PIRLS XALQARO BAHOLASH DASTURI ASOSIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINI O‘QISH VA MATNNI TUSHUNISH KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK, PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

In the article, the participation of students with high intellectual potential in the PIRLS international evaluation program, its importance, advantages, 15 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 opportunities, and the fact that it is an important process for the development of our country are discussed. Requirements for teachers and students to participate in international studies, methods, examples of tasks and opinions are presented. In addition, it was discussed what innovative methods should be used when working with the student, how to approach individually, how to conduct the work process based on a strict plan, and the responsibility of parents in raising a child. Key words: International assessment program, research, PIRLS, primary education, spirituality, pedagogue, Hozirgi davrda sodir bo‘layotgan ilmiy, innovatsion siyosiy va dunyoviy jarayonlarda ta’lim va tarbiya tizimi ham jadal rivojlanib bormoqda. Ta’lim jarayonidagi islohotlar o‘sib kelayotgan yosh avlodni jismoniy va ma’naviy sog‘lom o‘sishi uchun zamin yaratish bilan bir qatorda ularning eng zamonaviy intellektual bilimlarga ega bo‘lgan, XXI asr talablariga to‘liq javob bera oladigan barkamol avlodni voyaga yetishi uchun zarur barcha imkoniyatlar, sharoitlar yaratib berilmoqda. Shu boisdan xalqaro talablar asosida oʻquv dasturlarini takomillashtirish va darsliklarning yangi avlodini yaratish, ta’lim mazmunini tubdanisloh qilish maqsadida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning Oliy Majlisga murojaatnomasida davlat va jamiyat ahamiyatiga molik dolzarb masalalar qatorida ta’lim sifatini oshirishga, “2021– yildagi xalqaro baholash jarayonlariga munosib tayyorgarlik ko‘rish” masalasiga alohida e’tibor qaratildi. Xalq ta’limi tizimida oʻquvchilarning bilimini baholash hamda ta’lim sifatini oshirish uchun xalqaro baholash dasturlari (PISA, PIRLS, TIMSS, EGMA va EGRA)da Oʻzbekistonning doimiy ishtirokini ta’minlash rejalashtirilgan. Bu imkoniyatlar nafaqat sog‘lom, yetuk va aqliy salohiyati yuqori bo‘lgan kelajak avlodni tarbiyalabgina qolmay, balki Yurtimiz ravnaqiga, siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy o‘sishiga zamin yaratiladi. Ta’lim sohasidagi rejalashtirilgan tadqiqotni samarali amalga oshirishda eng katta mas’uliyat boshlang‘ich sinf o‘qituvchi zimmasidadir. Hech kimga sir emaski, boshlang’ich sinf matematika darslarida geometrik bilimlarga yuzaki qaraladi. Shu sababdan o’quvchi 4 – sinfga kelib, darslikda berilgan geometrik mazmundagi topshiriqlar ular uchun murakkab holatda bo’ladi. DTSda har bir sinflar kesimida o’quvchilarning egallashi lozim bo’lgan talablar belgilab berilgan bo’lsada, amaliyotda bu ko’rsatkich qoniqarli darajada emas. 16 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Respublikamizda amalga oshirilayotgan bu kabi islohotlarning natijasi ulkan iqtisodiy o’sish ko’rsatkichlariga erishishga olib keladi va bu holat malakali kadrlar va yetuk mutaxassilarga bo’lgan ehtiyojning yanada oshib borishiga turtki bo’layotganini guvohi bo’lyapmiz. Ta’kidlash lozimki, o’quvchilarning bilim va malakasini umumiy ravishda tahlil qilish mamlakatdagi ta’lim sifati darajasini belgilaydi. Shu maqsadda o’quv yili davomida har bir ta’lim muassasasida ichki va tashqi monitoring o’tkazib boriladi. Uning natijasiga ko’ra, eng namunali maktablar ketma-ketligi, o’qituvchilar salohiyati va o’quvchilarning o’zlashtirish darajasi aniqlanadi. Bu jarayon ta’lim taraqqiyotini belgilovchi muhim mezon bo’lgani uchun Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tashabbusi bilan umumiy o’rta ta’lim maktabi o’quvchilari bilimini baholash bo’yicha xalqaro dasturlarni amaliyotga joriy etish maqsadida ilk qadamlar tashlandi. Ya’ni, o’quvchilar bilimini xalqaro talablarga yetkazish, unga mosligini o’rganib borish maqsadida xalqaro baholash dasturlarini keng qo’llash rejalashtirilmoqda. Bunday talabning qondirilishi, o’z navbatida, o’quvchilar o’rtasida kitobxonlik va darslarga qiziqish xususiyatini oshirish va o’qituvchilarning har tomonlama ta’lim tarbiyaga e’tiborini kuchaytirishning zamonaviy ijtimoiy innovatsiyalar orqali amalga oshirish ehtiyojini vujudga keltirmoqda. Xususan, dunyoda ta’lim sifati, saviyasi va darajasini aniqlab beruvchi PISA (O’quvchilarni ta’limdagi yutuqlarini baholash xalqaro dasturi), TIMSS (Maktabda matematika va aniq fanlar sifatini tadqiq qiluvchi xalqaro monitoring), PIRLS (matnni o’qish va tushunish sifatini aniqlash xalqaro tadqiqoti), ISSS (fuqarolik ta’limi sifatini aniqlash xalqaro tadqiqoti), TALIS (o’qituvchilar korpusi sifatini xalqaro taqqoslash tadqiqoti), ICILS (kompyuter va information savodxonlikni aniqlash xalqaro tadqiqoti) mavjud bo’lib, ular rivojlangan davlatlardagi ta’lim sifatini yanada oshirishdagi mezon sifatida qo’llanilib kelinmoqda. PIRLS (Progress in International Reading and Literac