Зарубежный опыт обеспечения прав человека в уголовном судопроизводстве

Аннотация

Калит сўзлар: Долзарблиги: Ўзбекистон Республикасида жиноят ва конституция, жиноят-процессуал қонунчиликни такомиллаштириш концепция, ҳамда либераллаш¬тириш, одил судловни амалга ошириш қонун, самарадорлиги ва сифатини ошириш, жиноят ишлари халқаро ҳуқуқ, хорижий тажриба, юритувининг процессуал асосларини кучайтириш, суд- адвокат, тергов органлари фаолиятида фуқароларнинг ҳуқуқ ва ҳимоячи, эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини инсон ҳуқуқлари, таъминлаш каби муҳим вазифаларга алоҳида эътибор эркинликлари, қаратилмоқда. одил судлов, кафолат, Жиноят-процессуал амалиётда, жумладан ҳимоя, мамлакатимизнинг жиноий-ҳуқуқий сиёсатини самарали жиноят процесси, рўёбга чиқаришга тўсқинлик қилаётган, жиноят ва 198 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 5 (2024) / ISSN 2181-1415 жавобгарлик, жиноят-процессуал қонунчилигидаги айрим нормаларнинг жазо, мукаммал эмаслиги, шу жумладан халқаро ҳуқуқ ва суд, хорижий амалиётда эътироф этилган жиноят-ҳуқуқий тергов, институтлар миллий қонунчилигимизга имплементация ислоҳот, адолат, қилинмаганлиги билан боғлиқ бўлган қатор муаммо ва инсон, камчиликлар мавжуд. инсонпарварлик, Шу боис, жиноят-процессуал муносабатларда шахснинг гумон қилинувчи, конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш айбланувчи, бўйича хорижий тажрибани ўрганиш муҳим аҳамият касб жабрланувчи, суриштирувчи, этади. терговчи, Мақолада жиноят-процессуал муносабатларда шахснинг прокурор. ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш бўйича халқаро тажрибани ўрганиш, халқаро ҳуқуқ ва хорижий амалиётда эътироф этилган жиноят-ҳуқуқий институтларнинг, жумладан шахснинг жиноий жавобгарлигини белгилашда инсонпарварлик тамойилларига риоя қилишга қаратилган қатор таклиф-тавсиялар илгари сурилган. Муаммонинг баёни: мамлакатимизда айбсиз инсонни жавобгарликка тортмаслик, одил судловнинг барча босқичларида тарафларнинг тенглигини таъминлаш, процессуал мажбурлов чорала¬рини асосли қўллаш, суд- тергов амалиётида шахсни қийноққа солиш, унга шафқатсиз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматини камситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллаш амалиётига барҳам бериш, шахсни чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, жиноятни фош этишда фаол кўмаклашгани учун жа¬вобгарликдан тўлиқ ёки қисман озод қилиш, жабрланувчиларга етказилган мулкий за¬рарни қоплаш, шунингдек жиноят процесси иштирокчиларининг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш орқали фуқароларнинг ишончини қозониш каби муҳим масалалар одил судловга эришишнинг устувор вазифа¬лари сифатида белгиланди. Тадқиқот мақсади: жиноят-процессида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш борасида мавжуд муаммоларни ўрганиш, таҳлил ва тадқиқ қилиш, хорижий тажрибага таянган ҳолда, инсоннинг шаъни ва қадр- қиммати поймол этилиши каби ҳолатларга барҳам беришнинг илмий ечимларини топиш, айниқса шахсга ғайриинсоний ёки қадр-қимматини кам-ситувчи муомала ҳамда жазо турларини қўллашга бутунлай чек қўйиш бўйича таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат. Тадқиқот усуллари: умумий илмий, шу жумладан формал мантиқий (таҳлил, син¬тез, умумлаштириш, абстракция, фразалар), хусусий илмий (кузатиш, сўроқ, ҳужжатлар мазмунини таҳлил қилиш). Натижалар ва асосий хулосалар: жиноят-процессида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш масалаларини ўрганиш, инсоннинг конституциявий ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлашнинг назарий-ҳуқуқий асос- 199 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 5 (2024) / ISSN 2181-1415 ларини тадқиқ этиш механизмларини такомиллаштириш бўйича илмий тавсиялар ишлаб чиқиш, одил судловга эришиш мақсадида жиноят-процессуал қонун нормаларини янада такомиллаштириш юзасидан аниқ таклиф ва тавсияларни илгари суриш бугунги куннинг долзарб масалаларидан бири бўлиб қолмоқда. Глобаллашув даврида халқимизда одил судловга эришишга бўлган хоҳиш, истак тобора ортмоқда. Соҳада амалга оширилаётган ислоҳотлар натижасида фуқароларимизда адолат ва қонун усту¬ворлигига ишончи юксалмоқда. Айтиш мумкинки, эришилган ютуқлар билан бирга, ҳали ишни судга қадар юритишда шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини таъминлаш борасида ўз ечимини кутаётган муҳим масалалар ҳам мавжуд. Шахсларнинг бузилган ҳуқуқларини ти¬клаш учун барча зарур чораларни кўриш, терговга қадар текширув ва тергов орган¬ларининг инсон ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини таъминлашга доир фаолиятини такомиллаштириш, ишни судга қадар юритиш босқичида суд назоратини кучайтириш, жиноят ишларини кўриб чиқишнинг процессуал тартибини эркинлаштириш, суд- тергов фаолиятининг шаффоф ва ошкоралиги¬ни таъминлаш, жиноят ишлари бўйича иш юритувида жамоатчилик иштироки институтининг ролини кучайтириш каби масалалар бугунги куннинг долзарб вазифаларидан бири бўлиб қолмоқда. Зарубежный опыт обеспечения прав человека в уголовном судопроизводстве АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Актуальность: совершенствование и либерализация конституция, уголовного и уголовно-процессуального законодательства в концепция, Республике Узбекистан, повышение эффективности и закон, качества правосудия, укрепление процессуал