MILLIY IQTISODIYOTDA ENERGETIKA INFRATUZILMASINI MODERNIZASIYALASH

Аннотация

Modernization of the energy infrastructure of the economy of Uzbekistan is the main factor of sustainable development. Energy infrastructure plays a crucial role in the functioning of the modern economy. The stable operation of industrial enterprises, the quality of life of the population, and the sustainable development of the state as a whole depend on its reliability and efficiency. In the context of global threats such as climate change and the depletion of natural resources, the modernization of energy infrastructure is becoming not only expedient, but also a necessary condition for ensuring the energy security and competitiveness of the national economy. Keywords: energy, modernization, driver, green energy, energy in industry, innovation, intellectual networks. Energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish energiya ishlab chiqarish, uzatish va taqsimlash tizimlarini yangilash va takomillashtirishga qaratilgan keng ko‘lamli tadbirlarni o‘z ichiga oladi. Bunga yangi elektr stansiyalarini qurish, mavjudlarini modernizatsiya qilish, elektr 236 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi uzatish liniyalarini yangilash, energiya iste’molini boshqarishning intellektual tizimlarini joriy etish va boshqa ko‘plab ishlar kiradi. Soʻnggi yillarda mamlakatimizni rivojlantirishning “drayveri” boʻlgan energetika sohasiga strategik yoʻnalish sifatida katta eʼtibor qaratilmoqda. Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohada elektr energiyasi samaradorligini oshirish, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni rivojlantirish boʻyicha izchil islohotlar amalga oshirilmoqda. Joriy yilning 31 yanvar kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi Oʻzbekiston Ekologik partiyasi fraksiyasi tashabbusi bilan energiya sohasini rivojlantirish va muqobil energiya resurslarini joriy etish masalalariga bagʻishlangan seminar oʻtkazildi. Seminar mobaynida ekologiya, atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim oʻzgarishi vazirligi mutasaddilari “yashil” energetikani rivojlantirish borasida soʻz yuritib, hozirgi vaqtda bu yoʻnalishda deputatlar, olimlar, mutaxassislar va ekspertlar bilan bir qator loyihalar ustida ish olib borilayotganini maʼlum qildi. Jumladan, 2024-yilda 752 MVtlik shamol elektr, 2 763 MVtlik quyosh elektr stansiyalari va 1 782 MVtlik energiya saqlash tizimlarining qurilayotgani, buning natijasida 4,8 mln tonna zararli gazlar atmosferaga chiqishining oldi olinayotgani eʼtirof etildi. Sanoatda energiya samaradorlik orqali qoʻshimcha 27 foiz yalpi ichki mahsulot yaratish imkoniyati bor. Hozir kimyo va metallurgiya boʻyicha ayrim mahalliy korxonalarda energiya sarfi dunyodagi oʻrtacha koʻrsatkichga nisbatan 2 karra, sement ishlab chiqarishda esa 1,2 barobar yuqori. Shu bois, har bir tarmoq kesimida energiyani 10-15 foiz iqtisod qilish, 2030-yilda elektr energiyasi yoʻqotishlarini hozirgi 14 foizdan 8-9 foizgacha tushirish vazifa qilib olinmoqda. Xorijiy investorlar bilan yana 26 milliard dollarlik 24 gigavattli loyihalar boʻyicha ishlar boshlangan. Ularga koʻp miqdorda uskuna va qurilish materiallari ishlatiladi. Bu yurtimiz korxonalari uchun katta imkoniyat ekani, loyihalarda mahalliylashtirish va kooperatsiyani rivojlantirish zarurligi taʼkidlandi. Isteʼmolchilarga barqaror va uzluksiz elektr yetkazib berish, sohada kadrlar tayyorlashni rivojlantirish boʻyicha vazifalar belgilandi. Energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilishning milliy iqtisodiyot uchun ahamiyatini baholash qiyin. U quyidagilarga ko‘maklashadi: Energiya ta’minotining ishonchliligi va xavfsizligini oshirish: uskunalarni yangilash va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish avariyalar va uzilishlar xavfini kamaytirish, iste’molchilarni barqaror energiya bilan ta’minlash imkonini beradi. Energiya yo‘qotishlarini kamaytirish: tarmoqlar va uskunalarni modernizatsiya qilish energiyani uzatish va taqsimlashdagi yo‘qotishlarni kamaytiradi, bu esa resurslarni tejash va xarajatlarni pasaytirishga olib keladi. Energiya samaradorligini oshirish: energiya tejovchi texnologiyalar va aqlli boshqaruv tizimlarini joriy etish iqtisodiyotning turli sohalarida energiya sarfini kamaytirish imkonini beradi. Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish: energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish quyosh, shamol va gidroenergetika kabi qayta tiklanuvchi energiya manbalarini yagona energiya tizimiga qo‘shish uchun sharoit yaratadi. Yangi ish o‘rinlarini yaratish: energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish loyihalarini amalga oshirish malakali mutaxassislarni jalb etishni talab qiladi, bu esa yangi ish o‘rinlari yaratilishiga yordam beradi. 237 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi Ekologik vaziyatni yaxshilash: energetika infratuzilmasini modernizatsiya qilish atmosferaga zararli moddalar chiqarilishini kamaytiradi, bu esa ekologik vaziyat va aholi salomatligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Energetika infratuzilm