biri o‘ziga xos maqsadlarga xizmat qiladi va belgilangan parametrlarda faoliyat ko‘rsatadi. Vakolat beruvchi moliyaviy-huquqiy normalar muhim ahamiyatga ega, chunki ular ishtirokchilarga belgilangan doirada mustaqil harakat qilish vakolatini beradi. Bunday normalar belgilangan chegaralardan tashqari harakat qilishni taqiqlovchi zarur xususiyatga ega. “Mahalliy davlat hokimiyati organlari qonun asosida mahalliy yig‘imlarni joriy etish huquqiga ega”. Tashkilotlar byudjet to‘lovlarini bajarib bo‘lgach, o‘z daromadlariga egalik qilishadi. Moliyaviy bozor tahlilchilari tomonidan “hozirgi bozor munosabatlarini rivojlantirish davrida vakolat beruvchi moliyaviy-huquqiy normalar keng qo‘llanilmoqda”, deb ta’kidlanadi [2]. 108 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2024) / ISSN 2181-1415 Moliyaviy-huquqiy normalar asosan moddiy va protsessual kategoriyalarga bo‘linadi. Moddiy moliyaviy-huquqiy normalar davlatga nisbatan pul majburiyatlarining turlari va hajmini aniqlaydi, hamda bank kreditlari resurslari va turli byudjetlardan sarf- harajat turlarini belgilaydi. “Moliyaviy-huquqiy munosabat ishtirokchilarining yuridik huquq va majburiyatlarining moddiy mazmunini mustahkamlaydi”, deydi moliyaviy huquq bo‘yicha ekspertlar. Protsessual normalar esa davlat pul zaxiralarini yig‘ish, taqsimlash va foydalanish metodologiyasini belgilaydi. “Moddiy normalar protsessual normalar orqali amalga oshiriladi”, deya fikr bildirdi huquqshunoslar. Moliyaviy-huquqiy normalarning amal qilish ko‘lami vaqt, hudud va shaxsiy miqyosda farqlanadi. Vaqt doirasi huquqiy kuchga kirishni anglatadi, masalan, “O‘zbekiston Respublikasining Budjet tizimi to‘g‘risida”gi Qonun 2001-yilning 1-yanvarida kuchga kirgan [3]. Hududiy ko‘lam bu normalarning qaysi yurisdiksiya doirasida amal qilishini bildiradi va ular respublika miqyosida, mahalliy yoki maxsus tashkilot doirasida amalda bo‘lishi mumkin. “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi tomonidan chiqarilgan moliyaviy-huquqiy hujjatlar butun respublika miqyosida amalda bo‘ladi”, deb qayd etiladi adabiyotlarda. Har bir moliyaviy-huquqiy norma universal qo‘llanilmaydi; ba’zilari jamiyatning aniq guruhlari uchun maxsus ishlab chiqilgan. Masalan, daromad soliqlari bo‘yicha tartib faqat soliq yilida O‘zbekiston ichida soliq tushadigan daromad(foyda)ga ega bo‘lgan yuridik shaxslar uchun qo‘llanadi. “Demak, ushbu norma hammaga nisbatan emas, balki daromadga ega bo‘lganlarga maxsus tatbiq etiladi”. Moliyaviy huquq davlatning fiskal faoliyatiga bevosita bog‘liq bo‘lib, davlat mablag‘larini boshqarish va taqsimlash jarayonida