История Ташкентского оазиса эпохи поздней бронзы: природные ресурсы и хозяйство

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақола Тошкент воҳасининг табиий ресурслари ва Тошкент воҳаси, сўнгги бронза даври хўжалик хусусиятларини ўрганишга Чотқол-Қурама, қаратилган. Унда воҳанинг алоҳида географик Қорамозор, минтақаларда тарқалган ўсимликлар ва уларнинг бронза сўнгги бронза, Андроново маданияти, даври хўжалиги тараққиётидаги аҳамияти масаласи ёдгорликлар, ўрганилган. Сўнгги бронза даврида фойдаланилган мис металл рудалари, конлари ва уларнинг ҳунармандчилик ишлаб чиқаришдаги чорвадорлар. аҳамияти ҳам таҳлил қилинган. Шунингдек, қўшни ҳудудларнинг хўжалиги билан қиёсий таҳлил қилинган. 1 PhD, National Archaeological Center of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. E-mail: ibragimovraxmon15@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2024) / ISSN 2181-1415 История Ташкентского оазиса эпохи поздней бронзы: природные ресурсы и хозяйство АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Данная статья посвящена изучению природных Ташкентский оазис, ресурсов и хозяйственной деятельности Ташкентского Чаткало-Кураминский оазиса в эпоху позднего бронзового века. В работе хребет, рассматривается распространение растений в различных Карамазар, поздняя бронза, географических зонах оазиса и их роль в развитии Андроновская культура, хозяйства бронзового века. Также проведен анализ медных памятники, рудников, эксплуатировавшихся в конце бронзового века, и рудники, их значения для ремесленного производства. Кроме того, номады. экономика Ташкентского оазиса была сравнительно проанализирована с экономическими системами соседних регионов. КИРИШ Мил. авв. III минг йилликнинг охири ва II минг йиллик давомида Евросиёнинг шимолий дашт ҳудудларида кўчманчи чорвачилик ва қисман лалми деҳқончилик хўжалик шаклига эга бўлган жамоалар маданияти қарор топади. Бу даврда Волга бўйи ҳудудида Cрубная маданияти ва Ғарбий Сибир даштларида эса Андроново маданиятларига оид жамоалар фаолият юритган. Мазкур ҳудудларнинг табиий-географик жиҳатдан қулайлиги ва мис рудаси конларининг мавжудлиги ушбу маданиятлар ривожланишининг муҳим омили саналган. Мил. авв. III минг йилликнинг охирида Евросиёда Атлантик даври тугаб, иқлимнинг аридизацияси, яъни қуруқлашиш даври бошланган. Натижада мазкур чорвадор жамоалар янги яшаш маконларини излаб, жанубга кўчган. Аҳолининг кўчиши жараёни мил. авв. II минг йилликнинг иккинчи чорагида бошланиб, мингйилликнинг охирги чорагида Ўрта Осиёнинг жанубий ерларигача кириб борган [Кузьмина Е.Е., 2008. – 55; Кузьмина Е.Е., 2008. – С. 292]. Бронза даври дашт ҳудуди чорвадор жамоасига оид ёдгорликлар Тошкент, Фарғона водийси, Зарафшон, Қашқадарё, Сурхон воҳалари ва Жанубий Тожикистон ҳудудларида аниқланган. ТАДҚИҚОТ МЕТОДЛАРИ Ушбу мақолада Тошкент воҳасида жойлашган сўнгги бронза Андроново маданиятига оид археологик ёдгорликлардан топилган моддий манбалар ва сўнгги бронза даврида фойдаланилган тоғ-кон ёдгорликларини ўрганиш, тарихий материалларни умумлаштириш, тизимлаштириш ва қиёсий таҳлил қилиш, тарихийлик, холислик тамойиллари ҳамда цивилизацион ёндашув каби илмий тадқиқот усулларидан фойдаланилган. АСОСИЙ ҚИСМ Ўрта Осиёнинг шимоли-ғарбий қисмида, Сирдарёнинг ўрта оқими ўнг соҳилида жойлашган Тошкент воҳаси шарқий томонда Чирчиқ ва Оҳангарон водийлари бўйлаб, Ғарбий Тяньшан тоғ тизмасидаги Қоржонтов, Угом, Писком, Чотқол ва Қурама тизмалари тоғ олди текистликлар, адирликлар, адир оралиқлари ҳудуди, адир олди ва водий қисмларидан ташкил топган. Воҳа ҳудуди географик жиҳатдан тупроғи ва ўсимлик қоплами кўра тўртта минтақага ажратилиб, уларнинг қуйидаги иккатасида қадимги тош давридан бошлаб 465 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2024) / ISSN 2181-1415 одамлар яшаб келади: “Тоғ олди чўл-дашт ва қуруқ даштлар минтақаси” ҳамда “ўртача баландликдаги тоғларнинг ўрмон-ўтлоқ даштлар минтақаси (тоғ минтақаси)”. Тоғ олди чўл-дашт ва қуруқ даштлар минтақаси ўз навбатида қуйи адирлик ва юқори адирлик ҳудудларидан ташкил топган. Бу ерда эфемер ва эфемероид, оқ коврак, буғдойиқ, какра, бутакўз, сариқчой ва дўлана, тоғ олча, оччиқ бодом каби дархтсимон буталар ўсади. Ўртача баландликдаги тоғларнинг ўрмон-ўтлоқ даштлар минтақаси нисбатан намчил иқлим шароитидан иборат бўлиб, буғдойиқ, чалов, бетага, чайир, ширач, гулхайри, тиканли бодом, дўлана, зирк каби буталар ва бўлиқ ўтлар ўсади. Улардан тепада жойлашган терассада арча, ёнғоқ, заранг, тяншан ели, қайин, қайроғоч, тол, терак, олма, нок, олча ва бошқа дарахтлар тарқалган [Ҳасанов И.А. ва бош., 2009 – С. 135–137]. Тошкент воҳасида турли хил фойдали қазилма бойликларга бой Оҳангарон водийси рангли металл рудаларидан мис ва полиметалл рудалари (молибден, олтин, кумуш, волфрам, қўрғошин, рух каб металлар билан аралаш ҳолда) чиқади. Қурама, Чотқол ва Қоржантовда алюмений хом ашёси – алунит, Оҳангарон кўмир ҳавзасида қўнғир кўмир ва каолин, Чотқол тоғида мармар тошлари мавжуд [Ҳасанов И.А. ва бош., 2009 – С. 127-128; Буряков Ю.Ф., 1974. – С. 98-99]. Тошкент воҳасининг металл рудаларига бойли