O‘ZBEKISTONDA OLIY TA’LIM XIZMATLARI KO‘RSATISH SALOHIYATINI BAHOLASH

Аннотация

Ushbu maqolada O‘zbekistonda oliy ta’lim xizmatlari ko‘rsatish salohiyatini baholashнинг зарурияти, мавжуд имкониятлари ва асосий йўналишлари yoritib berilgan. Kalit so‘zlar. Ta’lim, oliy ta’lim, xizmat, oliy ta’lim xizmatlari, салоҳият, баҳолаш. Zamonaviy sharoitda universitetlar rivojlanishi uchun resurs salohiyatini baholash lozim. Buning uchun oliy ta’lim muassasalari faoliyatini baholash talab etiladi. Bu borada oliy ta’lim xizmatlari bozorida resurs salohiyati samaradorligini boshqarish talab etiladi. Bu esa ta’lim sifatni yanada yaxshilashga yordam beradi. Natijada, boshqaruv samaradorligini baholash va individual ko‘rsatkichlar bo‘yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish va ta’lim muassasasining o‘z resurs salohiyatini aniqlash mumkin [1]. Shuningdek, rahbarlarni aniqlash uchun boshqa har qanday ta’lim tashkilotiga nisbatan ta’lim tashkiloti va resurs salohiyati harakatining doimiy monitoringini o‘tkazish amalga oshiriladi. Shuningdek, ichki va shaxslararo vakolatlarni baholash bir vaqtda ichki va tashqi manfaatdor tomonlarning ehtiyojlariga xizmat qilishi mumkin. Hisobdorlik maqsadida o‘tkazilgan baholashlar akkreditatorlar kabi tashqi manfaatdor tomonlarga muvaffaqiyatni hujjatlashtirish va ichki institutsional manfaatdor tomonlar takomillashtirish ishlariga rahbarlik qilish uchun murojaat qilishlari mumkin bo‘lgan foydali ma’lumotlarni yaratishi mumkin. Oliy ta’lim darajasida muassasalarning ichki institutsional takomillashtirish maqsadida baholash ma’lumotlaridan foydalanishi akkreditatsiya va hisobdorlik funksiyalarini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. O‘qitish yondashuvlari va talabalarning ta’lim natijalarini kuchaytirish uchun ichki baholash ma’lumotlaridan foydalangan muassasalar ushbu yaxshilanishlardan akkreditatsiya uchun o‘rganishga yetarlicha e’tibor qaratiladi. Ta’limni o‘zlarining institutsional madaniyatiga samarali ravishda baholaydigan muassasalar takomillashtirish uchun baholashdan boshlanadi va uni akkreditatsiya qilish bilan yakunlanadi. 43 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Takomillashtirishni qo‘llab-quvvatlash uchun baholash ma’lumotlaridan foydalanishda to‘siqlardan biri shundaki, ba’zi o‘qituvchilar, xodimlar va ta’limni baholashning asosiy tamoyillari bilan belgilanadi. Ular yuqori sifatli ma’lumotlar tizimlariga kirish va ular bilan tanishmasliklari mumkin. Ular o‘qitish va talabalarni qo‘llab-quvvatlash amaliyotini xabardor qilish va takomillashtirish uchun baholash ma’lumotlari yoki boshqa turdagi ma’lumotlardan foydalanish bo‘yicha kam tajribaga ega bo‘ladilar. Ushbu manfaatdor tomonlar guruhi tadqiqotning boshqa shakllarida murakkab bo‘lishi mumkin. Ammo, oliy o‘quv yurtlarida baholash ma’lumotlaridan foydalanish sharoitlari bilan tanish bo‘lmaydi. Ayniqsa, ichki va shaxslararo vakolatlarni baholashdan foydalanishga ustuvor ahamiyat berish uchun o‘z mas’uliyatini hal qilib, oliy o‘quv yurtlarining kognitiv baholaridan foydalanayotgani haqidagi tadqiqotlarda ko‘rib chiqiladi. Unga asosan, oliy ta’limni baholashda quyidagi yo‘nalishlar aniqlanadi [2]: - individual talabalarni tanlash va joylashtirish; - mahalliy ta’lim jarayoni, amaliyoti va dasturlarini shakllantirish; - bilimlarni yaratishni qo‘llab-quvvatlovchi tadqiqotlar va baholash; - javobgarlik belgilash. Ushbu maqsadlar uchun ichki va shaxslararo vakolatlarni baholash turli manfaatdor tomonlar, jumladan oilalar, maktablar, professor-o‘qituvchilar, kollej ma’murlari, shtat va siyosatchilar tomonidan amalga oshiriladi. Ushbu manfaatdor tomonlar hozirgi va potensial ravishda olingan ma’lumotlardan foydalanishlari mumkin bo‘ladi. Hozirgi kunda oliy o‘quv yurtlari bitiruvchilarining sifat darajasi iqtisodiy samaradorlikni ta’minlovchi omillardan biri sifatida qaraladi. Vakolatli shaklga asoslangan yangi davlat ta’lim va kasbiy standartlariga o‘tish talabalar tomonidan malakalarni o‘zlashtirish va o‘zlashtirishni baholash uchun uslubiy ta’minotni ishlab chiqishni talab qiladi. Bu borada universitet bitiruvchilarining kasbiy tayyorgarligi va sifatini baholash asosida ta’lim xizmatlari sifatini baholash vositalari, jumladan tamoyillari, ko‘rsatkichlar tizimi va ularning mezonlari, baholashning yagona va ajralmas ko‘rsatkichi va o‘tkazish algoritmini ishlab chiqishga uslubiy yondashuvni taklif qilinadi. Asosan, bilimlarni o‘zgartirishga yo‘naltirilgan mavjud yondashuvlardan farqli o‘laroq, zamonaviy mehnat bozori talablariga yo‘naltirilgan iqtisodiy, ijtimoiy va tashkiliy-texnik jihatlarni hisobga olish lozim. Bu borada universitet ishlab chiqarish va noishlab chiqarish tarmoqlari bo‘yicha mutaxassislarini tayyorlash doirasida tajriba ishlarini amalga oshirish lozim. Natijada, oliy ta’lim xizmatlari sifatini yaxshilash 44 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference uchun universitet faoliyatini takomillashtirish talab etiladi. Ushbu jarayon quyidagi bosqichlarga asoslanadi (1-jadval): 1-jadval. Oliy ta’l