MILLIY QADRIYATLAR BADIIY IFODASI (Tog‘ay Murod qissalari misolida)

Аннотация

In this article, the content of the speech act, its linguistic and non-linguistic features and its study as a three-stage activity are put forward. At the same time, an attempt was made to reveal the expanded and deepened classification of Keith Allan according to certain internal characteristics on the basis of advertising speeches (based on advertisements on Uzbek TV channels). At the same time, the semantic features of speech acts in advertisements, the quality and suitability of the product in the advertising text - in general, its requirements for delivery to the listener - are discussed. Key words: speech act, pragmatics, locative, illocutionary, perlocutionary, constative, predictive, comissive, acknowledgment, directive, authoritative. ВЫРАЖЕНИЕ РЕЧЕВЫХ АКТОВ В РЕКЛАМНЫХ ТЕКСТАХ Аннотация. В данной статье выдвигаются содержание речевого акта, его языковые и неязыковые особенности и его изучение как трехэтапной деятельности. При этом была предпринята попытка выявить расширенную и углубленную классификацию Кита Аллана по некоторым внутренним характеристикам на основе рекламных выступлений (на основе рекламы на узбекских телеканалах). При этом обсуждаются смысловые особенности речевых действий в рекламных объявлениях, качество и соответствие продукта рекламному тексту - в целом его требования к донесению до слушателя. Ключевые слова: речевой акт, прагматика, локутив, иллокутивный, перлокутивный, констативный, прогнозирующий, комиссивный, подтверждение, директивный, авторитетный. Pragmatikaning XX asrning ikkinchi yarmidagi rivoji nutqiy akt nazariyasining to‘liq ko‘rinishidagi lingvofalsafiy ta’limot sifatida shakllanishi bilan bog‘liqdir. Tilning mavjudligi insonlarning so‘zlash yoki yozish harakatlarini bajarishi bilan bog‘liqdir. Bu harakatlarning bajarilishi jarayonida lisoniy birliklar (birinchi o‘rinda – gap) asl ma’nosidan tashqari, tasdiqlash, buyurish, ogohlantirish, va’da berish kabi mazmunni ifodalash 6 82 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ imkoniyatini namoyon qiladilar. Bu ma’nolar so‘zlovchi shaxs tomonidan bajarilayotgan nutqiy faoliyat natijasidir. Demak, nutqiy akt so‘zlovchining ma’lum muhitda, aniq maqsadda tinglovchiga lisoniy murojaatidir [1;77]. Nutqiy akt mazmuni lisoniy va nolisoniy xususiyatlar umumlashmasidan tashkil topishini barcha pragmalingvistlar e’tirof etishadi. Ularning ko‘pchiligi nutqiy aktga uch bosqichli faoliyat sifatida qarash tarafdorlaridir. Bu bosqichlarda uch xil harakat bajariladi. Ular - lokutiv, illokutiv va perlokutiv harakatlardir [1;81]. Ana shunday bo‘linish reklamalarda ham o‘z aksini topadi. Misol tariqasida ushbu reklamani keltirsak, Davolovchi Dermazole shampuni qazg‘oqning asosiy sababchilaridan biri bo‘lgan zamburug‘ga ta’sir ko‘rsatadi. Chunki qazg‘oq kosmetika emas, jiddiy muammodir. Dermazole shampun dorixonalardan so‘rang. Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar ham mavjud. Qo‘llashdan oldin yo‘riqnoma bilan tanishing yoki mutaxassis bilan maslahatlashing. Biz muloqot jarayonida mazmundor lisoniy kalimani yaratamiz va uni talaffuz qilish yo‘li bilan nutqiy faoliyat bajaramiz, xuddi shu faoliyat ijrosi lokutsiya yoki lokutiv aktdir (locutionary act). Agarda biror bir sabab bilan (tilni bilmaslik, gung bo‘lish ) mazmundor gap tuzilmasa va u talaffuz etilmasa, lokutiv harakat yuzaga kelmaydi [1;81]. Masalan, yuqoridagi reklamadagi “Qo‘llash mumkin bo‘lmagan holatlar ham mavjud. Qo‘llashdan oldin yo‘riqnoma bilan tarnishing” jumlasi faqatgina yozuvda qolgan va u nutqqa chiqmagan. Shuning uchun bu jumlada lokutsiya yo‘q. Ammo mazmundor gaplar bekordan bekorga tuzilavermaydi, ularni tuzishdan va talaffuz etishdan ma’lum bir maqsad ko‘zlanadi (bu maqsad til sohibi ongida doimo mavjud). Ushbu maqsadning voqelanishi esa illokutiv akt natijasidir [1;82]. Barcha reklamalar illokutiv akt ostida quriladi. Chunki reklamaning birdan bir maqsadi ham mana shu reklama qilinayotgan tovarni ommalashtirishdir. Masalan, Kolsemen tarkibida nafaqat kalsiy, balki minerallar ham bo‘lib va kollagen hosil bo‘lishiga yordam beradi. Kollagen esa bu kuchli suyaklar va jozibador tirnoqlar. Bu reklamadagi illokutiv akt Kolsemen dorisi tarkibidagi foydali elementlarni sanab o‘tish yoki foyda taraflarini gapirib o‘tish ostida ma’lum bir maqsad ko‘zlangan. Tovarning foydali taraflarini aytib o‘tilishi u haqida xabar berish, tovarni xarid qilishga undash va individni o‘ziga jalb qilish kabi imkoniyatlar bor . Har qanday muloqot harakati natijaviy(oxirgi) maqsadni ko‘zlab bajarilishi haqida yuqorida gapirildi. Bu maqsadga erishish uchun so‘zlovchining nutqi tinglovchiga ta’sir o‘tkazmog‘i darkor. Nutqiy faoliyatining ta’sir o‘tkazish bosqichi perlokativ akt nomini olgan [1;82]. Masalan, sevimli Sug‘diyonangizni 50- sonida o‘qing, kelayotgan yilda magnit bo‘ronlari ko‘p bo‘lishi rostmi? Ushbu reklamada shunday mavzu ko‘ndalang qo‘yilganki, bu iste’molchini o‘ziga jalb qilmay qo‘ymaydi. Nega