ЖЕЛЕЗНОДОРОЖНАЯ, АВТОБУСНАЯ И ПАССАЖИРСКАЯ АВТОБУСНАЯ ИНФРАСТРУКТУРА: ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ ТУРИЗМА В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article analyzes the possibilities of tourism development in Uzbekistan through investment and modernization of railway, bus and passenger infrastructure. The article analyzes reforms in the conditions of Uzbekistan based on the transport policy of European countries. Liberalization and privatization of transport infrastructure are aimed at increasing the flow of tourists and improving economic efficiency. This study shows the dynamics of investment, passenger flow and market share in the railway and bus transport sector. Recommendations are developed to improve the quality of transport services through economic efficiency, public-private partnership and innovation. Keywords: rail transport, bus transport, transport infrastructure, tourism development, investment, public-private partnership, liberalization, competitiveness. Кириш. У збекистондаги темир и у л ва автобус транспортининг ривожланишига келсак, "У збекистон Темир И у ллари" АЖ томонидан 2023 и илда тақдим этилган ҳисоботлар (2023), мамлакатда юқори тезликдаги поездлар қатнови орқали туристик оқимнинг ошиши ҳақидаги маълумотларни у з ичига олади. Шунингдек, У збекистон Республикаси Транспорт Вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган ички туризмни ривожлантириш дастури (2023) ички сае ҳатларни рағбатлантиришга қаратилган. Темир и у л, автобус ва и у ловчи автобуслар тармоқлари ҳаво транспорти тармоғига у хшаб, юқори сармоя ва доимии харажатлар талаб қилади. Улар қувватни сақлаб қолиш, мавсумии талабларга жавоб бериш ва фои дали и у налишларни қу ллаб-қувватлаш учун е рдамчи и у налишларга муҳтож. Бу транспорт турларини давлат қу ллаб-қувватлаи ди ва тартибга солади. Шунингдек, улар иқтисодии масштаб самарасидан фои даланиб, нархларни мослаштириш орқали даромадни оширишга ҳаракат қилишади. Адабиётлар шарҳи. Темир и у л, автобус ва и у ловчи ташувчи автобуслар тармоқларини ривожлантириш ва либераллаштириш жарае нлари бу и ича илмии адабие тлар кенг ку ламли таҳлилларга эга. White ва Farrington (1998) тадқиқотларида автобус хизматларининг дерегуляция жарае ни натижасида Буюк Британияда хизмат ку рсатиш сифатининг яхшиланиши ва харажатлар самарадорлигининг ошиши таъкидланади. Буюк Британиядаги автобус саноатининг ислоҳотлари ва дерегуляция жарае нлари ҳақида Mackie ва Preston (1996) у з мақолаларида ту лиқ таҳлил берилган. Улар рақобат муҳити ва тендер жарае нлари орқали хизмат сифатини яхшилаш и у лларини ку риб чиқадилар. Темир и у л тармоқларининг либераллаштирилиши ва хусусии лаштирилиши бу и ича Vickers ва Yarrow (1988) асарида Европа мамлакатларидаги тажрибалар таҳлил қилинган. Муаллифлар давлат ва хусусии сектор у ртасидаги муносабатлар ва уларнинг бозорга таъсирига алоҳида эътибор қаратадилар. Буюк Британиядаги автобус саноатида тендер ва франшиза жарае нларининг таъсири ҳақида Dodgson ва Topham (1998) томонидан амалга оширилган тадқиқотда рақобат муҳити таҳлил қилинган. Темир и у л транспортида рақобатни кучаи тириш ва тендер асосида хизмат ку рсатиш жарае нлари бу и ича Mathisen ва Solvoll (2007) томонидан амалга оширилган тадқиқотлар, Норвегиянинг транспорт бозорида рақобатни кучаи тиришга е рдам берганини ку рсатади. 292 www.e-itt.uz III SON. 2024 Европа Комиссиясининг 1996 и илдаги темир и у л тизимини ривожлантириш режаси Европа Иттифоқи мамлакатларида транспорт тармоғини модернизация қилиш ва либераллаштиришга и у налтирилган қадамлардан бири бу лди (Европа Комиссияси, 1996). Транспорт ва туризм у ртасидаги боғлиқликни у рганиш бу и ича Халқаро транспорт форуми (2020) томонидан тақдим этилган таҳлиллар транспорт инфратузилмасининг туризмга таъсирини чуқур таҳлил қилади. Тадқиқот методологияси. Ушбу тадқиқотда қу лланилган методология қуи идагиларни у з ичига олади: Мақсадли таҳлил: Темир и у л ва автобус инфратузилмасига сармоя киритишнинг туристик оқимга таъсири бу и ича маълумотлар ту планган ва таҳлил қилинган. Бунда 2018-2023 и иллар давомидаги инвестиция ва и у ловчи оқими бу и ича маълумотлар асосида динамика таҳлили у тказилган. Солиштирма таҳлил: Европа Иттифоқи мамлакатлари, хусусан, Буюк Британия ва Швеция тажрибалари У збекистоннинг транспорт инфратузилмасини модернизация қилиш жарае ни билан солиштирилган. Европа давлатларидаги дерегуляция ва либераллаштириш тажрибаси асосида У збекистондаги ислоҳотлар натижалари баҳоланган. Статистик таҳлил: Темир и у л ва автобус хизматларининг бозор улуши, даромад у сиши ва инвестицияларнинг иқтисодии самарадорлиги бу и ича диаграмма ва графиклар орқали таҳлил қилинган. Бунинг учун ку п и иллик маълумотлар жамланиб, динамик у згаришлар аниқланган. Иқтисодий таҳлил: Давлат-хусусии шериклик асосида транспорт инфратузилмасини ривожлантиришнинг иқтисодии самарадорлигини баҳолаш учун бозор улуши ва даромад у сиш суръатлари таҳлил қилинган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Су нгги и иллардаги транспорт технологияларидаги ютуқлар сабабли, темир и у л аи рим Европанинг ҳудудларида ҳаво транспортига рақобатчи сифатида ку риб чиқилмоқда, аи ниқса, 500 километргача бу лган масофаларда. Масалан, Лондон в