Понятие и цель принудительных мер в медицинской сфере

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари жиноят, тушунчаси миллий ва хорижий олимларнинг фикрларини мажбурлов чораси, таҳлил қилган ҳолда тавсифланган. Шунингдек, тиббий тиббий йўсиндаги йўсиндаги мажбурлов чоралари ва жиноий жазонинг ўхшаш мажбурлов чоралари, жиноий жазо, ва фарқли жиҳатлари ёритилиб, уларнинг қўллаш тиббий йўсиндаги мақсадлари чуқур таҳлил қилинган. мажбурлов чораларини қўллаш, 1 1st class lawyer, Senior Inspector, Department for Handling Appeals, Bureau of Compulsory Execution under the Prosecutor General's Office of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2024) / ISSN 2181-1415 тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини тайинлаш, ақли расо шахс, ақли норасо шахс, ақли расоликни истисно қилмайдиган руҳий ҳолатнинг бузилиши, ижтимоий хавфли қилмиш. Понятие и цель принудительных мер в медицинской сфере АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье раскрывается концепция медицинских преступление, принудительных мер на основе анализа взглядов принудительные меры, отечественных и зарубежных ученых. Также меры медицинского рассматриваются сходства и различия между принуждения, уголовное наказание, медицинскими мерами принуждения и уголовным применение мер наказанием, а также проводится углубленный анализ целей медицинского их применения. принуждения, назначение мер медицинского принуждения, психическое расстройство, психическое расстройство, общественно опасное деяние, преступление, не исключающее вменяемого человека, умственно отсталого человека. Маълумки, жиноий жавобгарлик ва жазо фақатгина руҳий соғлом, ўз қилмишининг хусусиятини англаб етган ва ўз ҳулқ-атворини бошқара олган ёки бошқариши лозим бўлган шахсларгагина қўлланилади. Шунга кўра, ижтимоий хавфли қилмишни ақли норасолик ҳолатида содир этилган бўлса, ушбу қилмишни содир этган шахс жиноий жавобгарликка тортилмайди. Бундан ташқари, ижтимоий хавфли қилмиш ақли расо шахс томонидан содир этилиб, содир этганидан сўнг шахс руҳий касалликка чалиниб, ақли норасо деб эътироф этилган бўлсада, шахс жиноят субъекти сифатида тан олинади. Бироқ, ушбу шахслар жазонинг жазоловчи ва тарбияловчи таъсирларини англаб етишга лоқайдсизлиги сабабли жиноий жазога тортилмайди. Шу сабабли, унга нисбатан жиноий жазонинг қўлланилиши унга салбий таъсир қилиши мумкинлигини инобатга олганимизда, жазонинг қўлланилиши мантиққа зид ҳисобланади. 316 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2024) / ISSN 2181-1415 Ҳуқуқ назариясида, тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари ҳам ҳуқуқий, ҳам тиббий хусусият ва мазмунга эга бўлган мураккаб жиноят-ҳуқуқий чора сифатида баҳоланади. Тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари тушунчаси ва унинг ўзига хос кўринишлари пайдо бўлиши узоқ ўтмишга бориб тақалади. Тарихан руҳий касалларга нисбатан қўлланилган жазо ва мажбурий чораларнинг турли кўринишлари мавжуд бўлган. Жумладан, Қадимги Римда руҳий касалликка чалинган шахсларни зиндонга ташлашган. Ўрта асрларда эса, руҳий касал бўлган шахсни иблис эгаллаб олиши сифатида баҳолаб, ушбу шахсларга нисбатан ўта шафқатсиз жазо чоралари, ҳаттоки, гулханда ёқиш каби жазолар қўлланилган. Европа давлатларида ХIХ асрга қадар соғлом ва руҳий касал бўлган шахслар ҳибсхоналарда биргаликда сақланган. Руҳий касалликка чалинган ва ижтимоий хавфли қилмишни содир этган шахслар жойлаштириладиган махсус муассасалар фақатгина ХIХ асрга келиб пайдо бўлишни бошлаган. Франциянинг 1810 йилги Жиноят кодексида ақли норасолик ҳолатида жиноят содир қилган шахслар ўз қилмиши учун жавобгар бўлмасликлари тўғрисидаги қоида мустаҳкамланган. Юртимизда тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларини қўллаш тўрисидаги манбаалар дастлабки совет жиноят ҳуқуқига оид манбааларда учрайди. Жумладан, 1924 йилдаги СССР ва Иттифоқ Республикалари жиноят қонунчилигининг асослари ва РСФРС нинг 1926 йилдаги Жиноят кодексларида “жазо” тушунчаси белгиланмай, унинг ўрнига “социал ҳимоя чоралари” киритилиб, унинг таркибига тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари ҳам киритилган. Ушбу вақтда жиноят қонунчилигида тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларининг мазмуни ва уларнинг турлари белгиланмай, улар қонуности ҳужжатлари билан тартибга солинган. Шундан сўнг, тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари Ўзбекистон Республикасининг 1994 йил 22 сентябрдаги Жиноят кодексида ўз ифодасини топган. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида “тиббий-тибга, тиббиётга оид, алоқадор”, - деб, “мажбур –ўз ҳоҳиш-ихтиёридан ташқари ёки бирор нарсанинг тоқазоси туфайли қандайдир бир ишни шарт ҳолати”, - деб, “чора-ёрдам бериш йўли, бирор ишни мақсадни амалга ошириш учун пухта ўйлаб тузилган, тадбирлар мажмуи”, - сифатида таърифланади. Шу ўринда таъкидлаш жоизки, тиббий йўсиндаги мажбурлов чоралари тушунчасига ҳуқуқ назариясида турли тушунчалар ва қарашлар келтирилган. Россия Федерацияси ҳуқуқшунослари тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларига турли доктринал таърифларни беришга ҳаракат қиладилар. Муаллифлар ўз таърифларида тиббий йўсиндаги мажбурлов чораларининг мазмун ва