Сел ва сув тошқинлари натижасида юзага келувчи эпидемиологик вазиятларда юқумли касалликларнинг аҳоли орасида тарқалишини олдини олиш

Аннотация

As a result of floods and floods, a deterioration in sanitation can occur, and as a result, the risk of an epidemiological emergency in the population can increase and develop. In such conditions, there are specific peculiarities of organizing the conduct of measures to protect the population and territories from epidemiological emergencies, in the article these peculiarities, the creation of a specific system when occurring in epidemic situations, the organization of sanitary and epidemiological service in areas in emergency situations associated with floods and floods, including measures to increase the efficiency, recommendations have been made to eliminate the failure of services according to their functional function in the event of an accident. Keywords: floods, floodplain, emergency, epidemic, source of infectious disease, deterioration of sanitary condition, patient man, virus, bacteria, carrier, sanitary and epidemiological activities, epidemiological supply, medical facilities, conservation, human death. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 18 ноябр кундаги “Аҳолини ва ҳудудларни хавфли гидрометеорологик ҳодисалар ҳамда геологик жараёнлар билан боғлиқ фавқулодда вазиятлардан муҳофаза қилиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ–426-сон қарори тасдиқланган. Қарор талаблари асосида “Тошқинга қарши ҳукумат комиссияси ҳамда ҳудудий комиссияларнинг фаолиятини ташкил этиш” бегилаб бериланган асосий вазифалар бири бўлиб, бу борада табиий офатларнинг олдини олиш, прогнозлаш, мониторинг қилиш, табиий офатлардан аҳолини ва ҳудудларни муҳофаза қилиш, етказилган зарарлар миқдорини камайтириш, хавфли ҳудудлардаги фуқароларнинг, иқтисодиёт ва ижтимоий соҳа обектларининг хавфсизлигини таъминлаш бўйича тизимли ишлар амалга оширилмоқда [1]. Техноген, табиий ва экологик тусдаги фавқулодда вазиятлар натижасида аҳоли ўртасида эпидемиологик вазият ривожланиши бунинг оқибатида санитария ҳолатнинг ёмонлашуви кузатилади [3]. Республикамизнинг иқлимий ва географик жойлашув хусусиятларига кўра, деярли барча тоғли ва тоғ олди ҳудудлари сел хавфи мавжуд ҳудудларга киритилган. Сел тошқинлари Республикамизнинг Тошкент, Сурхандарё, Жиззах, Фарғона ва Наманган вилоятларида бошқа ҳудудларга нисбатан кўп рўй беради. Республикамиздаги сел ва сув тошқинлари 69 «Наука и инновации в интересах национального и глобального развития» эҳтимоли мавжуд хавфли ҳудудлар “Ўзгидромет” маркази мутахассислари томонидан атрофлича ўрганилиб махсус хариталар ишлаб чиқилган. Ушбу харитадан Андижон, Жиззах, Қашқадарё, Сурхандарё, Навоий, Сирдарё, Наманган, Самарқанд, Фарғона ва Тошкент вилоятларида бундай хавфи юқори эканлигини кўришимиз мумкин [9]. Шунингдек, табиий ҳамда техноген ҳусусиятли фавқулодда вазиятлар натижасида сув омборларива бошқа сув иншоотларида юзага келган авариялар натижасида сув тошқинларининг содир бўлиши. Юқоридаги сел ва сув тошқинлари эҳтимоли мавжуд хавфли ҳудудлар аҳолисиниг зич жойлашуви сел ва сув тошқинлари билан боғлиқ фавқулодда вазиятлар юзага келганда, ичимлик ҳамда оқова сув тармоқлари тизими инфраструктурасини бузилиши, табиий муҳитнинг бузилиши, айрим ҳудудларда эпидемик ўчоқларнинг мавжудлиги юзага келган фавқулодда вазият ва унинг оқибатлари (сув ҳамда сел тошқинлари ва бошқа табиий офатлар) натижасида юқумли касалликлар қўзғатувчиларининг фаоллашуви эпидемиологик фавқулодда вазиятларни юзага келтириши, ичимлик сувининг камайиб кетишига ва ўзига хос санитария талофатларини юзага келтириши мумкин. Сувга ичак инфекциялари қўзғатувчилари, одатда, ҳожатхоналардаги, канализация тизимидаги гўнг ва ахлатлардан тушади. Бу жараён қисқа муддатли (бир маротабали) ёки сурункали (узоқ муддатли, доимий ) бўлиши мумкин. Шунинг учун ҳам сув орқали бўладиган эпидемик авж олишлар ўткир ёки сурункали бўлиши мумкин. Сурункали эпидемик авж олишларда бир неча ичак инфекциялари (кўп этиологияли) билан касалланишнинг навбатма-навбат кўтарилиши кузатилади. Бундай навбатма-навбат касалланишларнинг кузатилиши ҳар хил юқумли ичак-инфекцияларида яширин даврнинг турли хил бўлиши билан боғлиқ. Одатда, ўткир ичак инфекциялари, жумладан, ичбуруғ билан касалланиш кўтарилиши кузатилади, кейин эса ич терлама ва паратифлар, сўнгра эса вирусли гепатит А билан касалланиш кўпайиши кузатилади. Баъзида кичик, чегараланган (локал) сув манбаи (қудуқ) билан боғлиқ бўлган эпидемик авж олишларда бир турдаги, битта фаготипга мансуб бўлган қўзғатувчи аниқланиши мумкин, бундай ҳолат сув манбаининг битта бемор (бактерия ташувчи) ахлати билан зарарланганлигидан далолат беради. Сурункали сув эпидемиялари, одатда, катта ҳудудларни қамраб олиб, кўплаб кишиларнинг касалланишига сабаб бўлади, касалланиш кўп этиологияли (бир неча турдаги қўзғатувчилар) бўлади. 70 «Наука и инновации в интересах национального и глобального развития» ........... ЎИИ, жумладан, ичбуруғ билан касалланишнинг кўтарилиши _____ Ич терламанинг эпидемик авж олиши -------- Вирусли гепатит А касаллигининг эпидемик авж олиши 1-расм. Марказлашган сув таъминоти тизимидаги носозлик туфайли учраган су