ICHKI SEKRETSIYA BEZLARI. QALQONSIMON BEZ. QALQONSIMON BEZ FAOLIYATINING BUZILISHI VA ZAMONAVIY TIBBIYOTDA DIAGNOSTIKA VA DAVOLASH USULLARI

Аннотация

This article describes endocrine glands and their importance in the functioning of the body, in particular, diseases caused by the thyroid gland and its structure and dysfunction, as well as their diagnosis, prevention and treatment methods. Detailed information about the main diseases of the thyroid gland, their etiology, pathogenesis, clinical symptoms, modern diagnostic methods and treatment approaches is given. Key words: Internal secretion, anabolic and catabolic hormones, distal effect, peripheral glands, tropic hormones, hyperfunction, hypofunction, myxedema, mucous tumors, thyroiditis, thyroid gland cancer, hypothyroidism, hyperthyroidism, hypothyroidism. 3 42 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ЭНДОКРИННЫЕ ЖЕЛЕЗЫ. ЩИТОВИДНАЯ ЖЕЛЕЗА. НАРУШЕНИЯ ФУНКЦИИ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ И МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ В СОВРЕМЕННОЙ МЕДИЦИНЕ Аннотация. В данной статье описаны железы внутренней секреции и их значение в функционировании организма, в частности заболевания, вызванные щитовидной железой, ее строение и дисфункция, а также методы их диагностики, профилактики и лечения. Дана подробная информация об основных заболеваниях щитовидной железы, их этиологии, патогенезе, клинической симптоматике, современных методах диагностики и подходах к лечению. Ключевые слова: внутренняя секреция, анаболические и катаболические гормоны, дистальный эффект, периферические железы, тропные гормоны, гиперфункция, гипофункция, микседема, опухоли слизистых, тиреоидит, рак щитовидной железы, гипотиреоз, гипертиреоз, гипотиреоз. ENDOKRIN TIZIMI VA ULARNING FAOLIYATI.QALQONSIMON BEZ Organizm hayot faoliyatining gumoral yo'l bilan idora etilishida eng muhim rolni gormonlar o'ynaydi. Bu moddalar endokrin bezlar deb ataladigan ichki sekretsiya bezlarida ishlanib chiqadi. Gormonlar ichki sekretsiya bezlarining hujayralarida hosil bo'lib, to‘g‘ridan- to'g‘ri bezni ta’minlab turadigan tomirlardagi qonga o'tadi, butun organizmga tarqaladi va turli- tuman organlarning faoliyatini kuchaytiradi yoki susaytiradi. Ba’zi gormonlar organizmning rivojlanishi va o'sishiga, sistemalarining shakllanishiga ta'sir ko'rsatadi. Gormonlarning to'qima va organlarga ko'rsatadigan ta’sir mexanizmi yetarlicha o'rganilgan emas. Gormonlar asosan hujayralarda, ularning sitoplazmatik tuzilishlarida ro'y berib turadigan jarayonlarga ta’sir qiladi. Gormonlarning bir xili hujayra membranasining o'tkazuvchanligini o'zgartirsa, boshqalari, aftidan, hujayraning genetik apparatiga ta’sir ko'rsatib, fermentlar hosil bo'lishini idora etib boradi va shu bilan muayyan biokimyoviy jarayonlami tezlashtiradi yoki susaytirib qo'yadi.Qanday yo'nalishda ta’sir ko'rsatishiga qarab turli bezlarning gormonlarini ikki guruhga bo'lish mumkin: anabolik va katabolik gormonlar.Birinchi guruh gormonlari (gipofizning somatotrop gormoni, qisman insulin) anabolizmni, ya’ni moddalarning sintezi va depolanishini stimullaydi; ikkinchi guruh gormonlari (tiroksin, adrenalin, qisman jinsiy gormonlar) katabolizmni kuchaytiradi, ya’ni organizmda moddalar almashinuvi, energiya hosil qilish va sarflashni kuchaytiradi. Gormonlarning moddalar almashinuviga turli yo'nalishda ta’sir ko'rsatishi ulaming oqsillar, yog'lar va uglevodlar sintezi 3 43 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ hamda parchalanishini ta ’minlovchi fermentativ faollikka tanlab-tanlab ta’sir qilishiga bog'liqdir. Gormonlar qon tarkibi (suv, qand, elektrolitlar miqdori) ni doim bir xilda saqlashda ishtirok etadi va shu bilan gomeostaz regulatorlari xossalarini namoyon qiladi. Gormonlar nihoyat darajada faol moddalardir, chunki juda kichkina konsentratsiyada moddalar almashinuvi hamda funksiyalarining sezilarli darajada o‘zgarishiga sabab bo'ladi. Chunonchi, adrenalin ajratib olingan yurakda 7 -1 x 10-9 g/ml konsentratsiyada ta’sir ko'rsataveradi. Ko'pgina gormonlar hozir toza holda olingan. Ular bir qadar murakkab tuzilishga ega bo'lgan organik birikmalardir. Molekulasi nisbatan kichikroq bo'lgan gormonlar, masalan, adrenalin bilan tiroksin, tirozin degan aminokislota unumlari bo'lib, turga xos xususiyatlari (spetsifikligi) yo'q va sintetik yo'l bilan olingan. Oqsil tabiatiga ega bo'lgan boshqa gormonlar (insulin, o'sish gormoni, adrenokortikotrop gormon) kimyoviy tuzilishi va fiziologik faolligi jihatidan har xil turdagi hayvonlarda o'z xususiyatlariga egadir. Gormonlar to'qimalarda qiyosan tez parchalanib ketadi. Shu munosabat bilan qonda gormonlarning yetarli miqdorda saqlanib turishi uchun tegishli bezdan ular beto'xtov chiqib turishi zarur bo'ladi. Ko'pchilik gormonlar ularni ishlab chiqaradigan bezlardan bir qadar olisdagi organlarga ta’sir ko'rsatadi (distansion ta’sir), bundan tashqari, to'qima gormonlari deb ataladigan gormonlar ham bor (gistamin, serotonin, kininlar, prostaglandinlar), bular to'qimalarning o'zida hosil bo'ladi va ulaming o'ziga t