INTERFAOL TA’LIM TUSHUNCHASI VA UNING PEDAGOGIK ASOSLARI

Аннотация

Ushbu maqola interfaol ta’lim tushunchasi, uning mazmun-mohiyati hamda pedagogik asoslari tahlil qilinadi. Interfaol ta’lim zamonaviy pedagogikaning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, ta’lim jarayonida o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi faol muloqotni ta’minlashga qaratilgan. Maqolada interfaol metodlarning ta’lim samaradorligiga ta’siri, ularning asosiy tamoyillari va qo‘llanilish usullari ilmiy-nazariy asosda yoritildi. Shuningdek, interfaol ta’limning o‘qitish jarayonidagi o‘rni, uning an’anaviy metodlardan farqli jihatlari, ta’lim sifati va talabalarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirishga qo‘shadigan hissasi tahlil qilinadi. Maqolada pedagogik jarayonda interfaol metodlarni muvaffaqiyatli joriy etish uchun zarur shart-sharoitlar va metodologik yondashuvlar haqida ham fikr yuritiladi. Kalit so‘zlar: interfaol ta’lim, pedagogik asoslar, interfaol metodlar, ta’lim samaradorligi, innovatsion pedagogika. Kirish. Bugungi kunda ta’lim jarayonida o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undash, ularning mustaqil fikrlash, muloqot qilish va ijodiy yondashish qobiliyatlarini rivojlantirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. An’anaviy ta’lim usullari o‘quvchilarning faqat tayyor bilimlarni qabul qilishiga yo‘naltirilgan bo‘lsa, interfaol ta’lim metodlari esa ularni bilim jarayonining faol ishtirokchisiga aylantiradi. Shu bois interfaol ta’lim bugungi pedagogik tadqiqotlarda keng o‘rganilmoqda va amaliyotga joriy etilmoqda. Interfaol ta’lim – bu o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro muloqotga asoslangan, ta’lim jarayonida barcha ishtirokchilarning faol qatnashishini ta’minlaydigan metodlar majmuasidir. Ushbu yondashuv o‘quvchilarning faqatgina bilim olish bilan cheklanmay, balki uni amalda qo‘llash, tahlil qilish va mustaqil ravishda yechim topish ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan. Mazkur maqolada interfaol ta’lim tushunchasi, uning nazariy va pedagogik asoslari, hamda ushbu metodlarning ta’lim jarayonidagi o‘rni va samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek, interfaol yondashuvning ilmiy asosi sifatida dunyo va milliy pedagogik tajribalar o‘rganiladi. Interfaol metodlarning o‘quvchilarning bilish jarayoniga ta’siri, ularni qo‘llashning afzalliklari va istiqbollari haqida ilmiy-nazariy asoslar yoritiladi. Mavzu bo‘yicha boshqa olimlar ilmiy asarlari qisqacha tahlili: Interfaol ta’lim zamonaviy pedagogikaning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, bu borada ko‘plab olimlar ilmiy izlanishlar olib borgan. Quyida interfaol ta’limning nazariy va amaliy jihatlarini yoritgan yetakchi olimlarning ilmiy ishlari qisqacha tahlil qilinadi. L.S. Vygotsky ijtimoiy o‘rganish nazariyasini tadqiq etgan. Asosiy asarlari “Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes” (1978), “Thought and Language” (1934) Vygotskiyning ijtimoiy o‘rganish nazariyasi interfaol ta’limning asosiy negizini tashkil etadi. U ta’lim jarayonida “yaqin rivojlanish zonasi” (ZPD) tushunchasini ilgari surib, o‘quvchilar o‘zlari mustaqil bajara olmaydigan vazifalarni boshqalar bilan hamkorlikda o‘rganishi mumkinligini ta’kidlaydi. Interfaol ta’lim metodlari aynan shu tamoyilga asoslanadi, chunki bunda talabalarga hamkorlik, muloqot va muammolarni birgalikda hal qilish orqali o‘rganish imkoniyati beriladi. 61 J. Dewey tajribaga asoslangan o‘qitishni tadqiq etgan. Asosiy asarlari “Democracy and Education” (1916), “Experience and Education” (1938). Dewey ta’limni tajriba bilan bog‘lash zarurligini ilgari surgan. Uning fikricha, o‘qitish jarayoni o‘quvchilarning real hayotiy vaziyatlarni tahlil qilish va ularga yechim topish orqali amalga oshirilishi kerak. Interfaol metodlar, ayniqsa, "muammoli ta’lim" va "loyiha metodi" kabi yondashuvlar Dewey g‘oyalariga asoslanadi. J. Piaget Kognitiv rivojlanish nazariyasi ustida tadqiqotlar olib borgan. Piaget o‘quvchilarning bilimni faol o‘zlashtirishi uchun muhit va shart-sharoit muhimligini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, bolalar bilimlarni tajribalar va interaktiv faoliyat orqali o‘zlashtiradilar. Interfaol ta’limning asosiy metodlari – muammoli ta’lim, rolli o‘yinlar va muhokama metodlari Piaget g‘oyalariga tayanadi. Asosiy qism. Zamonaviy ta’lim tizimi o‘quvchilarning faolligini oshirish, ularning bilimlarni mustaqil egallashiga yo‘naltirilgan metod va vositalardan foydalanishni talab etadi. An’anaviy ta’lim yondashuvlaridan farqli o‘laroq, interfaol metodlar pedagogik jarayonda o‘quvchilarning fikrlash, muammolarni hal qilish va muloqot qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Ushbu maqolada interfaol metodlar va ularning ta’lim jarayonidagi ahamiyati haqida so‘z yuritiladi. Interfaol metodlarning mohiyati Interfaol metodlar – bu pedagogik jarayonda o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlovchi yondashuv bo‘lib, unda o‘qituvchi va o‘quvchi o‘zaro fikr almashadi, birgalikda bilimlar yaratadi. Bunday metodlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi: • Munozara va bahs-munozaralar – o‘quvchilar muayyan mavzuda o‘z fikrlarini bayon qiladi va asoslaydi. • Jamoaviy ish – kichik guruhlarda is