TANNARX VA KALKULATSIYA

Аннотация

Ushbu maqolamda mahsulatlarni baholash va ularni bozor iqtisodiyatida talab darajasini yetkazish. Uning raqobatbardosh jahon talab darajasidagi mahsulotlar sifati, va eksport import darajasidada ham yetkazish. Kalit so’zlar: Tannarx, kalkulatsiya, kapital,xarajatlar, mahsulat sifati, kafolat, rejali iqtisodiyot. Tannarx, mahsulot tannarxi — korxonaning maqsulot ishlab chiqarish. va uni sotish hamda ishlar bajarish yoki xizmatlar koʻrsatish uchun qilgan jami joriy xarajatlarining pul shaklidagi ifodasi. Tovar ishlab chiqarish.da T.ning muxim elementlari — chetdan olinadigan xom ashyo, asosiy materiallar, elektr energiya resurelari chiqimlari; asosiy va kushimcha ish xaki; ijtimoiy sugʻurta ajratmalari; amortizatsiya ajratmalari va boshqa sarfxarajatlar. Tannarxiga yuqorida sanab oʻtilgan bevosita ishlab chiqarish. jarayonlari bilan bogʻliq xarajatlardan tashqari noishlab chiqarish chiqimlari: idishlarga, mahsulotlarni oʻrashjoylash va joʻnatishga qilingan xarajatlar; mahsulotni sotish bilan bogʻliq chiqimlar va tajribakonstruktorlik ishlari, reklama va boshqa ishlar uchun sarflanadigan xarajatlar ham kiradi. Narxlar uzgarmagan hollarda mahsulot Tannarxini kamaytirishga erishish korxona uchun kushimcha fonda manbaiga aylanadi. Qoʻshimcha foyda esa maxsulotni sotishdan olingan tushumdan korxonaning mahsulotni ishlab chiqarish. va sotish uchun sarflagan xarajatlari summasi ayirmasiga tengdir. Tannarx kalkulyatsiyasi» fanining predmeti- deganda, tannarxni kalkulyatsiya qilish jarayoninini iqtisodiy qonunlar asosida bog‘lab o‘rganish tushuniladi. Tannarxni kalkulyatsiya qilish jarayoniga quyidagilar kiradi: -ishlab chiqarilayotgan mahsulot tarkibidagi xom-ashyo, materiallarni ishlab chiqarishga kiritish usullari; -mahsulot ishlab chiqarish jarayonida qatnashayotgan ishchilarga hisoblanadigan ish haqining turlari; 316 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 -asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarga amortizatsiya hisoblash usullari hamda ularni ishlab chiqarishda qatnashishi va boshqalar1. «Tannarx kalkulyatsiyasi» fani qishloq xo‘jaligi va sanoat xo‘jaliklarining ishlab chiqarish mahsulotlarini rejali, haqiqiy tannarxini aniqlash yo‘llarini o‘rganadi. Ayniqsa, qishloq xo‘jaligi mahsulotlaridan paxta, sabzavot, poliz, makkajo‘xori, g‘alla, yem-xashak ekinlari, go‘sht, sut mahsulotlari, ot-ulov, transport xizmatlari, umumiy ovqatlanish xo‘jaliklari taomlari tannarxini kalkulyatsiyasi koeffitsenti va me’yorlar asosida hisoblash yo‘llari batafsil ko‘rsatiladi. Tannarx o‘rganishdan maqsadi-xo‘jalik zaxiralarini topish va ulardan to‘lato‘kis foydalanish tadbirlarini ishlab chiqish, mahsulot tannarxini kamaytirish, samaradorlikni oshirish, sotishdan ko‘proq foyda olishni ko‘zlab tajriba ortirish va ilmiy izlanishlarni amalga oshirishdan iboratdir. Hozirgi zamon texnologiyalarining tezkor rivojlanishi bilan birga, hisoblash jarayonlari va ularning samarali tashkil etilishi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu jarayonlarning boshqarilishi va optimallashtirilishi uchun matematik metodlar va algoritmlar ishlab chiqilgan. Tannarx va kalkulyatsiya tushunchalari ham shu sohalarning asosiy elementlari hisoblanadi. Tannarx, ko'pincha hisoblash jarayonlari bilan bog'liq matematik va algoritmik usullarni o'z ichiga oladi. Kalkulyatsiya esa, bu usullarni qo'llash va hisoblash tizimlarini ishlab chiqish jarayonini tashkil qiladi. Tannarxning rivojlanishi va uning bugungi kundagi ilmiy va amaliy ahamiyati haqida so'z yuritiladi. Yangi hisoblash texnologiyalari va metodologiyalarining ishlab chiqilishi tanarxni yanada takomillashtirgan va uning qo'llanilishini kengaytirgan. Tannarx orqali turli sohalarda — matematika, fizika, informatika va iqtisodiyotda muammolarni yechishning samarali usullari yaratilgan. Shu bilan birga, bu tushunchalar ilm-fan va texnologiyalarni rivojlantirishda muhim omil bo'lib xizmat qiladi. Kalkulyatsiya tushunchasi va uning turli shakllari, hisoblash tizimlari va metodologiyalarining ahamiyati ta'riflanadi. Kalkulyatsiya matematika va informatika sohalarida bilimlarni chuqurlashtirish, algoritmik yechimlar ishlab chiqish va zamonaviy texnologiyalarni yaratishda katta o'rin tutadi. Kalkulyatsiya yordamida ko'plab ilmiy tadqiqotlar amalga oshiriladi va amaliyotda keng qo'llaniladi. Bu jarayonlar, shuningdek, sun'iy intellekt, ma'lumotlar bazasi va boshqa sohalarda ham muhim rol o'ynaydi. Tannarx tushunchasi matematik va algoritmik metodlar yordamida hisoblash jarayonlarini samarali tashkil etish imkonini beradi. Amaliy qismning birinchi qismida, tanarxning turli hisoblash masalalariga qo'llanilishi ko'rib chiqiladi. Misol sifatida, matematik modellarni hisoblash, optimallashtirish masalalari, yoki murakkab algoritmlar yordamida yechimlar ishlab chiqish jarayonlari keltiriladi. Tannarxni 317 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Jour