К содержанию
РецензированоRU2026

АГЕНТЛАРГА АСОСЛАНГАН МОДЕЛЛАШТИРИШ (ABM) АСОСИДА ФАВҚУЛОДДА ВАЗИЯТЛАР ЮЗАГА КЕЛГАНДА ИНСОНЛАРНИ ЭВАКУАЦИЯ ҚИЛИШНИ БАҲОЛАШ

ҚИЛИШНИ БАҲОЛАШ · Султаниязов Бердах Бахитбай ули · Ахмедов Аллаяр Бахтиярович

Современная наука и исследования · 2 · 2026

Аннотация

Agent-Based Modeling (ABM) is used to simulate the individual and group movements of people in public spaces. In this approach, each agent (person) makes their own movement decisions and the overall dynamics of movement emerge from their interactions. Agents decide how to navigate through various conditions and obstacles. For example, in emergency situations (such as floods, fires or earthquakes) the rapid movements of people during evacuation may result in encountering different obstacles. This model can be used to prevent such issues and to to evaluate the evacuation process. Keywords: model, dynamics, agent, innovation, public spaces, theory, evacuation, formula, algorithm. ОЦЕНКА ЭВАКУЦИИ ЛЮДЕЙ В ЧРЕЗВЫЧАЙНЫХ СИТУАЦИЯХ НА ОСНОВЕ АГЕНТНОГО МОДЕЛИРОВАНИЕ (ABM) Аннотация. Агентное моделирование (ABM) используется для моделирования индивидуальных и групповых движений людей в общественных местах. При таком подходе каждый агент (человек) принимает собственные решения о движении, а общая динамика 425 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 движения возникает в результате их взаимодействия. Агенты решают, как преодолевать различные условия и препятствия. Например, в чрезвычайных ситуациях (таких как наводнение, пожар или землетрясение) быстрое перемещение людей во время эвакуации может привести к столкновению с различными препятствиями. Эту модель можно использовать для предотвращения подобных проблем и для оценки процесса эвакуции. Ключевые слова: модель, динамика, инновация, общественные пространства, теория, эвакуация, алгоритм. Кириш. Фавқулодда вазиятларда, масалан, ёнғинлар, сув тошқинлари, зилзила каби ҳолатлар юзага келганда инсонларнинг хавфсизлигини таъминлаш ва тезкор эвакуция жараёнларини ташкил этиш долзарб масала ҳисобланади. Инсонлар ҳаракти, уларнинг индивидуал хулқ-атвори ва юзага келган фавқулодда вазиятларни ҳисобга олган ҳолда эвакуация жараёнини моделлаштириш муҳим аҳамиятга эга. Агентларга асосланган моделлаштириш (АВМ) – бу мураккаб тизимлар, айниқса фавқулодда вазиятларда эвакуация жараёнларини симуляция қилишда самарали усуллардан бири ҳисобланади. Агентларга асосланган моделлаштириш (АВМ) – бу ҳар бир агентни (шахс, объект ёки бошқа элементларни) мустақил субъект сифатида қабул қилиб, уларнинг қарорлар қабул қилиш жараёнларини ва ўзаро муносабатларини ҳисобга олган ҳолда умумий тизим динамикасини моделлаштириш усулидир. АВМ усули орқали ҳар бир агентнинг индивидуал хусусиятлари, ҳаракатланиш услублари, қарор қабул қилиш механизмлари ва ташқи муҳит билан ўзаро таъсири тўлиқ тасвирланади. Бу, ўз навбатида, фавқулодда вазиятлардаги эвакуция жараёнларини тадқиқ қилиш ва оптимал стратегияларни аниқлашда муҳим аҳамият касб этади. Агентларга асосланган моделлаштириш (АВМ) бўйича ҳисоб-китобларни батафсил кўриб чиқамиз. Бу модел агент (шахс)лар ўртасидаги ўзаро таъсирлар асосида эвакуация жараёнини симуяция қилишга ёрдам беради. 1. Асосий параметрлар АВМ моделини ҳисоблаш учун қуйидаги асосий параметрлар ҳисобга олинади:  N – агентлар сони (одамлар, машиналар ва ҳ.к.з сони).  S i (t) – агент **i**нинг t пайтдаги жойлашуви.  V i (t) – агент **i**нинг тезлиги.  D i – агент **i**нинг чиқиш йўлига бўлган масофаси.  P i,j – агент ўртасидаги ўзаро таъсир эҳтимоли. 2. Ҳаракат динамикасини моделлаштириш Агентлар ўз жойлашувини қуйидаги тенглама асосида янгилайди: 426 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 S (t+1) = S(t) + V(t) · ∆t i i i Бу ерда:  S i (t) – агентнинг ҳозирги жойлашуви,  V i (t) – агентнинг жорий тезлиги,  ∆t – вақт интервали. Агар агентлар одамлар бўлса, тезлик пиёдаларнинг ўртача тезлиги бўйича ҳисобланади: V = max(0, V – k·p) i max Бу ерда:  V max – эркин ҳаракат тезлиги (масалан, 1,5 м/с),  p – агент атрофидаги одамлар зичлиги,  k – зичлик таъсири коэффициенти. 3. Агентлар ўртасидаги ўзаро таъсир Агентлар бир-бирига яқин келганда ҳаракат йўналишини ўзгартиради. Бунга одатда кучи қуйидаги формула билан берилган тўқнашувдан қочиш модели ёрдам беради: 𝑑 F = Ae – 𝑖𝑗 ij 𝐵 Бу ерда:  A – агентлар ўртасидаги таъсир кучи,  В – таъсир радиуси,  𝑑 𝑖𝑗 – агентлар ўртасидаги масофа. Агар 𝑑 ≤ R (агентлар жуда яқин), улар бир-бирдан 𝑖𝑗 узоқлашишга ҳаракат қилади. 4. Эвакуция стратегияси Агентлар чиқиш йўлини топиш учун энг қисқа масофани ҳисоблайди. Бундай стратегиялар одатда Дейкстра ёки А* алгоритмидан фойдаланади. Дейкстра алгоритми асосий формуласи: D(v) = min(D(u)+w(u,v)) Бу ерда:  D(v) – агент v нуқтага етиши учун энг қисқа фасофа,  w(u,v) – йўлнинг агент учун қийматлантирилган узунлиги. Агентлар бу йўналиш бўйича ҳаракат қилади ва вақтинчалик тўсиқлар пайдо бўлса, йўналишни қайта ҳисоблайди. 5. Мисол – 10 киши билан симуляция 427 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2 Келинг, 10 та агент (одам) чиқиш йўлига ҳаракат қилаётганини ҳисоблаймиз. Агар уларнинг бошланғич тезлиги 1.2 м/с бўлса ва улар бир-бирига жуда яқин келганда 0.8 м/с гача секинлашса, чиқишгача бўлган ўртача вақт қуйидагича ҳисобланади: 𝐷 T= 𝑒𝑥𝑖𝑡 𝑉 Агар: 

Доказательный фрагмент

«Agent-Based Modeling (ABM) is used to simulate the individual and group movements of people in public spaces.»

Образец извлечения

Демо-превью

Agent-Based Modeling (ABM) is used to simulate the individual and group movements of people in public spaces. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
model, dynamics, agent, innovation, public spaces, theory, evacuation, formula, симуляция, динамика, жамоат жойлари, назария, модел, формула, алгоритм., эвакуция, агент, инновация
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники