Инклюзивное образование и универсальный дизайн: два понятия – единая суть

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматриваются взаимосвязи понятий инклюзивное инклюзивного образования и универсального дизайна. образование, Инклюзивное образование предполагает интеграцию детей универсальный дизайн, с ограниченными возможностями в общеобразовательные интеграция, дети с особыми школы и создание для них индивидуальных подходов. потребностями, Универсальный дизайн направлен на создание гибкой гуманистическая образовательной среды, удобной для всех учеников, педагогика, включая детей с особыми потребностями. Оба этих понятия гибкая образовательная опираются на принципы гуманистической педагогики и среда, равные возможности, направлены на повышение эффективности обучения и индивидуальные подходы. создание равных возможностей для всех. Inklyuziv ta’limning rivojlanishi va maxsus ta’lim muassasalariga integratsiyalangan bolalar sonining ortishi dunyo ta’lim va ilmiy maydonida zaruriy tashkiliy-pedagogik sharoitlarni yaratish va loyihalash boʻyicha keng koʻlamli ishlar bilan birga kelmoqda. Maxsus ta’lim ehtiyojlari toʻgʻrisidagi tasavvurlar asosida integratsiya qilingan turli xil patologiyalarga ega bolalar uchun moslashtirilgan ommaviy maktab ichida individual yondashuv va maxsus ta’lim tamoyillari rivojlanmoqda. Moslashtirilgan oʻquv muhitini yaratish boʻyicha ishlar respublikamizda va xorijiy pedagogika hamda ta’limda olib borilmoqda. Shu bilan birga, muammoning keng qamrovliligi va inklyuziv ta’limni joriy etish boʻyicha xalqaro tendensiyalarni inobatga olib, xalqaro tajriba almashish, boshqa mamlakatlarda bajarilgan nazariy va amaliy ishlar bilan tanishish va ularni boshqa an’analar bilan bogʻlash muhimdir. Turli xil nazariy va amaliy jihatlarni bilish inklyuziv ta’limta’lim modelini samarali loyihalashga va shu bilan birga, maxsus koʻmakka muhtoj bolalar huquqlarini integratsiyaga va ommaviy maktabda oʻqitish huquqini amalga oshirishga yordam beradi. Turli mamlakatlarda maxsus yaratilgan yoki inklyuziya uchun moslashtirilgan barcha pedagogik texnologiyalar insonparvar pedagogika paradigmasiga asoslanadi. Birgalikda oʻqitishning metodik ta’minoti asosida oʻquvchilar imkoniyatlarining farqlanishi – “normal rivojlanish” va patologik ogʻishlar bilan – va turli xil bolalarning maxsus ta’lim ehtiyojlarini qondirish uchun individual yondashuvlar yotadi. Inklyuziv ta’limni ta’minlash uchun xorijda ishlab chiqilgan va asosan ingliz tilidagi pedagogik adabiyotlarda taqdim etilgan amaliy texnologiyalardan biri bu oʻqitish uchun universal dizayndir. Universal dizayn tushunchasi inklyuziv ta’lim metodologiyasi bilan toʻliq mos keladi. Universal dizayn texnologiyasi ommaviy sinfda oʻqitish jarayoniga moʻljallangan, ammo ayni paytda imkoniyatlari cheklangan bolalarga moʻljallangan va ularning maxsus ta’lim ehtiyojlarini qondirish uchun qoʻllaniladi. Universal dizayn texnologiyasi oʻqitishda qoʻllaniladi, bu esa oʻqitish jarayonining ichki moslashuvchanligiga asoslanadi va shu bilan uni imkoniyatlari cheklangan bolalarning oʻquv sifati va ta’lim talablari uchun moslashtirishga imkon beradi. Ta’lim universal dizayni (TUD) — bu barcha oʻquvchilar, shu jumladan imkoniyati cheklanganlar uchun ta’lim muhitini moslashuvchan qilishga qaratilgan pedagogik yondashuvdir. Uning maqsadi – oʻquvchilarning individual ehtiyojlarini hisobga 197 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 08 (2024) / ISSN 2181-1415 olgan holda ta’limni qulay va hamma uchun teng darajada qabul qilish mumkin boʻlishini ta’minlashdir. TUD uch asosiy tamoyilga asoslanadi. Birinchisi, oʻquv ma’lumotlarini turli modalliklarda taqdim etishdir. Bu usul oʻquvchilarga turli xil vositalar (vizual, eshitish, taktil) orqali ma’lumot olish imkonini beradi. Masalan, vizual materiallar orqali koʻrish qobiliyati yaxshi boʻlgan oʻquvchilar osonroq oʻzlashtirishi mumkin, eshitish materiallari esa eshitish orqali yaxshiroq tushunadigan bolalarga yordam beradi. Ikkinchi tamoyil – bilimlarni namoyish etishning turli usullari. Har bir oʻquvchi oʻz bilim va koʻnikmalarini turli shakllarda, masalan, yozma, ogʻzaki yoki elektron formatda ifodalash imkoniyatiga ega boʻladi. Bu tamoyil har bir bolaning oʻqitish jarayonidagi yutuqlarini yanada aniqroq baholashga yordam beradi. Uchinchi tamoyil esa oʻquvchilarning qiziqishini va motivatsiyasini oshirishga yoʻnaltirilgan. Moslashuvchan oʻqitish yondashuvlari har bir oʻquvchini ragʻbatlantirish, ularning qobiliyatlarini rivojlantirish va oʻquv jarayoniga qiziqishlarini oshirish uchun moʻljallangan. TUD ta’lim tizimining barcha darajalarida qoʻllaniladi va oʻquvchilarning turli imkoniyatlarini hisobga olgan holda moslashuvchan oʻqitish muhiti yaratadi. Bu yondashuv oʻquv jarayonini insonparvarroq qiladi va har bir oʻquvchiga muvaffaqiyatga erishish uchun teng imkoniyatlar beradi. Shu sababli, TUD bugungi kunda inklyuziv ta’lim amaliyotining ajralmas qismi hisoblanadi. TUDning mazmuni shundan iboratki, u imkoniyati cheklangan va cheklanmagan oʻquvchilar uchun teng imkoniyatlar yarati