BOSHLANG’ICH SINF O’QUVCHILARIDA ESTETIK TARBIYANI SHAKLLANTIRISH MASALALARI

Аннотация

Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida estetik tarbiyani shakllantirish masalalari tahlil qilinadi. Estetik tarbiya bolalarda go‘zallikni his qilish, san’at va madaniyatga qiziqish uyg‘otish, ijodiy tafakkur hamda did tarbiyasini rivojlantirish jarayoni sifatida ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, estetik tarbiyaning asosiy maqsadlari, uni amalga oshirish vositalari – tasviriy san’at, musiqa, adabiyot, teatr va tabiat bilan bog‘liq faoliyat turlari haqida batafsil ma’lumot beriladi. Maqolada estetik tarbiyani shakllantirishdagi muammolar va ularning yechimlari ham tahlil qilinib, o‘qituvchilar va ota-onalarning bu boradagi o‘rni ta’kidlanadi. Tadqiqot natijalari estetik tarbiyaning bolaning umumiy rivojlanishiga ta’sirini ochib berib, ta’lim jarayonida samarali usullarni qo‘llash bo‘yicha tavsiyalarni o‘z ichiga oladi. Kalit so‘zlar: estetik tarbiya, boshlang‘ich sinf, san’at va madaniyat, go‘zallik tushunchasi, did tarbiyasi, musiqa va tasviriy san’at, o‘yin va ijodiy faoliyat, axloqiy-estetik qadriyatlar, atrof- muhit va go‘zallik, ta’lim va tarbiya usullari. Kirish: Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining estetik tarbiyasini shakllantirish zamonaviy ta’lim tizimining muhim yo‘nalishlaridan biridir. Chunki aynan ushbu yoshda bolalarda go‘zallikka intilish, san’at va madaniyatni tushunish, ijodiy tafakkur hamda nozik did shakllana boshlaydi. Estetik tarbiya nafaqat san’at va madaniyatga muhabbat uyg‘otadi, balki bolalarning axloqiy va ma’naviy rivojlanishiga ham bevosita ta’sir qiladi. Ushbu jarayonda o‘quvchilarning tasviriy san’at, musiqa, adabiyot va teatr kabi san’at turlariga qiziqishini oshirish, ularning atrof-muhitdagi go‘zallikni idrok etish qobiliyatini rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga estetik tarbiya berishning samarali usullarini o‘rganish va amaliyotga tadbiq etish ta’lim jarayonining dolzarb masalalaridan biri sanaladi. Estetik tarbiya – bu bolalarda go‘zallikni his qilish, san’at va tabiatni tushunish, nozik did va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish jarayonidir. Boshlang‘ich sinf davri inson hayotida estetik did va axloqiy qadriyatlarning shakllanishi uchun muhim bosqich sanaladi. Chunki aynan shu yoshda bolalar tashqi muhitni idrok etish, san’at va madaniyatga qiziqish bildirish hamda ijodiy faoliyatga jalb etilish orqali go‘zallikni anglay boshlaydi. Estetik tarbiyaning asosiy maqsadi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida go‘zallikni his qilish va qadrlash – tabiat, san’at, musiqa va adabiyot orqali estetika tushunchalarini rivojlantirish. Ijodiy fikrlashni shakllantirish – rasm chizish, qo‘shiqlar kuylash, qo‘l mehnati va sahna chiqishlari orqali ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish. Axloqiy va ma’naviy qadriyatlarni singdirish – san’at va madaniyat orqali odob-axloq me’yorlarini tushuntirish. Atrof-muhitga bo‘lgan munosabatni shakllantirish – tabiatning go‘zalligini anglash va uni asrab-avaylash hissini uyg‘otish. Estetik tarbiyani shakllantirishning asosiy vositalari. 1. Tasviriy san’at darslari. Bolalarni ranglar, shakllar va tasvir usullari bilan tanishtirish. Mashhur rassomlar ijodini o‘rganish. Mustaqil rasm chizish va hunarmandchilik bilan shug‘ullanish. 41 2. Musiqa darslari. Klassik va milliy musiqalarni tinglash, ularni tahlil qilish. Musiqa orqali hissiy tajribalarni shakllantirish. Qo‘shiqlar kuylash va musiqa asboblarida chalish ko‘nikmalarini rivojlantirish. 3. Badiiy adabiyot va teatr. Ertak va hikoyalarni o‘qish, muhokama qilish. Rolli o‘yinlar va sahna chiqishlari orqali dramatik san’atga qiziqish uyg‘otish. Yaxshi va yomon tushunchalarini san’at orqali tushuntirish. 4. Tabiat bilan tanishish. Sayohatlar, ekskursiyalar va tabiat hodisalarini kuzatish orqali go‘zallikni his qilish. Gul ekish, bog‘ yaratish, tabiatni asrab-avaylashga o‘rgatish. Muammolar va ularning yechimlari. Estetik tarbiyani samarali shakllantirishda ayrim qiyinchiliklar uchrashi mumkin: O‘quv dasturlarida yetarli estetik mashg‘ulotlarning mavjud emasligi → qo‘shimcha ijodiy to‘garaklar tashkil etish. O‘qituvchilarning estetik tarbiya bo‘yicha yetarli bilimga ega emasligi → o‘qituvchilar uchun maxsus seminar va treninglar o‘tkazish. Zamonaviy texnologiyalarning estetik rivojlanishga ta’siri → bolalarni san’atning haqiqiy shakllariga yaqinlashtirish. Hozirgi kunda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida estetik tarbiyani shakllantirish bilan bog‘liq bir qator muammolar mavjud. Ushbu muammolar ta’lim jarayonida estetik tarbiyaning samarali amalga oshirilishiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Quyida eng dolzarb muammolar tahlil qilinadi: 1. O‘quv dasturlarida estetik tarbiyaga yetarlicha e’tibor berilmasligi. Ko‘pgina maktablarda estetik tarbiya faqat tasviriy san’at va musiqa darslari orqali amalga oshiriladi. Ammo bu sohalarning o‘quv dasturlarida nazariy bilimlar ko‘proq bo‘lib, ijodiy faoliyatga kam vaqt ajratiladi. Natijada o‘quvchilarning estetik didi yetarlicha shakllanmaydi. 2. Zamonaviy texnologiyalarning ta’siri. Bugungi kunda bolalar ko‘p vaqtin