PUL AYLANMASI VA UNING TARKIBI

Аннотация

This article is devoted to the topic "Money circulation and its composition", which analyzes the role of money in the economy, its circulation processes and composition. The 139 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi article considers issues such as the main mechanisms of money circulation, its impact on economic activity, the money supply and its types (cash, money in circulation and banking). It also analyzes the speed of money circulation and its role in economic growth, its impact on inflation and deflation processes, and changes in monetary policy related to these processes. The article also discusses the composition of money and its importance in balancing the economy, the economic consequences of money creation and changes in it, and the development of monetary systems worldwide.The article provides economic theories, practical advice and analysis of the global financial system, and also highlights the influence of money circulation on interstate relations and the international economy. Keywords: Commodity economy, money circulation, money circulation, money supply, price, cash, non-cash, social product, income, bank, currency, monetary aggregate. “UZONIA” (Uzbek Overnight Index Average) indeksini hisoblash va e'lon qilish metodologiyasi, O‘zbekiston Respublikasining banklararo pul bozori faoliyatini yaxshilash va tahlil qilish maqsadida ishlab chiqilgan. Ushbu metodologiya, tijorat banklari o‘rtasida amalga oshiriladigan o‘rta muddatli va o‘vernayt depozit operatsiyalari bo‘yicha foiz stavkalarini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. “UZONIA” indeksining asosiy maqsadi, tijorat banklari o‘rtasida amalga oshirilgan o‘vernayt depozit operatsiyalarining o‘rta foiz stavkalarini hisoblash orqali, kredit, likvidlik va boshqa xatarlarni minimal darajaga tushirishdir. Bunda, har bir operatsiya bo‘yicha foiz stavkasi va umumiy operatsiyalar hajmi hisobga olinadi, va indeksning o‘zgarmas xususiyatlari bilan umumiy natijalar chiqadi. Metodologiyaning muhim jihatlaridan biri, indeksning o‘rta hisoblangan qiymatlarini e'lon qilish tartibi va bu qiymatlarning bank ish kunlari bo‘yicha muntazam yangilanishidir. Shuningdek, metodologiya o‘zgarishlar va qo‘shimchalar kiritish uchun tayyor bo‘lishi zarur, chunki bozordagi o‘zgarishlarni to‘g‘ri aks ettirish uchun metodologiyani doimiy ravishda yangilash muhimdir. Shu bilan birga, “UZONIA”ni hisoblash va e'lon qilishda ehtiyotkorlik, aniq metodologiyalar va ishonchli manbalarni ta'minlash talab etiladi. Barcha o‘zgartirishlar, tijorat banklari ishtirokida muhokama qilinib, Markaziy bankning tegishli qarorlari asosida amalga oshiriladi. Bu, moliyaviy tizimning barqarorligini ta'minlashga va bozor ishtirokchilariga aniq va o‘z vaqtida axborot taqdim etishga imkon beradi. Shu tarzda, “UZONIA” indeksi nafaqat tijorat banklari faoliyatini muvofiqlashtiruvchi, balki umumiy iqtisodiyot va moliya tizimi uchun ham muhim iqtisodiy ko‘rsatkich bo‘lib xizmat qiladi1. 2024 yilda O'zbekistonga xalqaro pul o'tkazmalari hajmi sezilarli darajada o'sdi, bunda asosiy omil sifatida O'zbekiston mehnat migratsiyasi sohasidagi rivojlanish va iqtisodiy faollikning oshishi ko'rsatilgan. O'zbekistonning eng yirik hamkor mamlakati bo'lgan Rossiyada mehnat migratsiyasiga aloqador ish haqlari 35 foizga oshgan, bu esa O'zbekistonga yuborilgan pul o'tkazmalarining ko'payishiga olib kelgan. Shu bilan birga, mehnat migratsiyasi oqimining rivojlanishiga yordam berish uchun O'zbekiston tomonidan amalga oshirilgan tashqi migratsiya 1 https://cbu.uz - O‘zbekiston Respublikasi markaziy banki. 140 RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK 2025 -Yil YONDASHUVLAR 13-Fevral Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi siyosati ham o'z samaradorligini ko'rsatdi, chunki rasmiy, xavfsiz va tashkilotlangan tarzda ishlashga yuborilgan fuqarolar soni keskin oshdi. Shu bilan birga, O'zbekistonning valyuta tizimini tartibga solish jarayoni davom etmoqda, bunda Markaziy Bankning roli muhimdir. Bank xalqaro valyuta operatsiyalarini tartibga solish, shu jumladan, xususiy sektor va davlat tashkilotlari o'rtasidagi valyuta operatsiyalarini nazorat qilishda qat'iy talablar qo'yish orqali iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qilmoqda. Ushbu chora-tadbirlar O'zbekistonning iqtisodiy tizimining mustahkamlanishiga va valyuta siyosatining yaxshilanishiga yordam beradi. 2024 yilning 9 oyida joriy operatsiyalar hisobi taqchilligi o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 17 foizga qisqarib, 3,4 milliard dollar yoki YaIMga nisbatan 4,3 foizni tashkil qildi. Bunga savdo balansi manfiy saldosi o‘sish sur'atining o‘tgan yildagi bilan solishtirganda pastroq shakllanishi bilan birga mamlakatga xalqaro pul o‘tkazmalari hajmining sezilarli darajada ko‘payishi ta'sir ko‘rsatdi. Jumladan, joriy yilning 9 oyi davomida xalqaro bozorlarda xomashyo narxlarining o‘zgarishi hamda norzidentlarga ko‘rsatilgan xizmatlar hajmining ko‘payishi natijasida, eksport hajmi o‘tgan yilning m