МЕЖДУНАРОДНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ ТОРГОВЛЯ

Аннотация

International e-commerce is an important and dynamically developing sector of the global economy, which has significantly expanded its scope in recent years due to digitalization and globalization. With the rapid growth of online commerce, the improvement of international logistics and payment systems, this sector provides unique opportunities for businesses of all sizes. Particularly relevant are the topics of access to international markets, optimization of buying and selling processes, as well as issues of transaction security and data protection. The importance of this topic is justified by current requests for improving regulatory norms and standards aimed at creating a safe and efficient environment for e-commerce. Keywords: international e-commerce, globalization, online commerce, digitalization, international markets, logistics, payment systems. Кириш. Халқаро электрон тижорат бугунги кунда жаҳон иқтисодие тининг муҳим элементи бу либ, унинг аҳамияти тобора ортиб бормоқда. Савдони рақамлаштириш ва глобаллаштириш шароитида у нафақат анъанавии савдо усулларига муқобил бу либгина қолмаи , балки и ирик компаниялар учун ҳам, кичик ва у рта корхоналар учун ҳам бизнес имкониятлари ку ламини сезиларли даражада кенгаи тириш имконини беради. Унинг муҳимлиги қу и идагилар омиллар билан белгиланади, жумладан: Иқтисодиётнинг глобаллашуви. Интернет ва рақамли технологияларнинг ривожланиши билан мамлакатлар у ртасидаги чегаралар и у қ бу либ бормоқда, шу сабабли мижозларнинг сони кескин ошишига олиб келади. Электрон тижорат компанияларга жисмонии мавжуд бу лмасда, улар сотувчиларга халқаро бозорларга чиқиш имконини беради, товарларни ташиш ва сақлаш харажатларини камаи тиради. Онлайн харидларни кўпайиши. Су нгги и илларда Интернет-технологияларнинг ривожланиши, логистиканинг яхшиланиши ва харид қилиш қулаи лиги билан боғлиқ бу лган онлаи н савдо ҳажмининг кескин у сиши кузатилмоқда. Аи ниқса, сезиларли у згаришлар CОВИД-19 пандемияси даврида, ку плаб корхоналар онлаи н режимга у тишга мажбур бу лган ва истеъмолчилар товар ва хизматларни сотиб олишнинг янги усулларини фаол равишда у ргана бошлаган паи тдан ривожлана бормоқда. Халқаро логистика ва тўлов тизимларини ривожлантириш. Халқаро логистика ва глобал ту лов тизимларининг такомиллашуви халқаро харидларни ку проқ мижозлар учун очиқ қилди. Бундаи у згаришлар халқаро савдони қулаи , хавфсиз ва истеъмолчиларга чет эл бозорларида тез ва самарали харид қилиш имконини яратиб берди. Шундаи қилиб, халқаро электрон тижорат глобал иқтисодие тнинг асосии и у налиши бу либ, янги бизнес имкониятларини таклиф қилади, савдо бозорини кенгаи тиради ва глобаллашув жарае нини тезлаштиради. Шу билан бирга, у халқаро стандартларга риоя қилиш ва хавфсизликни таъминлаш зарурати каби қатор муаммоларни келтириб чиқаради. Бу халқаро электрон тижоратнинг долзарб тенденциялари ва муаммоларини чуқурроқ у рганиш ва таҳлил қилиш муҳимлигини таъкидлаи ди. 239 www.e-itt.uz III SON. 2024 Адабиётлар шарҳи. Ҳозирги кунда электрон тижорат савдо соҳаси ва ҳар бир давлат миллии иқтисодие тининг энг жадал ривожланае тган сегментларидан бири бу либ, замонавии ҳае тдаги рақамли у згаришларнинг таъсирини ифодалаи ди. Бир қатор тадқиқотчилар ҳатто буни “рақамли иқтисодие тнинг ривожланиш ку рсаткичи” деб ҳам аташади. Электрон тижорат концепцияси 1960 и илларга бориб тақалади, лекин биринчи марта 1983 и илда Калифорниянинг Вулкан шаҳрида тижорат коммунал хизматлари қу митаси и иғилишида шакллантирилган. Калифорния штати ассамблеяси аввалроқ қу мита таҳлилчилари Роберт Жеи кобсон ва Жон Статтон томонидан ишлаб чиқилган «электрон тижорат» атамасини расман киритди. 1984 и илдаги «Электрон тижорат ту ғрисида»ги қонун чиқарилди, унга «телекоммуникация тармоғи орқали товарлар ва хизматларни харид қилиш» учун му лжалланган «электрон савдо тизимлари» киради (Белов, 2021). Жаҳон бозорида электрон тижорат ривожланишининг бир неча асосии босқичлари мавжуд (1-жадвал). Уларнинг барчаси электрон тижоратдан фои даланиш бу и ича янги технологиялар ва стандартларни жории этиш билан боғлиқ. 1-жадвал Электрон тижорат ривожланишининг босқичлари (Головончик, 2020) Давр Ривожланиш босқичи 1950 –1960 Биринчи уриниш транспорт чипталарини сотиш учун электрон йиллар тизимлардан фойдаланиш Компаниялар ўртасида электрон маълумот алмашиш учун Америка ягона 1968 йил моделини яратиш – EDI 1969 –1996 Компаниялар ўртасида электрон маълумот алмашиш учун Европа ягона йиллар моделини яратиш – GTDI OBI стандарти бўйича янги, янада очиқ ва кенгроқ электрон савдо 1997 йил тизимини яратиш 2003 йил Стандарт протокол ёрдамида ягона AS-2 стандартини яратиш Ихтисослашган электрон тижорат платформалари ва тармоқ 2018 йил маркетплейсларининг пайдо бўлиши Иқтисодиётнинг барча тармоқларини рақамли трансформациялаш ва 2021 йил ягона рақамли маконга интеграциялашуви Электрон тижоратнинг амалга оширишили даврида адабие тларда электрон тижоратнинг ку плаб таърифлари паи до бу лди ва улар ту лдирилиб, бои итилиб борилмоқда. Масалан халқаро электрон тижоратн