HERE ARE SOME IDEAS ABOUT THE QUICK TACTICAL AND QUICK-SEARCH DESCRIPTION OF BURGLARY FROM RESIDENTIAL AREAS

Аннотация

Мақолада турар жойлардан содир этиладиган ўғриликнинг тезкор тактик ва тезкор-қидирув тавсифининг мазмуни, фарқли жиҳатлари таҳлил қилиниб, ушбу икки тушунчаларга муаллифлик таърифи ишлаб чиқилган. Таянч сўзлар: тактика, тавсиф, ўғрилик, турар жой, жиноятни олдини олиш, жиноятни фош этиш. HERE ARE SOME IDEAS ABOUT THE QUICK TACTICAL AND QUICK-SEARCH DESCRIPTION OF BURGLARY FROM RESIDENTIAL AREAS Narzilloyev Farkhod Nasrilloyevich Head of the Department of the Department of the Department of combating organized crime of the Criminal Investigation Service of the Ministry of Internal Affairs, Lieutenant Colonel. Annotation. The article analyzes the content, different aspects of a quick tactical and quick-search description of burglary from residential premises and develops an author's definition of these two concepts. Keywords: tactics, description, theft, accommodation, crime prevention, crime exposure. Турар жойлардан содир этиладиган ўғирликнинг тезкор-қидирув тавсифи ҳақида фикр юритишда аввало, тезкор-қидирув ҳуқуқи фанининг назарияси ва амалиётида қўлланиладиган “тезкор”, “қидирув”, “тактика” каби сўзларни луғавий маъносини, “тезкор-тактик тавсиф” ва “тезкор-қидирув тавсиф” каби тушунчаларнинг мазмун- моҳиятини билиш муҳим деб ҳисоблаймиз. Ўзбек тилининг изоҳли луғатида тезкор [форсча тез, жадал ишловчи] Тез ишлайдиган, ишни тез, чаққон бажарадиган; тезлик билан ҳаракат қилувчи, тезлик билан натижага эришишни таъминловчи1; қидирув қидирмоқ фл. ҳар. н. Йўқолган нарсани қидириш. Топиш учун урунмоқ, топишга ҳаракат қилмоқ, ахтармоқ, изламоқ2; тактика[юнонча қўшин тузиш, сафлаш маҳорати] Ҳарбий санъатнинг жангга тайёргарлик кўриш ва жанг олиб бориш назарияси амалиётини ўз ичига олган таркибий қисми; кўзланган мақсадга эришмоқ учун олиб бориладиган курашнинг муайян шароитига мос йўл ва воситалари шакл ва усуллари3; каби маъноларни англатади. 1 Ўзбек тилининг изоҳли луғати: 80.000 дан ортиқ сўз ва сўз бирикмаси. Ж. III. Т – Тартибли / Таҳрир ҳайъати: Т.Мирзаев (раҳбар) ва бошқ. Ўз. Рес. ФА Тил ва адабиёт ин-ти. –Т.: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2006. – Б.52. 2 Ўзбек тилининг изоҳли луғати: 80.000 дан ортиқ сўз ва сўз бирикмаси. Ж. V. К – Тартибли / Таҳрир ҳайъати: Т.Мирзаев (раҳбар) ва бошқ. Ўз. Рес. ФА Тил ва адабиёт ин-ти. –Т.: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2006. – Б.273-274. 3 Ўзбек тилининг изоҳли луғати: 80.000 дан ортиқ сўз ва сўз бирикмаси. Ж. III. Т – Тартибли / Таҳрир ҳайъати: Т.Мирзаев (раҳбар) ва бошқ. Ўз. Рес. ФА Тил ва адабиёт ин-ти. –Т.: «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» Давлат илмий нашриёти, 2006. – Б.646. 57 Маълумки, “тактика” атамаси XVIII асрда фанга киритилган бўлиб, асосан ҳарбий фанларда қўлланилган, “ҳарбий санъатнинг ажралмас қисми – жангга тайёрлаш ва ўтказиш амалиёти ва назарияси” ёки “жанговар тайёргарлик ва ҳарбий амалиётларни ташкил этиш ва ўтказишнинг умумий режаси, шунингдек, мақсадга эришиш учун воситалар ва усуллар йиғиндиси” деган маънони англатиб, “қидирув” сўзи эса давлат органини ашёлар, предметлар, ҳайвонлар, мурдалар ва шахсни, бедарак йўқолганларни, тергов ва суддан яширинган шахсларни қидириб топишга қаратилган махсус фаолияти маъноси қўлланилади4. Тезкор-қидирув ҳуқуқи фани назариясида ҳар бир жиноятнинг “тезкор-тактик тавсиф” ёки “тезкор-қидирув тавсиф” каби тушунчалари ҳақида баҳс-мунозаралар мавжуд. Жиноятнинг тезкор-тактик тавсифи тушунчаси ҳақида Ю.М.Худяков, В.В.Гордиенко, В.В.Лукашов, В.Г.Самойлов, В.А.Лукашов, С.А.Смирнов, Ю.С.Пулатовлар илмий изланишлари доирасида турли фикрлар билдиришган. Жумладан, Ю.М.Худяков томонидан берилган таърифга кўра: “жиноятнинг тезкор-тактик тавсифи бу турли жиноятни содир этганнинг шахсига, жиноятни содир этиш элементлари йиғиндисига оид, шунингдек тартибга солинган ва ўзаро бир-бири билан боғланган хоссалардир, уларни ўрганиш ва шу асосда билимга эга бўлиш натижасида ИИОларининг тезкор- бўлинмалари олдида турган жиноятларнинг олдини олиш ва фош этишдаги вазифаларнинг тезкор-қидирув фаолиятининг махсус восита ва усуллардан фойдаланиш орқали муваффақиятли равишда ўз ечимини топишга ёрдам беради”5; В.В.Гордиенко фикрича “жиноятнинг тезкор-тактик тавсифи бу жиноий-ҳуқуқий, криминологик, криминалистик, психологик, виктимологик хусусиятларга эга бўлиб жиноятларни олдини олиш ва фош этиш мақсадида тезкор-қидирув фаолиятини таъминлашда тезкор-қидирув тадбирини (ташкилий ва тактик) амалга ошириш ва самарали режалаштиришда муҳим ўрин эгаллайди” деб таъкидлайди6. В.В.Лукашов, В.Г.Самойлов, В.А.Лукашов, С.А.Смирновлар фикрлари жуда яқин бўлиб ушбу тушунчани қуйидагича изоҳлайди: “жиноятни тезкор-тактик тавсифи бу бир қатор тартибга солинган ва ўзаро бир-бири билан боғланган, ҳар хил манбадан олинган ахборотга оид криминалистик, руҳий, иқтисодий ва ўзга табиатга эга аломатлардир” 7 дея таъриф беришади. 4 https://ozhegov.textologia.ru.(мурожаат вақти: 25.01.2025). 5 Худяков Ю.М. Организация и тактика раскрытия краж, грабежей и разбойных нападений, совершаемых с целью хищения денежных