БОШЛАНҒИЧ ТАЙЁРЛОВ БОСҚИЧИДА ЁШ ФУТБОЛЧИЛАРНИ КУЧ ҚОБИЛИЯТИ,ТЕХНИК ТАЙЁРГАРЛИГИ ВА УНИ ТАРБИЯЛАШ УСЛУБИЯТИ

Аннотация

This article discusses the strength, technical training and methods of training young football players in our country, especially at the initial training stage. Keywords. Physical education, sports and tourism, Resolution on measures to further improve the system of personnel training and scientific research in the field of physical education and sports. 3 08 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Куч қобилиятлари, уларнинг намоён бўлиши организмнинг таъсирланиши натижасида рўй беради, у руҳий, мушак, мотор, ривожланувчи таркибий қисмидир. У намоён қилинаётган тезлик, ташқи қаршилик ва ишнинг давомийлигига боғлик ҳолда сифат тавсифига эга бўлиши мумкин.Мушак кучи инсоннинг жисмоний имкониятларини тавсифловчи кўрсаткич сифатида бу мушаклар кучланши оқибатида ташқи қаршиликни енгиш ёки унга қаршилик қўрсатиш қобилиятидир.Куч қобилиятлари спорт йўналишида фаол ривожланаётган холларда, машғулот самараси максимум сарфланаёттан куч ва унинг намоён бўлиш вақтига боғлиқлигини эътиборга олиш лозим. Куч қобилиятларини ривожлантиришда машғулот зўриқишини қўллаш технологияси қуйидаги турли имкониятларнинг намоён бўлишига асосланиши мумкин: бир марталик, такрорий, даврий ёки нодаврий ишда; кичик ёки катта ташқи қаршиликка қарши; машғулот машқларининг жадал ёки суст тезлиги; мушакларнинг турли бошланғич бўшашган ёки таранглашган холатларда. Мушак кучини белгиловчи муҳим жихатлардан бири бу мушакларнинг ишлаш тартибидир. Харакат амалларини бажариш жараёнида мушаклар кучни намоён қилиши мумкин: - қз узунлигини камайтирганда (енгиб ўтувчи, яъни миометрик тартиб, масалан штангани ётган холда қўтариш); - унинг чўзилишида (ён берувчи, яъни плиометрик тартиб, масалан елкада ёки кўкракда штанга билан ўтириб- туриш); - узунлигини ўзгартирмасдан (ушлаб турувчи, яъни изометрик тартиб, масалан, 4-6 секунд давомида эгилган холда чузилган қўлларда гантелларни ушлаб туриш); - узунликнинг ўзгариши ва мушакларнинг таранглашуви (аралаш, яъни ауксотоник тартиб, масалан, халкаларга таянган холда кўтарилиш, таянган холда қўлларни чўзиш (“қўлларни чалиштириш») ва (“қўлларни чалиштириш»ни ушлаб туриш). Биринчи иккита тартиб мушакларнинг динамик, учинчиси – статик, тўртинчиси – статодинамик ишига тааллуқлидир. Мушак ишларининг бу тартиблари «динамик куч» ва «статик куч» атамалари билан белгиланади. Кучнинг энг юқори катталиги, айрим холларда изометрик кўрсаткичлардан икки баравар юқори бўлади.Мушаклар ишлатилишининг хар қайси тартибида куч секин ва тез намоён бўлиши мумкин. Бу уларнинг ишлаш тавсифидир. Кўнувчи тартибда хар хил 3 09 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ харакатларда намоён бўладиган куч харакат тезлигига боғлик ва тезлик катта бўлган сари куч хам катта булади.Суст харакатларда, яъни харакат тезлиги нолга яқин келса, изометрик шароитларда куч катталиги куч кўрсаткичларидан фарқ килмайди. Баъзи вақтларда ишлашнинг изометрик тартиби - ён берувчи харакатларда мушаклар узунлигини зўрлаб узайтириш холлари кузатилади. Бу масалан, амортизацион босқичларда юқори баландликдан ерга сакраганда хамда тушаётган жисмнинг кинестик сакрашларида намоён бўлади.Ён берувчи тартиб доирасида мушаклар узунлигини зўрлаб узайтириш ҳолларида ишлашнинг изометрик тартибида намоён бўладиган кучдан анча қаттароқ (1,5-2) куч намоён бўлиши мумкин.Енгувчи тартибда мушак кучларини намоён қилиш имкониятлари изометрик ва кўнувчи тартиблардан қўра қамроқдир. Шуни ёдда сақлаш лозимки, мушаклар қискаришининг тезлиги қанча катта бўлса, қамроқ намоён бўладиган ва аксинча яъни намоён бўлаётган куч хамда мушакларнинг кучи ўртасида тескари пропорционал боғлиқлиқ бўлади.Кучни ривожлантириш технологиясида изометрик шароитларда намоён бўладиган максимал куч хамда оғирликлар билан ўтказиладиган машқлардаги куч ва тезлик ўртасидаги муносабатларнинг ўзига хос хусусиятларини инобатга олиш лозим. Қуйидаги қоида мавжуд – юкланма берилмаган мушак максимал тезлик билан қисқаради. Агар оғирлик ёки қаршилик кучи аста-секин катталашса, катталашувига мос холда (оғирлик массаси ёки қаршилик катталиги бўлишидан қатъи назар) мушаклар кучи ўсади, лекин маълум бир вактгача. Бу холат оғирлик ёки қаршилик катталашганда ишлаб турган мушакларнинг кучини кўпайтирмай қолганда келади.Мисол тариқасида резина копток ва 0.5-1 килограммли темир шарни келтиришимиз мумкин. Резина коптокни отишдаги куч темир шарни отишдаги кучдан камроқ бўлади. Копток оғирлигини аста-секин оғирлаштириб боришда жисмга таъсир қиладиган куч копток оғирлигига боғлик бўлмай қолади ва буғимлардаги изометрик куч ривожланиши даражаси билан белгиланадиган пайт келади.Мушаклар ишлашининг изотопик тартиби доимий кучланиш ёки ташқи юклама таъсирида мушакнинг қисқариши билан тавсифланади. Бу тартибда, юклама қанча кам бўлса, мушак қисқарипшнинг тезлиги қўпрок бўлади ёки акси бўлиши мумкин. Бу тартиб ташқи қаршиликни енгиш бўйича машқлар учун хосдир (г