FAVQULODDA VAZIYATLARDA BIRINCHI YORDAM KOʻRSATISH

Аннотация

Оказание первой помощи в чрезвычайных ситуациях — необходимый навык для каждого. В статье представлена информация о том, как эффективно оказать первую помощь в чрезвычайных ситуациях (пожар, поражение электрическим током, кровотечение, утопление). В статье изложены основные принципы оказания первой помощи, меры предосторожности и конкретные действия. В нем также объясняются методы лечения травм, проблем с дыханием и оказания психологической поддержки. В этой статье приведены важные рекомендации, которые могут помочь спасти жизни людей, ожидающих медицинской помощи. 6 21 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: Первая помощь, чрезвычайная ситуация, безопасность, медицинская помощь, кровотечение, поражение электрическим током, судхун, психологическая поддержка, пожар, скорая помощь, дыхание. Favqulodda vaziyatlar hayotda kutilmagan va tezda hal etilishi kerak bo‘lgan holatlar bo‘lib, ular odamlar hayoti uchun jiddiy xavf tug‘diradi. Bunday holatlarda birinchi yordam ko‘rsatish, odatda, professional tibbiy yordamga qadar bo‘lgan muhim vaqtdir. Bu maqolada birinchi yordamning asosiy prinsiplarini, turli favqulodda vaziyatlarda qanday yordam ko‘rsatish kerakligini va xavfsizlikni ta’minlashni ko‘rib chiqamiz. Birinchi yordamning asosiy prinsiplari Birinchi yordam ko‘rsatishda bir necha asosiy prinsiplar mavjud. Bu prinsiplar yordamni samarali va xavfsiz tarzda taqdim etishga yordam beradi: • Xavfsizlikni ta’minlash: Birinchi yordam ko‘rsatishdan oldin, o‘zingizning va jabrlangan shaxsning xavfsizligini ta’minlash juda muhimdir. Avvalo, atrof-muhitni baholash va xavfli holatlardan (masalan, yong‘in, gaz sızıntisi yoki har qanday boshqa xavfli omillardan) saqlanish lozim. • Tezkorlik va samimiylik: Favqulodda vaziyatlarda vaqt juda muhim. Tez va aniq harakatlar yordamni samarali qiladi va odamning hayotini saqlab qolish imkoniyatini oshiradi. • Tinchlanish va nazorat: Birinchi yordam ko‘rsatishda, shoshilmaslik va atrofdagilarga tinchlantiruvchi ta’sir ko‘rsatish zarur. Bu holat shaxsning ruhiy holatiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Favqulodda vaziyatlar va birinchi yordam Favqulodda vaziyatlar turli xil bo‘lishi mumkin, masalan, baxtsizlik, yong‘in, elektrik zarbasi, og‘ir jarohatlar yoki kasalliklar. Har bir holatga alohida yondashuv talab etiladi. Yong‘in va yong‘in holatida birinchi yordam Yong‘in yuzaga kelganda, eng muhimi xavfsizlikni ta’minlashdir. Odamlar binodan chiqishlari kerak. Agar kimdir olovda jarohat olgan bo‘lsa, u holda quyidagi choralarni ko‘rish kerak: • Shaxsni o‘ng tomonga burish: Agar o‘tkir kuyish bo‘lsa, shaxsni tinchlantirish va o‘ng tomonga burish zarur, chunki bu nafas olishni osonlashtiradi. • Suv bilan sovutish: Kuygan joyni suv bilan yuvish, lekin bu faqat o‘rtacha darajadagi kuyishlarda amalga oshirilishi kerak. 6 22 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ • Birinchi yordamni ko‘rsatish: Agar kuyish jiddiy bo‘lsa, shoshilinch tibbiy yordamni chaqirish kerak. Elektromagnit zarbasi Elektr toki zarbasi qabul qilgan odamga birinchi yordam ko‘rsatish, oldin elektr manbasidan ajratish orqali xavfsizlikni ta’minlashdan boshlanadi. Keyin, zarba olgan shaxsni quyidagi tarzda yordam berish kerak: • Nafas olishni tekshirish: Agar nafas olish to‘xtagan bo‘lsa, sun’iy nafas olish amalga oshiriladi. • Yurakni massaj qilish: Agar yurak urishi to‘xtagan bo‘lsa, yurakni massaj qilish orqali qon aylanishi tiklanadi. Qon ketish holatida birinchi yordam Qon ketish holatida birinchi yordam quyidagi tartibda amalga oshiriladi: • Jarohatni to‘g‘rilash: Qon ketayotgan joyni to‘xtatish uchun bandaj yoki kompressiyalar qo‘llanadi. • Qon ketishini to‘xtatish: Qon ketish jarohatning ko‘rinishiga qarab to‘xtatiladi (yirik qon tomiridan qancha qon chiqayotganini aniqlash va kerakli choralarni ko‘rish). • Tez tibbiy yordam chaqirish: Agar qon ketish davom etsa, darhol tez yordam chaqirish zarur. Sudxun holatlari Agar odam hujayralarda kislorod yetishmasligi yoki nafas olish bilan muammolar yuzaga kelsa, eng zarur yordam - sun’iy nafas olish bo‘ladi. Shu bilan birga, bu holatlarda kislorod yetishmasligi sababli odamlar og‘ir nafas olish bilan qiynalishadi. Sun’iy nafas olishni amalga oshirish uchun quyidagi qadamlar muhim: • Boshni orqaga surish: Odamning boshini orqaga surib, tilni pastga tushirish va og‘zini ochish zarur. • Sun’iy nafas berish: Nafas berish jarayoni nafas olishni tiklashga yordam beradi. Favqulodda vaziyatlarda yondashuv Favqulodda vaziyatlarda yordam ko‘rsatishda quyidagi yondashuvlar ham muhim: • Kompetensiya va bilim: Birinchi yordam ko‘rsatishda aniq va to‘g‘ri bilimga ega bo‘lish juda zarur. Buning uchun maxsus kurslarda qatnashish, qo‘llanmalarni o‘qish va treninglar o‘tkazish tavsiya etiladi. 6 23 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / I