ТУРЛИ ТОЛА ТАРКИБЛИ ИПЛАРНИНГ СИФАТ КЎРСАТКИЧЛАРИНИНГ ТАДҚИҚОТИ

Аннотация

The article states that the greater the breakage when winding and forming threads on spinning machines, the higher the inequality of rites in spinning and the higher the labor intensity of workers, as a result of increasing the unevenness of spinning threads affects the decrease in machine productivity and technical and economic indicators when working out spinning threads, as well as the physical and mechanical properties of weaving products. Калит сўзлар: йигирилган ип, нотекислик, иш унумдорлик, физик- механик хусусиятлар, матони сифати . Ключевые слова: прядильные нити, неровнота, производительность, технико-экономические показатели, качество ткани. Keywords: spinning threads, unevenness, productivity, technical and economic indicators, fabric quality. Ип йигириш корхоналарида нотекислик кўрсаткичи энг муҳим кўрсаткичлардан ҳисобланади. 49 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК Нотекислик йигириш корхонасида ишлаб чиқариш маҳсулотларининг салбий хоссалари бўлиб, кўпинча корхонадаги техник-иқтисодий кўрсаткичларга, ҳамда ипнинг физик-механик хоссаларига салбий таъсир қилади. Йигириш ишлаб чиқаришидаги маҳсулотларнинг нотекислигини синаш ва назорат қилиш муҳим аҳамиятга эга бўлиб, нотекисликни келтириб чиқариш сабабларини ва вақтини белгилаб беради. Йигириш машиналарида ипларни ўраш ва шаклланиш вақтидаги узилиши қанчалик кўп бўлса, унда ипнинг нотекислиги шунчалик юқори бўлади. Ипларнинг узилишининг ошиши натижасида ишчиларнинг иш билан таьминланганлиги ошади, ҳамда машиналарнинг иш унумдорлигининг пасайишига олиб келади. Нотекислик ипларнинг техник-иқтисодий кўрсаткичларига, йигириш ва тўқувчилик маҳсулотларининг физик-механик хоссаларига таъсир қилади. Кўпгина омиллар; хом ашё хоссаларининг нотекислиги, кўпинча технологик жараён ва машинанинг конструкциясига, режимнинг бузилганлигига, машиналардан узоқлашиш ва уни созлаш натижасида нотекислик ҳосил бўлади[1,2]. Турли хил машинанинг чўзиш асбобига маҳсулот тузилиши ёки чизиқий зичлиги бўйича нотекис бўлган маҳсулот кирса унда чўзилиш кучи ва ишқаланиш кучининг майдон ўлчами ўзгаради. Иплар нотекислиги ўзига бир қанча таркибий қисмларни қўшиб, йигириш ишлаб чиқаришдаги турли босқичли нотекисликларига таьсири кўринади. Турли кўринишдаги нотекисликлар бир-бирига боғлиқдир. Кўрсатилган омиллар нотекисликни келтириб чиқариш сабабларини ўзгаришини қийинлаштиради. Ундан ташқари, ипларни эшиш йигиришда асосий жараёнлардан бири бўлиб, нисбатан калта толалардан эгилувчан, қайишқоқ, маълум мустаҳкамликка эга бўлган маҳсулот-ип (ёки пилик) ҳосил бўлади. Эшиш натижасида маҳсулот ўқи бўйича йўналган ва маълум даражада ростланган толалар винт чизиғига ўхшаб бир-бирини қамраб жойлашади. Маҳсулот эшилиши ҳисобига таранглашади, винт шаклида жойлашган толалар тортилиб чўзилади, бир-бирига илашиши ва ўққа яқинроқ жойлашишига ҳаракат қилади. Натижада, ип зичлашади, босим пайдо бўлиб ишқаланиш кучи маълум мустаҳкамликни таъминлайди. Ипларнинг эшилиши уларнинг хоссаларига катта таъсир этади. Эшилиш даражаси ортиб бориши билан ипдаги толалар зичлашиб 50 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК уларнинг ўртача зичланганлиги ортади ва ипнинг диаметри кичиклашиб боради. Толаларнинг зичланиши эшилишнинг бошланғич даврида тез ўзгаради. Пишитилиш жадаллиги ортишига мос равишда ипнинг ўртача зичлигини ўсиши камайиб боради, диаметри камаяди [3,4]. Эшилишнинг ортиши ипнинг мустаҳкамлигига дастлабки босқичда ижобий таъсир қилади, маълум миқдордан кейин камая бошлайди. Ипнинг максимал мустаҳкамликка эга бўлган эшилиш қиймати унинг критик эшилиши дейилади. Критик эшилишдан ортиқча ҳоллларда ип ташкил этувчи толаларнинг зўриқиши ортиб парчалана бошлайди [5,6]. Ипларнинг асосий кўрсаткичларига нотекислиги, вариация коэффициенти, непслар сони, тукдорлиги ва тукдорлиги бўйича вариация коэффициентлари каби кўрсаткичлари кирди. Ипларнинг ушбу кўрсаткичларини аниқлаш борасида тадқиқот ишлари олиб борилди. Шу сабабли, турли тола таркибли ипларнинг сифат кўрсаткичлари “UZTEX TASHKENT” МЧЖ корхонасидаги “Uster Tester-5” русумли асбоб ёрдамида аниқланди ва олинган синов натижалари 3.1-жадвалда келтирилди. 1-жадвал Турли тола таркибли ипларнинг сифат кўрсаткичларининг тадқиқоти Кўйлакбоп матонинг тола таркиби бўйича № Кўрсаткичлар номи вариантлар 100% 100% 25%лавсан, 30% лавсан 35%лавсан пахта вискоза 65% пахта 65% пахта 55% пахта толали толали толали толали толали И1пларнинг нотекислиги 13,50 12,70 2,14 11,80 10,50 . U, % В2ариация коэффициенти 15,20 14,22 14,80 13,08 12,10 . CVm, % 13 m вариация 8,60 8,20 6,60 5,80 5,20 . коэффициенти CVm, % 140 m вариация 5,10 4,60 3,50 2,80 2,60 . коэффициенти CVm, % Н5епслар сони Neps+140% 5980 6550 4870 4370 3980 . Н6епслар сони Neps+200% 1840 1240 1080 1060 990 . Н7епслар сони Neps+280% 230,5 215,8 210,6 190,8 160,6 . Т8укдорлиги, H 7,44 6,56 6,28 6,15 5,68 51 МЕЖДУНАРОДНАЯ КОНФЕРЕНЦИЯ АКАДЕМИЧЕСКИХ НАУК . Т9укдорлиги бўйича 2,67 2,55 2,39 2,32 1,86 . вариация коэффициенти Толалар таркиби турлича бўлган ипларнинг нотекислиги, вариация коэффициенти, 1