JISMONIY TARBIYA VA SPORTNING IJTIMOIY-IQTISODIY JIHATI

Аннотация

Maqolada bozor iqtisodiyoti rivojlanishi sharoitida jismoniy tarbiya va sportning ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligi masalalari ko‘rib chiqiladi. Jismoniy tarbiya va sport sohasidagi faoliyatning huquqiy, tashkiliy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslarini takomillashtirishga qaratilgan davlat siyosatini faollashtirish orqali uni yanada rivojlantirish uchun sharoitlar aniqlandi. Kalit so‘zlar: jismoniy tarbiya va sport, sog‘liq, inson salohiyati, moliyalashtirish, iqtisodiy jihat, ijtimoiy jihat. SOCIO-ECONOMIC ASPECT OF PHYSICAL EDUCATION AND SPORTS Abstract. The article considers the issues of socio-economic effectiveness of physical education and sports in the context of the development of a market economy. The conditions for its further development are identified by activating state policy aimed at improving the legal, organizational, economic and social foundations of activities in the field of physical education and sports. Keywords: physical education and sports, health, human potential, financing, economic aspect, social aspect. СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ФИЗИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ И СПОРТА Аннотация. В статье рассматриваются вопросы социально-экономической эффективности физической культуры и спорта в условиях развития рыночной экономики. Определены условия для ее дальнейшего развития путем активизации государственной политики, направленной на совершенствование правовых, организационных, экономических и социальных основ деятельности в сфере физической культуры и спорта. Ключевые слова: физическая культура и спорт, здоровье, человеческий потенциал, финансирование, экономический аспект, социальный аспект. 2 97 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Globallashuv O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy tizimini shakllantirish va rivojlantirishga, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga, aholi farovonligi va milliy o‘zlikni anglashning o‘sishi uchun shart-sharoitlar yaratishga ta'sir etuvchi eng muhim omil bo‘ldi. Maqolaning dolzarbligi bozor iqtisodiyotiga o‘tish bilan sportning jismoniy madaniyati samaradorligining ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlarining ijtimoiy takror ishlab chiqarish omillariga ta'sirining mavjudligi va o‘zaro bog‘liqligini aniqlash zarurligidan kelib chiqadi.Boshqaruvning bozor modeliga o‘tish jarayonida jismoniy tarbiya va sport sohasini ommaviy rivojlantirish maqsadida kompleks dasturlarni ishlab chiqishda davlat va ijtimoiy siyosatni qayta ko‘rib chiqishning ob'ektiv zarurati paydo bo‘ldi.Sifatli o‘zgarishlar jismoniy tarbiya va sport sohasiga ta'sir ko‘rsatdi, chunki aholi salomatligi inqirozi (ayniqsa, Kovid-19 pandemiyasi davrida)davlatning sog‘liqni saqlash, hayot sifatini yaxshilash va uning davomiyligini oshirish sohasidagi siyosatiga e'tibor qaratish va qayta qurishga majbur qiladi. Jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirishning yangi darajasiga o‘tish davlat va jamiyat tomonidan ushbu faoliyat turini tegishli moddiy-moddiy qo‘llab-quvvatlash talabi bilan bog‘liq: sog‘lomlashtirish, ta'lim, ijtimoiy, tibbiy, dam olish, ishlab chiqarish, sport, axborot- ko‘ngilochar va boshqalar, infratuzilmani byudjet tomonidan moliyalashtirish.Ijtimoiy institutlar tizimi sifatida davlat Konstitutsiya – jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish uchun shart- sharoitlarni qo‘llab-quvvatlash va yaratishga qaratilgan huquqiy qonunlar to‘plami va institutlar namunalari asosida mavjud va ishlaydi. 2015-yil 24-iyuldagi "jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida" gi O‘zbekiston Respublikasi qonuniga qabul qilingan tuzatishlar O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasiga asoslanadi va qonun inson salomatligini mustahkamlash, jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishga ko‘maklashuvchi faoliyatni rag‘batlantiradi. O‘zbekiston Respublikasi qonunlari jismoniy tarbiya va sport sohasidagi faoliyatning huquqiy, tashkiliy, iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy asoslarini belgilaydi. Yangi iqtisodiy modelni yaratish maqsadida davlat mamlakatni kapitallashtirdi, demokratiya tamoyillari asosida ijtimoiy- iqtisodiy va boshqa ijtimoiy munosabatlar tizimini qayta qurdi, bu iqtisodiyotni sifat jihatidan o‘zgartirish va qayta formatlash, uni bozorga aylantirish imkonini berdi. Davlat boshqaruv va iqtisodiy faoliyatida bozor munosabatlarining shakllanishi sharoitida rejalashtirish, boshqarish usullarida ham moddiy, ham noishlab chiqarish sohasida qayta qurish va sifat o‘zgarishlari mavjud.Jismoniy tarbiya va sport samaradorligi ko‘rsatkichlarida ijtimoiy va iqtisodiy ikki jihatni ajratib ko‘rsatish ijtimoiy takror ishlab chiqarishning iqtisodiy va ijtimoiy 2 98 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ omillari o‘rtasida organik bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi.Jismoniy tarbiya va sportning ijtimoiy ahamiyati, birinchi navbatda, jamiyatning jismoniy resurslarini ko‘paytirish, inson qobiliyatlarini rivojlantirish funktsiyasini amalga oshirish, ijtimoiy-