TADBIRKORLIK KAPITALI

Аннотация

Tadbirkor iqtisodiy faoliyatini shakllantirishda va rivojlantirishda kapitalning o’rni eng asosiy o’rinni egallaydi.Tadbirkorlik sub’ektlarida kapitalni vujudga keltirish har xil usullar bilan amalga oshiriladi. Ushbu maqola korxona kapitali haqida to’laroq ma’lumot beradi. Tayanch iboralar: Tadbirkorlik kapitali, boshlang‘ich kapital va uning manbaalari, kapital samaradorligi, asosiy kapital, aylanma mablag‘lar, kapiatlning doiraviy aylanishi, amortizatsiyaning iqtisodiy mazmuni. Kapitalning samaradorligi va kuchi turli tushunchalardir. Natija kichik miqdordagi kapital bilan ham juda muhim bo‘lishi mumkin (bu har doim sodir bo‘ladi), masalan , yangi ilmiy g‘oyaning tug‘ilishi va asoslanishi, prinsipial jihatdan yangi texnik kashfiyot, ixtiro (innovatsiya). Kapitalga egalik qilmasdan tadbirkorlik bo‘lishi mumkin emas . Tadbirkorning ixtiyoridagi kapital qanchalik samarali yoki kuchli, uning faoliyati natijasi qanchalik daromadli bo‘lsa, shunchalik ko‘p ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishi mumkin. Kapital deganda faqat ayrim moddiy mulk ob'ektlarini tushunish mumkin emas. Kapital moddiy yoki aqliy shaklda mavjud bo‘lishi mumkin (bilim, ko‘nikma, qobiliyat, ba‘zi iste‘dodlarga, qobiliyatlarga, kasbiy sirlarga ega bo‘lish, ya‘ni nou-xau ham tovar va kapital sifatida qaraladi). Kapital deganda moddiy yoki moliyaviy resurslar, shuningdek, ishlab chiqarish jarayonida foydalaniladigan va foyda olish vositasi sifatida xizmat qiluvchi intellektual ishlanmalar va tashkiliy qobiliyatlar tushuniladi. Tadbirkor ixtiyorida bo‘lib, foyda olish maqsadida ishlatiladigan va yollanma mehnat tomonidan harakatga keltiriladigan barcha moddiy vositalar, tovarlar va pul mablag‘lari birgalikda tadbirkorlik kapitali deb ataladi. Dastlabki tadbirkorlik kapitalining shakllanishi Boshlang‘ich kapital tadbirkorni biznes rejasini amaliy amalga oshirish boshlangan paytda yoki tadbirkorlik faoliyatining dastlabki bosqichida muomalaga kiritilgan kapital deb ataladi. Odatda, boshlang‘ich kapital deganda biznes rejani amalga oshirish va kutilgan samarani olish uchun amalga oshirilishi kerak bo‘lgan naqd puldagi barcha xarajatlar tushuniladi. 140 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Boshlang‘ich kapital biznes rejani amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan mezon, shuningdek sheriklar sizning biznes vakolatingizni baholashi mumkin bo‘lgan kafolatlardan biri hisoblanadi. Boshlang‘ich kapitalning zarur miqdori g‘oya asosidagi muayyan reja uchun tadbirkorlik hisob-kitoblari bilan ko‘rsatiladi. Avvalo shuni yodda tutish kerakki, har qanday korxona kapitali asosiy va aylanmaga bo‘linadi. Asosiy kapital ishlab chiqarishning barcha texnik vositalarini (yoki uzoq muddat foydalaniladigan tovarlarni) o‘z ichiga oladi, ularsiz normal ishlaydigan ishlab chiqarish jarayonini tashkil etish mumkin emas. Asosiy kapitalga yer uchastkalari, binolar, mashina va jihozlar, avtotransport va boshqa harakatlanuvchi tarkiblar, orgtexnika, asbob-uskunalar va asboblar kiradi. Aylanma mablag‘lar - bu korxona orqali "o‘tadigan" va ishlab chiqarish yoki shaxsiy (ishchilar jamoasi tomonidan) iste‘mol qilish yoki sotish uchun mo‘ljallangan hamma narsa. Bular, birinchi navbatda, xomashyo va materiallar (xom ashyo va inventarlar), tayyor mahsulotlar – hali sotilmagan, shuningdek sotilmagan, lekin xaridor tomonidan hali to‘lanmagan (xaridor qarzi), kassadagi va bank hisobvaraqlaridagi naqd pul mablag‘lari, shu jumladan ish haqi uchun mablag‘lar. Yangi korxona tashkil qilishda, shuningdek, har qanday yangi loyiha yoki g‘oyani amalga oshirishda kapitalning asosiy va aylanmaga bo‘linishini yodda tutish kerak. Aylanma mablag‘larning qaytarilishi asosiy kapitalga nisbatan ancha tez sodir bo‘ladi (asosiy kapital eskirishi munosabati bilan amortizatsiya ko‘rinishida qismlarga bo‘lib qaytariladi, aylanma mablag‘ esa tovar sotilgandan va to‘langanidan keyin darhol qaytariladi). Tadbirkorlik kapitalini shakllantirish manbalari Endi asosiy savol tug‘iladi: kerakli miqdordagi boshlang‘ich kapitalni qaerdan olish kerak? Bunday holda, biz yana faqat keyingi harakatlarimizni rejalashtirish bilan shug‘ullanamiz va qiyosiy tahlil orqali biz uchun mumkin bo‘lgan va eng samarali bo‘lgan boshlang‘ich kapitalni shakllantirish usulini tanlashga harakat qilamiz. Bunday holda, odatda, boshlang‘ich kapitalni shakllantirishning mumkin bo‘lgan usullariga alohida e‘tibor beriladi. Bularga quyidagilar kiradi: 1) oldingi tadbirkorlik faoliyatining moliyaviy natijalari (o‘ziga xos yoki merosxo‘rlik); 2) shaxsiy jamg‘armalar (nafaqat naqd pulda, balki moddiy , tovar ko‘rinishida ham, masalan, siz o‘zingizning korxonangizga kapital sifatida shaxsiy avtomobilni kiritasiz); 141 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference 3) qarz mablag‘lari, ya‘ni ba‘zi muayyan majburiyatlar bo‘yicha qarzga olingan mablag‘lar (masalan, yarim foiz ). Ko‘pgina davlatlarda boshlang‘ich kapitalni shakllantirishning u