К содержанию
РецензированоRU2025

ЖИНОЯТ ПРОЦЕССИНИНГ СУДГАЧА БЎЛГАН БОСҚИЧИДА РАҚАМЛИ ИШ ЮРИТИШ

Уралов Сарбон Сардорович · Утаров Канат Алимтаевич (Жиноят-процессуал ҳуқуқи кафедраси доценти в.б., PhD.)

Современная наука и исследования · 4 · 2025

Аннотация

This article analyzes in a certain sequence the norms regulating social and legal relations in the world of digitalization, and presents ideas about the role of digitalization in proving evidence in a criminal case through the collection, verification and evaluation of evidence. It also explains the procedure for performing a number of procedural actions not related to proving in this process under digitalization (procedural coercive measures, securing property recovery, etc.) Keywords: evidence, digital criminal case, electronic database, electronic document exchange, video recording. ЦИФРОВОЕ СУДОПРОИЗВОДСТВО НА ДОСУДЕБНОЙ СТАДИИ УГОЛОВНОГО СУДОПРОИЗВОДСТВА Аннотация. В статье в определенной последовательности анализируются нормы, регулирующие общественно-правовые отношения в мире цифровизации, излагаются 1 59 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ соображения о роли цифровизации в доказывании по уголовным делам посредством сбора, исследования и оценки доказательств. Также разъясняется порядок совершения ряда процессуальных действий, не связанных с доказыванием в данном процессе в условиях цифровизации (меры процессуального принуждения, обеспечение изъятия имущества и т. д.). Ключевые слова: доказательства, электронное уголовное дело, электронная база данных, электронный документооборот, видеозапись. Ижтимоий ва ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи нормалар муайян изчилликка эга бўлгани сингари, жиноят процесси ҳам ишни судга қадар юритиш (терговга қадар текширув, суриштирув ва дастлабки тергов, прокурор назорати), биринчи инстанция судида ишларни кўриш, суд ҳужжатларини юқори инстанцияда қайта кўриш ҳамда ҳукмни ижро қилиш билан боғлиқ босқичларга ажратилган. Жиноят иши қўзғатилгандан ва мазкур жиноят иши суриштирувчи ёки терговчи томонидан ўз иш юритувига олингандан бошлаб суриштирув ва дастлабки тергов бошланган ҳисобланади. Шу каби, мазкур мақолада илгари сурилган таҳлиллар жиноят процессидаги суриштирув ва дастлабки тергов жараёнига алоқадор бўлиб, уларни ҳам шартли равишда қисмларга бўлишни тақозо қилади[1]. Жиноят иши бўйича далилларни тўплаш, текшириш ва баҳолаш орқали исбот қилиш амалга оширилади. Шунингдек, бу жараёнда исбот қилиш билан боғлиқ бўлмаган бир қатор процессуал ҳаракатлар (процессуал мажбурлов чоралари, мулкий ундирувни таъминлаш ва бошқа) бажарилади. Шу билан бирга, жараёнда прокурор назорати ҳамда прокурор ва суднинг айрим процессуал ҳаракатларни амалга оширишга рухсат бериш билан боғлиқ иштироки таъминланади. Бундан ташқари, жиноят ишларини юритишни рақамлаштириш унинг айрим институтларини (масалан, электрон чақирув, зарар ундируви ва бошқа) ва комплекс тарзда (“Электрон жиноят иши” лойиҳасини ишга тушириш ва бошқа) амалга ошириш каби масалалардан иборат бўлади. Шу сабабли ҳам, диссертациянинг ушбу қисмида юқоридаги изчилликда қонунчилик ва ҳуқуқни қўллашда юзага келаётган муаммолар ва уларни бартараф этиш юзасидан таклифлар ҳақида фикр юритилади. Далилларни тўплашда видеоёзув воситаларидан фойдаланишни процессуал тартибга солиш. 1 60 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Видеоёзув далилларни қайд этишда ёрдамчи усуллардан бири ҳисобланади. Видеоёзув орқали қайд қилиниши лозим бўлган тергов ва процессуал ҳаракатлар рўйхати қонунчиликда белгиланган. Бироқ, видеоёзувни олиш тартиби, унга қўйиладиган техник талаблар (ташкилий) ҳамда қоидалар (ҳуқуқий) қонунчиликда белгиланмаганлиги ҳуқуқни қўллашнинг ягона амалиётини шакллантиришга тўсқинлик қилмай қолмайди[2]. Эътиборлиси, қонунчилик нормаларида айрим тергов ҳаракатларини видеоконференцалоқа режимида ўтказишда техник воситалар ва ускуналар учун минимал талаблар (тасвир сифати, овоз ва ахборот хавфсизлигини таъминлаш бўйича) белгиланган. Фикримизча, жиноят-процессуал қонунчиликда мустаҳкамланган ушбу нормаларни қайтадан тадқиқ этиш талаб этилмайди. Қолаверса, мазкур мавзу доирасида видеоёзув орқали процессуал ҳаракатларни қайд этишда унинг усул ва услублари эмас, балки ташкилий-техник ва ҳуқуқий талабларга оид жиҳатлари таҳлил қилинган бўлиб, илгари сурилаётган фикр ва мулоҳазалар криминалистикани ўзида ифодаламайди. Австралия криминология институти ҳуқуқшунос олимларининг тадқиқотларига кўра, тергов ҳаракатларида фойдаланилган видеотасвирлар сифати билан боғлиқ муаммолар тергов жараёнида йўл қўйиладиган хато ва камчиликлар орасида салмоқли қисмни ташкил этган (32%). Бу эса, видеоёзувдан фойдаланишда техник талабларни ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлаб қўйиш муҳим эканлигини назарда тутади. Фикримизча, тергов ҳаракатларини видеоёзув орқали қайд этишда қуйидагиларга риоя этиш талаби бўлиши лозим: видеоёзув олинган вақт ва шароит унда акс этиши; тергов ва процессуал ҳаракатлар бошланишидан олдин иштирокчиларга ҳуқуқ ва мажбуриятлари тушунтирилганлиги кўрсатиб берилиши; тергов ва процессуал ҳаракатларда иштирок этаётган шахслар қиёфаси видеоёзувда тўлиқ а

Доказательный фрагмент

«This article analyzes in a certain sequence the norms regulating social and legal relations in the world of digitalization, and presents ideas about the role of digitalization in proving evidence in a criminal case th…»

Образец извлечения

Демо-превью

This article analyzes in a certain sequence the norms regulating social and legal relations in the world of digitalization, and presents ideas about the role of digitalization in proving evidence in a criminal case th… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
evidence, digital criminal case, electronic database, electronic document, рақамли жиноят иши, видеоёзув., электрон ҳужжат алмашинуви, электрон база, далиллар
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники