OLIY TA‘LIM TIZIMIDA INNOVATSION TA’LIM TEXNOLOGIYALARI: AFZALLIKLAR, YUTUQLAR VA MUAMMOLAR

Аннотация

Today, when digital technologies, information exchange and global Internet networks are rapidly entering our lives, it is advisable to bring the education system into line with world standards for the intellectual abilities and potential of students. In this sense, this article is focused on solving issues of innovative educational technologies, their advantages, achievements and problems in the system of higher education. A special place in the article is given to innovative educational technologies. Key words: Innovations, educational technologies, new ideas, modern education, information, pedagogical skills, knowledge, skills, competence. Ta’limning bugungi vazifasi talabalarni kun sayin oshib borayotgan axborot ta’lim muhiti sharoitida mustaqil ravishla faoliyat ko‘rsata olishga axborot oqimidan oqilona va samarali foylalanishga o‘rgatishdan iboratdir. Buning uchun ularga uzluksiz ravishda mustaqil ishlash imkoiniyati va sharoitini yaratib berish zarur. Shuga ko’ra, dunyo ta’lim standartlariga tobora moslashish, talaba – yoshlarining bilim olishlariga bo‘lgan extiyojlarini inobatga olgan holda ta’lim sifatini yangi darajaga ko‘tarish muhim masalalardan biridir. Buning uchun bizga avvalo faollik, tashabbuslar, yangi g‘oyalar, ilg‘or fikrlar hamda ta’limning ilmiy asoslangan uslublari va uni amalga oshirish mexanizmlarini o‘zlashtirish masalalarini hal etishimiz kerak. 265 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi Ta’lim tizimida yoki oʻquv faoliyatida innovatsiyalarni qoʻllashda sarflangan mablagʻ va kuchdan imkon qadar eng yuqori natijani olish maqsadi koʻzlanadi. Innovatsiyalarning har qanday yangilikdan farqi shundaki, u boshqarish va nazorat qilishga imkon beradigan oʻzgaruvchan mexanizmga ega boʻlishi zarur. Barcha sohalarda boʻlgani kabi ta’limda ham “novatsiya”, “innovatsiya” hamda ularning mohiyatini ifodalovchi faoliyat toʻgʻrisida soʻz yuritiladi [1]. Har bir jamnyatning kelajagi uning ajralmas qismi va hayotiy zarurati bo‘lgan ta’lim tizimining qay darajada rivojlanganligi bilan belgilanadi. Zаmonаviy tа’limning еng muhim еlеmеntlаri qаdimdаn shаkllаnib kеlgаn. Tа’lim mаqsаdi, mаzmuni, shаkl, uslub vа vositаlаri tа’lim jаrаyonlаri mаzmunini tаhlil qilish uchun qo‘llаnilаdigаn аn’аnаviy kаtеgoriyаlаr bo‘lib hisoblаnаdi. Aynаn shu kаtеgoriyаlаr mа’lum prеdmеnt, mutаxаssislik yoki ixtisoslikk bo‘yichа o‘quv-tаrbiyаviy jаrаyonni tаshkil qiluvchi pеdаgog fаoliyаtining prеdmеti sifаtidа yuzаgа chiqаdi Bugungi kungi ta’lim tarbiya jarayonida keng qo‘llanilayotgan va talab qilinayotgan metodlardan biri bu – innovatsion-pedagogik va axborot ta’lim texnologiyalariga bo‘lgan ehtiyojdir. Chunki, zamonaviy o‘qitishning yangi ta’lim texnologiyalari asosida o‘qitish bir vaqtning o‘zida joriy etilishi zarur bo‘lgan dolzarb ta’lim texnologiyalaridan biri hisoblansa, ikkinchi tomondan ko‘pchilikning ko‘nikishi qiyin bo‘lgan sun'iy muammo sifatida gavdalanmoqda. Masalaning dolzarbligi shundaki, bugun O‘zbekistondagi ta’lim sifati xorijiy davlatlar ta’lim standartlaridan katta farq qilishi mumkin emas, chunki Davlatimiz islohotlariningn muhim tarmoqlaridan biri ham ta’lim sifatiga qaratilgan. Qolaversa maqsadimiz, ta’lim sifati va ko‘rsatkichlari bo‘yicha dunyodagi top 1000, top 100 talik universitetlar qatoridan joy olish hisoblanadi. Shuning uchun Oliy ta’lim muassasalarining professor-o‘qituvchilari ta’lim jarayonida zamon talabiga mos ravishda zamonaviy ta’lim texnologiyalaridan samarali foydalanishlari shart hisoblanadi. Innovatsiya atamasi lotin tilidagi “innovatio” so‘zidan olingan bo‘lib, kiritilgan o‘zgarishlar, yangiliklar degan ma’noni beradi. Innovatsiya tushunchasi fanga XIX asr boshlarida avstriya va amerika iqtisodchi olimi Y.Shumpeter tadqiqotlari natijasida kirib keldi [2]. Bugungi kunda bu atama jamiyatning barcha sohalarida xususan, ilmiy doiralarda, tadbirkorlikda, biznes yuritishda keng qo‘llanilib kelinmoqda. Bir so‘z bilan aytganda innovatsiya ilmiy-texnika yutuqlari va ilg‘or tajribalarga asoslangan texnika, texnologiya, boshqarish va mehnatni tashkil etish, sohalarga oid yangiliklar kabi tushunchalarni o‘z ichiga oladi, shuningdek, ularni turli sohalar va faoliyat doiralarida qo‘llaydi. Keng ma’noda “innovatsiya” pedagogik tizimga yangilik kiritish yo‘li bilan ta’lim-tarbiya jarayonini maqbullashtirish, sifat va samaradorlikni oshirishni ko‘zda tutadi [3]. Pedagogikaga oid adabiyot va ilmiy tadqiqotlarda innovatsiya jarayoni quyidagicha beriladi [4]: 1. Yangi g‘oya tuzilish shakli yoki yangilik kontseptsiyasini paydo qilish. 2. Ixtiro qilish, ya’ni yangilik yaratish bosqichi; 3. Yaratilgan yangilikni amalda qo‘llash bosqichi; 4. Yangilikni yoyish, uni keng tadbiq etish; 5. Muayyan sohada yangilikni hukmronlik qilish bosqichi; Innovatsion ta’lim - bu ta’lim oluvchida yangi goya, me’yor, qoidalarni yaratish, qabul qilishga oid ko‘nikma va malakalarni shakllantirish imkoniyatini yaratadigan ta’limdan iborat. 266 RAQAMLI DU