САЛОМАТЛИКНИ МУСТАҲКАМЛАШ ВА ИШ ҚОБИЛИЯТИНИ ОШИРИШДА ЖИСМОНИЙ МАШҚЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ.

Аннотация

This article discusses the importance of physical exercises in strengthening the health and increasing the working capacity of athletes. Keywords: hypertension, myocardial infarction, a number of diseases of the nervous system (neurosis, neurasthenia, depression, etc.), the formation of stones in the biliary and urinary tracts. УКРЕПЛЕНИЕ ЗДОРОВЬЯ И ПОВЫШЕНИЕ ТРУДОСПОСОБНОСТИ ЗНАЧЕНИЕ ФИЗИЧЕСКИХ УПРАЖНЕНИЙ ДЛЯ СНИЖЕНИЯ ВЕСА. Аннотация. В статье рассматривается значение физических упражнений в укреплении здоровья и повышении работоспособности спортсменов. Ключевые слова: гипертоническая болезнь, инфаркт миокарда, ряд заболеваний нервной системы (неврозы, неврастения, депрессия и др.), образование камней в желчных и мочевыводящих путях. Инсон организмининг ривожланишида ҳаракат, мускул фаолияти, жисмоний иш муҳим ўрин тутади, чунки унинг ҳаѐт кечириши, турмуш тарзи бевосита фаол ҳаракатни тақозо қилади. Бундай боғланиш инсон пайдо бўлганидан бери ҳаѐт кечиришнинг ажралмас қисми бўлиб, эволюцион йўл билан мустаҳкамланган. Шу сабабли ҳаракат фақат яшаш учун керак бўлиб қолмасдан (овқаттопиб ейиш, душмандан ўзини ҳимоя қилиш, ноқулай омиллардан муҳофазаланиш ва бошқалар), барча ташқи ва ички аъзоларнинг меъѐрий ишлаши учун заруратга айланган. 5 27 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ҳозирги шароитда эсатехниканингтезлик билан ривожланиши, турмушда автоматлаштириш ва механизациялаштиришнингтобора кенгкўламда қўлланилиши инсон- нинг бевосита ҳаракат қилишини анча-мунча чеклаб қўйди. Фаол ҳаракатнинг чекланиши билан организмдаги барча аъзоларнинг меъѐрий ишлаши бузилади, чунки улар асосан серҳаракат шароитда ўз функцияларини тўлиқ бажарадилар. Шунинг учун ҳам жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш кундалик турмушнинг ажралмас қисмига айланиши тақозо қилинади. Бошқача қилиб айтганда, бундай турмуш тарзи жараѐнида инсон танасидаги барча аъзолар ва тизимларнинг ҳаракатга нисбатан бўлган табиий талаби қўшимча равишда юзага келтириладиган серҳаракатчанлик билан ѐки жисмоний тарбия ва спорт билан шуғулланиш орқали қопланиши керак. Фаол ҳаракат қилиб яшаш инсон организмининг касалликларга кам чалинишини, хасталангандан кейин эса осон ва тез тузалиб кетишини тегишли равишда таъминлайди. Ҳаѐтда бунга кўпгина жонли мисоллар келтириш мумкин. Маълумки, ота- боболаримизнинг турмуш тарзи доимий жисмоний иш қилиб туриш билан боғлиқ бўлган. Кўпгина манбаларда кўрсатилишича, бундай серҳаракатли бўлиш киши сиҳатсаломатлиги учун жуда фойдали ҳисобланади. Шу боисдан ҳам улар ҳозирги пайтда тез-тез учраб турадиган айрим сурункали касалликлар билан (қонда холестерин моддасининг кўпайиб кетиши ва бу билан боғлиқхасталиклар, семизлик, қандли диабет, юракнинг ишемик касаллиги ва бошқалар) кам оғриганлар. Ҳозирги найтда шу нарса илмий равишда асосланганки, артериал қон босимининг юқори бўлиши (гипертония), миокард инфаркти, асаб тизимининг қатор хасталиклари (невроз, неврастения, депрессия ва бошқалар), ўт ва сийдик йўлларида тош пайдо бўлиши каби «замон касалликлари» кўпинча жисмимизнинг ҳаракатга «тўймаслиги»-дан келиб чиқади. Айтиб ўтилган касалликлар билан оғри-ган беморларнинг аксарият қисми ўтириб бажариладиган иш билан (идора ходимлари, илмий ходимлар, пультбошқарув тизимида навбатчилик қилувчилар, раҳбарлар ва бошқалар) шуғулланишлиги аниқланган (Искусство бьггь здоровьш. М., «Физкультура и спорт», 1984; Книга о здоровье. М., «Медицина», 1988, ва бошқалар). Юқорида қайд қилинган касб эгаларининг доимий равишда иш жойида бадантарбия, ишлаб чиқариш гимнастикаси билан ѐки махсус спорт секцияларида шуғулланиши эслатиб ўтилган хасталикларнинг чекланишига, саломатликларининг мустаҳкамланишига олиб келган. 5 28 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Жисмоний тарбия ва спорт машғулотлари билан мунтазам равишда шуғулланиш иш қобилиятининг ошишига, меҳнат унумдорлигининг юқори бўлишига олиб келади. Бу фикрни ҳам кўпгина мисоллар билан тасдиқлаш мумкин. Тикувчилик фабрикасида монотон (бир хил) меҳнат қиладиганларнинг вақти-вақти билан (ҳар 2 соат ичида) махсус бадантарбия машқлари бажариб турганлари ишлаб чиқариш унумдорлигида яхши кўрсаткичларга эришган. Нафақат қўл кучи билан иш бажарадиганлар, ақлий меҳнат қилувчилар ҳам муайян вақт ўтиши билан махсус жисмоний машқлар бажариб турса унумли ишлайди. Демак, инсон организмига унинг фаол ва соғлом ҳаѐт кечириши учун ов-қат, ҳаво ва сув билан бир қаторда етарли даражада жисмо-ний ҳаракатлар қилиб туриш ҳам зарур эканлиги шубҳасиз. Гиподинамия нисбатан янги атама бўлиб (юнонча Ьуро — паст, кам, (Зупагтх — куч), у организм функцияларида (таянчҳаракатланиш, қон айланиш, нафас олиш, овқат ҳазм қилиш асаб тизимлари ҳамда ички секреция безлари, моддалар ва энергия алмашинуви фаолиятида) кам ҳаракатлилик туфайли келиб чиқадиган нуқсондир. Баъзан бу атама гипокинезия сўзи билан алмаштирилади (кте515 — ҳаракат), бу э