KORXONALARDA IQTISODIY FAOLLIGINI OSHIRISH VA TARTIBLASHDA FOYDA SOLIG‘INING TA’SIRI

Аннотация

Ushbu tadqiqot korxonalarning iqtisodiy faolligini oshirish va tartiblashda foyda solig‘ining ta’sirini tahlil qiladi. Tadqiqotda foyda solig‘ining biznes investitsiyalari, innovatsiyalar va umumiy iqtisodiy o‘sishga qanday ta’sir ko‘rsatishi o‘rganiladi. Shuningdek, soliq yukini optimallashtirish strategiyalari, iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishda soliq imtiyozlarining roli hamda korporativ soliqqa tortish bo‘yicha xalqaro tajribalar tahlil qilinadi. Tadqiqot shuningdek, soliq to‘lashdan bo‘yin tovlash, yashirin iqtisodiyot xavflari va shaffof soliq siyosatini yo‘lga qo‘yish zarurati kabi muammolarni ham muhokama qiladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, barqaror davlat daromadlarini ta’minlagan holda, korxonalarni rivojlantirish uchun muvozanatli soliq tizimini shakllantirish muhim ahamiyat kasb etadi. Kalit so‘zlar: Foyda solig‘i, iqtisodiy faollik, soliq imtiyozlari, investitsiya muhiti, soliq yukini optimallashtirish, korporativ soliqqa tortish, fiskal siyosat, iqtisodiy o‘sish, soliq shaffofligi, biznes rivojlanishi. Annotation. This study analyzes the impact of corporate profit tax on enhancing and regulating economic activity. The research explores how profit tax affects business investments, innovation, and overall economic growth. It also examines tax burden optimization strategies, the role of tax incentives in fostering economic development, and international best practices in corporate taxation. Additionally, the study discusses challenges such as tax evasion, hidden economy risks, and the necessity of transparent tax policies. The findings highlight the importance of a balanced tax system in stimulating corporate growth while ensuring sustainable government revenue. Keywords: Corporate profit tax, economic activity, tax incentives, investment climate, tax burden optimization, corporate taxation, fiscal policy, economic growth, tax transparency, business development. Kirish. Korxonalarning iqtisodiy faolligi ularning investitsiyalar kiritish, yangi ish o‘rinlari yaratish, ishlab chiqarish hajmini oshirish va innovatsiyalarni joriy etish salohiyatiga bog‘liq. Shu nuqtayi nazardan, soliqlar, ayniqsa foyda solig‘i, korxonalarning moliyaviy barqarorligi va iqtisodiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Foyda solig‘i davlat byudjetining muhim daromad manbalaridan biri bo‘lib, u soliq yukining og‘irligi va imtiyozlar orqali korxonalarning iqtisodiy faolligini rag‘batlantirishi yoki aksincha, uni susaytirishi mumkin. Shu boisdan, korxonalarning barqaror o‘sishini ta’minlash va ularning faoliyatini tartiblashda foyda solig‘ining ta’sirini oshirish masalalari dolzarb ahamiyat kasb etadi. Foyda solig‘ining iqtisodiy faollikka ta’siri 1. Foyda solig‘ining mohiyati va funksiyalari Foyda solig‘i – korxonaning sof foydasidan davlatga to‘lanadigan soliq turi bo‘lib, u quyidagi asosiy funksiyalarni bajaradi: 216 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi  Byudjet daromadlarini shakllantirish – davlatning fiskal siyosatini amalga oshirish uchun moliyaviy manba.  Tartibga soluvchi rol – korxonalarni iqtisodiy jihatdan samarali faoliyat yuritishga rag‘batlantirish.  Ta’sir ko‘rsatish vositasi – investitsiyalarni jalb qilish, innovatsiyalarni rivojlantirish va iqtisodiy faollikni oshirish uchun muhim vosita hisoblanadi 2. Foyda solig‘ining korxonalarga ta’siri Foyda solig‘ining stavkalari, soliq imtiyozlari va soliq yuki korxonalarning iqtisodiy faolligiga quyidagi yo‘llar bilan ta’sir ko‘rsatadi:  Soliq yukining og‘irligi – yuqori foyda solig‘i stavkalari korxonalarni daromadlarni yashirishga yoki investitsiya kiritishdan voz kechishga majbur qilishi mumkin.  Investitsiyalar va innovatsiyalarni rag‘batlantirish – foyda solig‘i imtiyozlari innovatsion loyihalarni qo‘llab-quvvatlash va investitsiyalar hajmini oshirish imkonini beradi.  Tashqi investitsiyalarni jalb qilish – foyda solig‘ining maqbul stavkalari xorijiy investorlarni jalb qilishda muhim rol o‘ynaydi.  Ish o‘rinlari yaratish va bandlik darajasiga ta’sir – soliq yukining kamaytirilishi korxonalarning ish o‘rinlarini oshirishiga xizmat qiladi. Foyda solig‘ining tartiblash mexanizmlari 1. Soliq yukini optimallashtirish Soliq yukining optimal darajasi korxonalarning iqtisodiy faolligini oshirish va ularning rentabelligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega.  Differensial soliq stavkalari – kichik va o‘rta biznes uchun pastroq soliq stavkalarini qo‘llash.  Investitsiya kiritgan korxonalar uchun soliq imtiyozlari – yangi texnologiyalar va infratuzilmaga mablag‘ yo‘naltirgan korxonalarga soliq yengilliklari berish.  Soliq ta’tillari va chegirmalar – ma’lum vaqt davomida yangi tashkil etilgan korxonalarga soliq imtiyozlari berish. 2. Foyda solig‘ini kamaytirish orqali iqtisodiy faollikni oshirish Bir qator mamlakatlarda foyda solig‘ini pasaytirish natijasida iqtisodiy faollik oshgani kuzatilgan. Misol uchun:  Singapur va Irlandiya – qulay soliq tizimi natijasida xalqaro