МЕХАНИЗМ НАЛОГООБЛОЖЕНИЯ ПРЕДПРИЯТИЙ С УЧАСТИЕМ ИНОСТРАННЫХ ИНВЕСТИЦИЙ, ДЕЙСТВУЮЩИХ В ОСОБЫХ ЭКОНОМИЧЕСКИХ ЗОНАХ

Аннотация

The article describes the mechanism of taxation of enterprises with foreign investment operating in special economic zones. Also, the experience of a number of foreign countries in taxation of the activities of enterprises with foreign investment and joint ventures is analyzed. Keywords: enterprise, joint venture, investment, investment policy, tax. 256 256-261 www.e-itt.uz III SON. 2024 Кириш. Мамлакатимизда хорижии инвестициялар иштирокидаги корхоналар ва қу шма корхоналар фаолиятини солиқлар орқали қу ллаб қувватлаш мақсадида махсус иқтисодии зоналар ташкил қилинди ва қилинмоқда. Бу борада қонунлар, У збекистон Республикаси Президенти ва У збекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининн бирқанча фармон ҳамда қарорлари қабул қилинди. Бу жумласига, У збекистон Республикасининг 2020 и ил 17 февралдаги “ Махсус иқтисодии зоналар ту ғрисида”ги У РҚ-604-сон Қонуни, У збекистон Республикаси Президентининг 2024 и ил 10 июлдаги "Қу қон" эркин иқтисодии зонасининг ҳудудини кенгаи тириш чора-тадбирлари ту ғрисида"ги ПҚ-250-сон ва 2024 и ил 6 августдаги “Марказии осие " халқаро саноат кооперацияси маркази" эркин иқтисодии зонасини ташкил этиш ту ғрисида”ги ПҚ-283- сон қарорларини киритишимиз мумкин. Адабиётлар шарҳи. Юқорида келтирилган меъе рии ҳужжатлар ва иқтисодии адабие тларда “махсус иқтисодии зоналар”, “эркин иқтисодии зона” тушунчаларининг иқтисодии моҳияти очиб берилган бу либ, улар турлича талқин қилинган. У збекистон Республикасининг 2020 и ил 17 февралдаги “ Махсус иқтисодии зоналар ту ғрисида”ги У РҚ-604-сон Қонунида (2020) “Махсус иқтисодии зона — тегишли ҳудудни жадал ижтимоии -иқтисодии ривожлантириш учун чет эл инвестициялари ва маҳаллии инвестицияларни, юқори технологиялар ҳамда бошқарув тажрибасини жалб этиш мақсадида махсус ажратилган, белгиланган чегараларга ва махсус ҳуқуқии режимга эга бу лган ҳудуд” деб эътироф этилган. Ушбу қонунда “эркин иқтисодии зона” тушунчасига ҳам таъриф берилган: “Эркин иқтисодии зона — янги ишлаб чиқариш қувватларини барпо этиш, юқори технологик ишлаб чиқаришни ривожлантириш, замонавии рақобатбардош, импорт у рнини босувчи, экспортга и у налтирилган таи е р саноат маҳсулотини ишлаб чиқаришни у злаштиришга фаол жалб этиш, шунингдек ишлаб чиқариш, муҳандислик- коммуникация, и у л-транспорт, ижтимоии инфратузилмани ва логистика хизматларини ривожлантиришни таъминлаш мақсадларида ташкил этиладиган ҳудуд”. Курбанов ва Мисировлврнинг (2014) қаи д этишича: ЭИЗлар жаҳон иқтисодие ти учун янгилик эмас. Дастлабки ҳудудии ЭИЗ Италиянинг Ливорно шаҳрида 1547 и илда «Эркин савдо шаҳри» деб ташкил этилган. Бугунги кунда дуне да 3,5 мингдан зие д ЭИЗлар ташкил этилган бу либ, улар 140 га яқин мамлакатда жои лашган. Бутун дуне даги ЭИЗларда салкам 70 миллион киши меҳнат қилади. Уларнинг и иллик савдо аи ланмаси эса 500 млрд. доллардан зие ддир. Беркинов ва Арслоновларнинг (2023) фикрича, давлат томонидан МИЗлар фаолиятини ижтимоии -иқтисодии қу ллаб-қувватлаш чораларини амалга ошириш талаб этилади. Бунда дастлабки босқичларда ҳар бир МИЗларни ривожлантириш дастури инвесторларни жалб қилиш учун фискал рағбатлантиришнинг маълум бир шаклини таклиф қилиши мумкин. Мавжуд далиллар шуни ку рсатадики, фақат рағбатлантириш ту ғридан-ту ғри инвестицияларни жалб қилиш учун етарли бу лмаи ди. Шу нуқтаи назардан, рағбатлантириш шакллари маълум бир зонанинг у зига хос хусусиятларига қараб у згариши мумкин. Кузиева (2020) қулаи инвестиция муҳитни ва жозибали инвестиция муҳитни яратишда, адолатли рақобатни ривожлантиришда, кичик бизнес ва хусусии тадбиркорлик жадал ривожланишини рағбатлантиришда эркин иқтисодии зоналарнинг аҳамиятини алоҳида такидлаи ди. Мухамаджановни (2023) қаи д этишича, жаҳон тажрибаси шуни ку рсатадики, барқарор иқтисодии у сишга фақат мамлакатда инвестиция фаоллигини ошириш, миллии ва хорижии инвесторларни кенг жалб қилиш шароити-да эришиш мумкин. 257 www.e-itt.uz III SON. 2024 Қатор мамлакатлар тажрибаси (Хитои , Жанубии Корея, Ирландия, Венгрия, Таи вань ва ҳ.к.) шуни ку рсатмоқдаки, инвестициявии фаолликни рағбатлантирувчи жуда самарали восита махсус иқтисодии зоналарни яратишдир. Ван (2020) такидлашича, Хитои Халқ Республикаси иқтисодие тини юқори даражада ва барқарор ривожланишида мамлакат ҳудудларида эркин иқтисодии зоналарнинг фаол тарқалиши билан характерланади. Ҳозирги даврда ЭИЗ фақат иқтисодии муаммоларни ечимини топишдан ташқари, иқтисодии у сишни раҳбатлантириш ва Хитои иқтисодие ти таркибини оптималлаштириш омили бу либ ҳисобланади. Алексеевни (2020) е зишича, эркин иқтисодии зона махсус деганда махсус ажратилган ҳудуд бу либ, унда валюта, божхона ва солиқ каби соҳаларда имтие зли режим амал қилади.. Амалга оширишда қу шма тадбиркорлик фаолияти и у лга қу и илади ва хорижии капитал инвестиция сифатида киритилиши тушунилади. Тадқиқот методологияси. Тадқиқотимиз Махсус иқтисодии зоналарда фаолият ку рсатае тган хорижии инвестициялар иштирокидаги корхоналарни солиққа тортишнинг механизми илмии жиҳатдан у рганилган.Тадқиқот жарае нида назарии материалларни умумлаштири