QISHLOQ XOʻJALIGI MAHSULOTLARINI YETISHTIRISH VA QAYTA ISHLASH SOHASINI DAVLAT TOMONIDAN QOʻLLAB-QUVVATLASH YOʻNALISHLARI

Аннотация

Koʻp tarmoqli fermer xoʻjaligi deganda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini yetishtirish bilan bir qatorda qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash, saqlash va sotish, sanoat ishlab chiqarishi, ishlarni bajarish, xizmatlar koʻrsatish va qonun hujjatlarida taqiqlanmagan boshqa faoliyat bilan shugʻullanuvchi fermer xoʻjaligi tushuniladi. Koʻp tarmoqli fermer xoʻjaliklarini tashkil etish qishloqlarda barqaror ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatni ta’minlash, respublika bozorlarini zarur isteʻmol tovarlari va xizmatlar bilan boyitishning asosiy omilidir. Jahon qishloq xoʻjaligi bozor sharoitlariga tobora koʻproq qaram boʻlib bormoqda, holbuki ilgari u asosan proteksionistik siyosat ta’sirida rivojlangan. Shunday qilib, rivojlanayotgan mamlakatlar oziq-ovqatga boʻlgan talabning ortib borayotgani, ishlab chiqarishning oʻsish salohiyati va koʻplab jahon bozorlarida qiyosiy ustunliklarini hisobga olgan holda, hozirda sarmoyadan foydalanish va iqtisodiy foyda olish imkoniyatiga ega. Shunga koʻra, qishloq xoʻjaligini barqaror rivojlantirish va modernizatsiya qilish mamlakatimizni iqtisodiy yuksaltirish va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan har qanday makroiqtisodiy rivojlanish strategiyasining asosiy ustuvor yoʻnalishi hisoblanadi. Kalit soʻzlar: Qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi, xalqaro standartlar, oziq-ovqat mahsulotlari, zamonaviy texnologiya, prognozlash, rejalashtirish, moliyalashtirish, budjetlashtirish, rejalashtirish, sugʻurtalash, soliqqa tortish, kreditlash, boshqaruv, buxgalteriya hisobi, sifatli mahsulot yetishtirish, klaster, bozordagi narx-navoni muqobillashtirish, kooperatsiya, Jahon banki, meva va sabzavotlar. Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash davlat tomonidan tartibga solishning ajralmas qismi boʻlib, u ma’lum maqsadga erishish uchun qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga iqtisodiy ta’sir koʻrsatishning turli xil vositalari va shakllarini ifodalaydi va bu obyektivlik iqtisodiy mohiyatida yotadi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini ishlab chiqaruvchiga nisbatan qoida va boshqa barcha bozor ishtirokchilarining pozitsiyasi ishlab chiqarishidagi mavjud nomutanosibliklarni bartaraf etish davlat uchun muhim ustuvor vazifa boʻlib qolmoqda. Qishloq xoʻjaligini davlat tomonidan tartibga solish samarali qishloq xoʻjaligi jarayonini tashkil etish maqsadida amalga oshiriladi. Davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlashga qaratilgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar faoliyatini tartibga solish, qonun hujjatlariga rioya etish, davlat va jamoat manfaatlari davlat tomonidan tartibga solish prognozlash, rejalashtirish, moliyalashtirish, budjetlashtirish, rejalashtirish, sugʻurtalash, soliqqa tortish, kreditlash, boshqaruv, buxgalteriya hisobi, nazoratni oʻz ichiga oladi. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishini davlat tomonidan qoʻllab- 140 ` quvvatlashning asosiy maqsadi muvaffaqiyatli mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun qulay tashkiliy-iqtisodiy sharoitlar yaratish, shuningdek, ajratilgan byudjet, kredit va boshqa moliyaviy resurslardan oqilona foydalanishdan iborat. Davlat oziq-ovqat xavfsizligini ham ta’minlaydi. Aholini boqishning ikki yoʻli bor – mahalliy ishlab chiqarish va import oziq-ovqat. Birinchi yoʻl rivojlangan davlatlar, ikkinchi yoʻl rivojlanmagan mamlakatlarga choʻziladi. Oziq- ovqat mahsulotlari importidan butunlay voz kechib boʻlmaydi, ammo oziq-ovqat mahsulotlarining asosiy turlari bilan oʻzini-oʻzi ta’minlashga intilish agrar sektordagi davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishi boʻlishi kerak. Shuni ham hisobga olish kerakki, davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanishi optimallashtirish biznes modelidan innovatsion modelga oʻtishni ragʻbatlantirishi mumkin. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda qishloq xoʻjaligi kompleksini rivojlantirishga alohida eʻtibor qaratilmoqda. Davlat dasturi 2018-yilda ishlab chiqilib, tasdiqlangan boʻlib, agrosanoat majmuasini rivojlantirishning oʻziga xos strategiyasi va aniq belgilangan rejasidir. Dasturning asosiy maqsadi: barqaror ishlaydigan agrosanoat majmuasini yaratish, shuningdek, belgilangan muddatga bozorlar, oziq-ovqat mahsulotlari va xomashyoni tartibga solishning eng samarali va samarali mexanizmlarini ishlab chiqish imkonini beradi. Davlat dasturi samarali ishlashi va barcha sohalarni qamrab olishi uchun faoliyati, u agrosanoat majmuasining barcha sohalariga ta’sir koʻrsatadigan bir qator kichik dasturlarga boʻlingan. Shunday qilib, quyidagilar koʻzda tutilgan: oʻsimlikchilik tarmogʻini rivojlantirish, yetishtirilgan mahsulotlarni sifatli qayta ishlash va samarali sotishni tashkil etish; chorvachilik tarmogʻini qoʻllab-quvvatlash, ishlab chiqarilgan mahsulotlarni qayta ishlash va sotishni tashkil etish; goʻshtli chorvachilikni rivojlantirish; dehqon va fermer xoʻjaliklarining barcha kichik shakllarini davlat darajasida qoʻllab-quvvatlash va subsidiyalar; innovatsion texnologiyalar va ishlanmalarni joriy etish; barcha ishlab chiqarish jarayonlarini toʻliq modernizatsiya qilish; qishloq xoʻjaligi hududlarini barqaror rivojlantirish davlat tomonidan nazorat qilina