BOSHLANG’ICH SINFLARDA O’QISH SAVODXONLIGINI OSHIRISHDA XALQARO TADQIQOTLARNING O’RNI

Аннотация

O‘qish savodxonligi – jamiyat tomonidan talab qilinadigan va inson tomonidan qadrlanadigan yozma tilning shakllarini idrok etish va amaliyotda qo‘llay olish qobiliyatidir. Ushbu nuqtayi nazar o‘quvchilarning o‘qishdan olingan ma’lumotlardan foydalanish qobiliyatiga tobora ko‘proq e’tibor qaratadigan zamonaviy jamiyatda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Asosiy e’tibor tushunishni namoyon qilishdan o‘zlashtirilgan ma’lumotlarni qanday qilib yangi loyihalar va vaziyatlarda qo‘llay olish qobiliyatlarini namoyon qilishga qaratilmoqda. Tayanch so’zlar: O‘qish savodxonligi, matn, matematika, tabiiy fan, o‘qish, PIRLS, TIMSS, xalqaro baholash. Har bir o’quvchi maktabga qadam qo’yar ekan birinchi navbatda o’qishni yozishni to’g’ri talafuz qilishni o’rganadi umumiy qulib aytganda savodxonligini oshiradi O'qish savodxonligi nafaqat ta'lim tizimida, balki boshqa sohalarda ham yutuqlarga erishish uchun asos hisoblanadi. Birinchi navbatda o'quvchining kitob o'qish qobiliyatiga e'tibor berish, jumladan, uning ma'lumotlar tanlash, tushunish talqin qilish, va baholash tadqiqotining asosiy maqsadlaridan biri. O'qish savodxonligi - shaxs o'zining bilim va salohiyatini rivojlantirish , jamiyatda o'z o'rnini topish maqsadiga erishishi yo'lida matnlarni tushunish, ulardan foydalanish, ular ustida mulohaza yuritish hamda ularga munosabat bildirish qobilyati ham . So’ngi yillarda mamlakatimizda amalga oshirilayotga islohatlar natijasida ulkan iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlariga erishilayotgan barcha sohalarda malakaviy kadrlar va yetuk mutaxasislarga bo’lgan talabni yanada oshirmoqda Shu maqsadda, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018 - yil 8 - dekabrdagi 997 – sonli “Xalq ta’lim tizimida ta’lim sifatini baholash sohasidagi xalqaro tadqiqotlarni tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori bilan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta’lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi huzurida Ta’lim sifatini baholash bo’yicha xalqaro tadqiqotlarni amalga oshirish Milliy markazi tashkil etildi. Shu bilan birga, ta’lim sifatini baholash bo’yicha xalqaro tadqiqotlarda ishtirok etish vazifalari belgilandi:.Xalqaro tadqiqotlar natijasiga tayangan holda boshlang’ich sinflarda o’qish savodxonligini oshirish uchun innovatsion pedagogik yondashuvlar zamonaviy o’quv materiallari va o’qituvchilar malakasini oshirish dasturlarini yolga qo’yish muhimdir. Bu olib borilayotgan tadqiqotlar kelajak avlodning bilim saviyasini oshirishga xizmat qiladi. Xalqaro baxolash tadqiqot dasturlaridan PIRLS vs TIMSS ni ko’rib chiqamiz. PIRLS – (Progress in International Reading Literacy Study) Boshlang’ich sinfda tahsil oluvchi yoshlarning matnni o’qish va tushinish darajasini baholab beruvchi xalqaro tadqiqot dasturi. Boshqacha qilib aytganda boshlang’ich sinf o’quvchilarining o’qib tushunish ko’nikmalarini shakillantirish o’qish va o’qitishni yaxshilash uchun ta’lim sohasidagi davlat siyosatiga oid ma’lumotlarni taqdim etadigan yirik xalqaro baholash dasturidir. O‘quvchilarning sinfda va sinfdan tashqari o‘qishining ikkita kengqamrovli maqsadiga qaratilgan. Bular badiiy 64 tajriba orttirish hamda ma’lumot olish va ulardan foydalanish uchun o‘qishdir. Bundan tashqari, PIRLS o‘qish maqsadlarining har birida to‘rtta keng tushunish jarayonini birlashtiradi. Bular: diqqatni jamlash va aniq ko‘rsatilgan ma’lumotlarni topish, to‘g‘ridan to‘g‘ri xulosalar chiqarish, g‘oyalar va axborotni talqin qilish va uyg‘unlashtirish, kontent va matn elementlarini baholash va tanqid qilish.O‘qish savodxonligining maqsadi:- badiiy tajriba orttirish; - axborotni olish va undan foydalanish.Tushunish jarayoni:- diqqatni jamlash va aniq ko‘rsatilgan mа’lumotlarni topish; - to‘g‘ridan to‘g‘ri xulosalar chiqarish; - g‘oyalar va axborotni talqin qilish va uyg‘unlashtirish; - kontent va matn elementlarini baholash va tanqid qilish. TIMSS – (Trends in International Mathematics and Science Study) maktabdamatematika va tabiiy fanlarni o‘qitish sifatining xalqaro monitoringi bo‘lib, ta’lim yutuqlarini baholash xalqaro assotsiatsiyasi (IEA) tomonidan tashkil etiladi. Mazkur dastur 4-sinf o‘quvchilarining matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha egallagan bilim darajasi, sifatini solishtirish hamda milliy ta’lim tizimidagi farqlarni aniqlashga yordam beradi. Mazkur dasturning o‘ziga xosligi shundaki, u dunyodagi maktablarning matematika va tabiiy fanlar bo‘yicha berilayotgan ta’lim mazmuni, o‘quv jarayoni, o‘quv muassasasi imkoniyati, o‘qituvchilarning bilim darajasi, tahsil oluvchilarning oilaviy muhiti bilan bog‘liq omillarni o‘rganadi. Ko‘rsatib o‘tilgan omillar matematika fanlarini o‘zlashtirish holatini ko‘rsatishda asos bo‘li. Boshlang’ich sinf o’quvchilariga PIRLS va TIMSS xalqaro tadqiqotlar natijasida Boshlang’ich sinf kitobining 4 sinf darsligidan Zamira Ibrohimovaning “Sayroqi qushcha ” matnini ko’rib chiqamiz. Bugun Xosiyatxonning dadasi qafasda sayroqi qush olib keldi. Xosiyatxon singlisi Hidoyatbonu bilan qushchani ko’rib, quvonib ketishdi. So’ng q