XORAZM VOHASIDA XIVA XONLIGI DAVRIDA ICHKI VA TASHQI SAVDO MUNOSABATLARI

Аннотация

Вданной диссертации описываются внутренние и внешние торговые связи, деятельност рынок и торговля продуктами Хивиниского ханства. Ключевые слова: Внутрипрадажа, внешняя торговля, Караван- сарай, рынок типы продукта, специализированный рынок Annotation: This thesis describes the internal and external trade relations, market activities and trade products in the Khiva Khanate. Keywords: ınternal trade, external trade, caravanserai, market, product types, specialized market Xiva xonligida savdo-sotiq munosabatlari, O'rta Osiyoning tarixi va iqtisodiy rivojlanishi nuqtai nazaridan muhim ahamiyatga ega. XVI asrdan XX asrning boshlarigacha faoliyat yuritgan Xiva xonligi, savdo yo'llarining kesishgan joyida joylashgani bilan savdogarlar uchun muhim markazga aylanib, turli tovarlar va g'oyalarni tarqatishda o'z rolini o'ynagan. Bu davrda Xiva shahrida tashkil etilgan savdo bоzarlari va karvonsaroylar, savdo-sotiq aloqalarining rivojlanishiga xizmat qilib, iqtisodiy va madaniy hayotning markazida bo'lgan. Savdo-sotiq munosabatlari nafaqat mahsulotlar va xizmatlarni sotish va xarid qilish jarayonini, balki madaniyat va ijtimoiy aloqalarni ham o'z ichiga oladi. Shunday qilib, Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlarini o'rganish, nafaqat iqtisodiy, balki madaniy va tarixiy jihatlarni ham o'z ichiga oladi. Xiva xonligining tarixi, Elbarsxon tomonidan XVI -asrda asos solinganligi bilan boshlanadi. Ushbu davrda Xiva shahridagi savdo bozarlari va karvonsaroylar savdo-sotiq aloqalarining rivojlanishiga muhim hissa qo'shgan. Xiva, asosan, ipak va boshqa qimmatbaho tovarlar savdosi bilan mashhur bo'lgan. Xiva shahridagi savdogarlar va hunarmandlar, o'z mahsulotlari bilan butun O'rta 108 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Osiyoga tarqalgan, bu esa savdo-sotiq munosabatlarining madaniy va iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini oshirgan. Hozirgi kunda, Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlari bo'yicha tadqiqotlar davom etmoqda. O'zbekistonda tarixiy savdo yo'llari va ularning iqtisodiy ta'siri haqidagi ilmiy ishlar ko'paymoqda. Biroq, tadqiqotlarda bir qator muammolar mavjud bo'lib, ular tarixiy manbalar yetishmasligi va ba'zi ma'lumotlarning noaniqligini o'z ichiga oladi. Bu muammolar, Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlarining to'liq tasvirini yaratishga to'sqinlik qiladi. Ushbu tadqiqot, Xiva xonligida ichki va tashqi savdo munosabatlarini o'rganishga qaratilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi, Xiva xonligidagi savdo- sotiq munosabatlarining tarixiy ahamiyatini aniqlash va ularning iqtisodiy va madaniy rivojlanishga qo'shgan hissasini o'rganishdir. Shuningdek, bu tadqiqot, Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlarining o'zgarishini va zamonaviy tadqiqotlarda yuzaga keladigan qiyinchiliklarni ko'rsatishga ham qaratilgan. Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlari, nafaqat iqtisodiy rivojlanishga, balki madaniy almashinuvga ham zamin yaratgan. Bu munosabatlar tarixiy ahamiyatga ega va ularni o'rganish orqali biz O'rta Osiyo tarixining muhim bir qismini anglashimiz mumkin. Shu sababli, Xiva xonligidagi savdo-sotiq munosabatlari bo'yicha tadqiqotlar davom ettirilishi va bu sohada mavjud bo'lgan bo'shliqlarni to'ldirish zarur. Asosiy qisim: Xiva xonligi davrida ichki va tashqi savdo munosabatlari muhim o‘rin tutgan. Xiva xonligi, asosan, O‘rta Osiyo va Xitoy, Eron, Rossiya, Hindiston kabi mamlakatlar bilan savdo aloqalarini olib brogan. Xiva, savdo va qo‘rg‘onlar o‘rtasida joylashgan geografik holati sababli, bu savdo marshurtlarining markazi bo‘lgan. Xiva xonligining ichki savdosi ko‘pincha viloyatlar o‘rtasidagi mahsulot almashinuvi bilan cheklanardi. Xiva shahridagi bozorlarda turli xil mahsulotlar, jumladan, paxta, ipak, qishloq xo‘jaligi mahsulotlari, jun va turli hunarmandchilik buyumlari bilan to‘ldirilgan. Tashqi savdo bilan solishtirganda, ichki savdo ko‘proq kundalik ehtiyojlarni qondirishga qaratilgan bo‘lib, odatda kichik miqyosda bo‘lgan. Xiva xonligi tashqi savdosi ko‘pincha Qoraqolpog‘iston, Xitoy, Eron va Hindiston bilan bog‘langan. Savdo yo‘llarida eng asosiy o‘rinni ipak va turli to‘qimachilik mahsulotlari egallagan. Xiva shahridagi savdogarlar hamda to‘qimachilar Xiva, Buxoro, Samarqand orqali ushbu mahsulotlarni olib o‘tishgn. Rossiya imperiyasi bilan ham aloqalar o‘rnatilgan, lekin bu savdo o‘zining o‘rnini XX asr boshlarida tobora kengaytirgan. Shu bilan birga Xiva xonligi Markaziy 109 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Osiyoning savdo markazi sifatida o‘rta va kichik savdogarlarga o‘z bozorlarini ochgan va shu orqali o‘z iqtisodiyotini mustahkamlagan. Xiva xonligining iqtisodiy xayotida hunarmandchilik bilan uzviy aloqadorlikda rivojlangan soxasi savdo-sotiq bo‘lgan. Xiva shahri xonlikning ichki savdo rivojlangan markazlaridan biri edi. Shahardagi ichki savdoda shahar va uning atrofidagi axoli, qishloqlar va boshqa shaharlar axli bilan birga ko‘chmanchi axoli savdogarlari xam faol ishtirok etganlar. Xiva bozorlarida qoraqa