HUSAN XOLMIRZAYEV SHE’RIYATIDA QUYOSH MOTIVI BADIIYATI

Аннотация

This article analyzes the poetic interpretation of celestial bodies in new Uzbek poetry, their symbolic and philosophical meanings. In the work of poets, thoughts about human life, destiny and essence are reflected through the images of celestial bodies such as the sun, moon, stars, celestial sphere. The article reveals the artistic significance and spiritual properties of these images, mainly on the example of 21st century Uzbek poetry. Keywords: Metaphors of the sky, cosmological symbols in poetry, depiction of the universe, modern poetry, poetics and philosophy, images of nature, astronomical interpretations, symbolic expression, philosophy of life and the universe. 244 Fevral, 2025-Yil Adabiyotda osmon jismlari qadimdan insonni hayratga solib keluvchi manzara sifatida gavdalangan. Oʻzbek sheʼriyatida ham bu obrazlar tabiiy va maʼnaviy mazmunni oʻzida mujassam etgan. Yangi oʻzbek sheʼriyati, yaʼni XXI asr ijodkorlari sheʼriyatida osmon jismlarining ifoda shakllari va maʼno qirralari yanada boyigan. Buning asosiy sababi zamonaviy shoirlarning kosmologik dunyoqarashi va falsafiy qarashlarining shakllanganidir. Yangi sheʼriyatda Quyosh, Oy, yulduzlar va boshqa osmon jismlari shunchaki chiroyli tasvir emas, balki insoniyat hayotining turli murakkab qirralarini aks ettiruvchi ramziy vositalarga aylangan. Ushbu maqolada bu obrazlarning yangi oʻzbek sheʼriyatida qanday ramziy mohiyat kasb etganligi va uni qo‘llashdagi badiiy mahorat masalalarini ko‘rib o‘tamiz. Quyosh ramzi – hayot va umid timsoli. Quyosh obrazi yangi oʻzbek sheʼriyatida yorqin hayot, umid va ezgulik timsoli sifatida tez- tez uchraydi. Masalan, shoir Husan Xolmirzayevning sheʼrlarida Quyosh odatdagi tabiiy hodisa sifatida emas, balki inson qalbining ishonchi va yangi kun boshlanishining ramzi sifatida tasvirlanadi: Quyoshdan bir nimani soʻrash kerak, Oʻzini topolmagan yurak kerak. Ushbu satrlarda Quyosh oddiy tabiiy hodisa sifatida emas, balki chuqur ma'naviy va falsafiy ma’no bilan boyitilgan. Shoir quyoshga murojaat qilishni, undan nimadir "so‘rashni" ta’kidlaydi. Bu fikr, aslida, inson o‘zini anglash va yurakning hayot ma’nosini topishga bo‘lgan ichki ehtiyojidan dalolat beradi. Shoir uchun Quyosh – inson qalbining ichki "nurini" va ishonchini o‘zida mujassam qiluvchi manba. Bu yerda Quyosh faqat jismoniy yorug‘lik emas, balki hayotiy motivatsiyaning bir qismi sifatida tasvirlangan. Quyoshning umid va yangi kun timsoli sifatidagi tasviri, faqat Husan Xolmirzayevning ijodida emas, balki boshqa ko‘plab shoirlarning she’riyatida ham uchraydi. Masalan, Abdulla Oripovning she’rlarida Quyosh inson ruhiyatiga ruhiy kuch va barqarorlik baxsh etuvchi obraz sifatida tasvirlanadi. Husan Xolmirzayev sheʼriyatida Quyosh ramzi insoniyatning ruhiy holati, hayot falsafasi va umidga bo‘lgan intilishlarini o‘zida mujassam etuvchi markaziy obrazlardan biri hisoblanadi. Shoir bu obraz orqali nafaqat tabiat manzaralarini chizadi, balki inson qalbi va hayotining ichki mohiyatini ifoda etishga intiladi. Quyosh X.Xolmirzayev ijodida hayotning o‘zgarmas davomiyligi, ezgulik va yangi boshlanishlarning manbai sifatida talqin qilinadi. Quyosh – umid va ezgulik ramzi. 245 Fevral, 2025-Yil X.Xolmirzayev ijodida Quyosh yorug‘lik va umid timsoli sifatida namoyon bo‘ladi. Uning nurlari yangi kunning boshlanishi va kelajakka bo‘lgan ishonchni ifodalaydi. Quyoshning chiqishi insonni hayotdagi qiyinchiliklarga qaramay, ezgulik va taraqqiyot sari intilishga undaydi. Quyoshning hayotiy nuqtai nazardan ramzlashgan talqinini shoirning boshqa misralarida ham ko‘rish mumkin: "Tun tugadi, yulduzlar soʻndi, Quyosh keldi, endi sen uygʻon." Bu satrlar hayotiy ishonchni aks ettiradi. Shoir tun – qiyinchilik va g‘am-alam, Quyosh esa – yorug‘lik va umid ramzi ekanligini ko‘rsatadi. Quyoshning chiqishi inson uchun yangi imkoniyatlar va kuchli ruhiy qo‘llab-quvvatlashni bildiradi. Quyosh va insonning ruhiy olami. Shoir Quyoshni inson ruhiyatiga chuqur bog‘laydi. Inson qalbida Quyosh kabi yorug‘lik va umid mavjud bo‘lsa, u hayotning eng og‘ir sinovlarini ham yengib o‘tishi mumkin. Quyosh ramzi, bu ma’noda, shoirning dunyoqarashi bilan uyg‘unlashib, insonning ichki kuchi va o‘zligiga bo‘lgan ishonchning manbai sifatida tasvirlanadi. Xolmirzayev Quyoshni nafaqat tashqi tabiatning elementi, balki ichki ruhiy o‘zgarish va o‘sishning belgisi sifatida talqin etadi. Quyosh inson qalbida yorqin bir nurni uyg‘otib, uni o‘zini anglash va hayotning mazmunini tushunishga undaydi. Husan Xolmirzayev sheʼriyatida Quyosh ramzining keng tahlili shoir ijodining falsafiy qatlamlariga yanada chuqurroq kirish imkonini beradi. Quyosh – oddiy tabiiy hodisa sifatida emas, balki inson hayotining markaziy mohiyati va yangi boshlanishning manbai sifatida tasvirlanadi. Shoirning she’rlari orqali Quyosh ramzi inson qalbining ehtiyojlari, ichki izlanishlari va ma’naviy uyg‘unlikka intilishlarini aks ettiradi. Quyoshning bu xil ko‘rinishi ko‘plab mavzularda o‘z ifodasini topadi. Husan Xolmirzayevning sheʼrlarida Quyosh ins